Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Словакиялық революционер, философ, саясаткер және жазушы (1815–1856)
Slovak revolutionary, philosopher, politician, and writer (1815–1856)
Ľudevít Štúr (; 28 қазан 1815 – 12 қаңтар 1856), сондай-ақ Ľudovít Velislav Štúr деп белгілі, словакиялық революционер, саясаткер және жазушы. 19 ғасырдағы словак ұлттық қайта жаралуының көшбасшысы және словак тілінің қалыптасқан стандартының авторы ретінде, ол словак тарихындағы ең маңызды тұлғалардың бірі саналады. Штур 1848 жылғы венгр революциясы кезінде словак еріктілерінің жорықтарын ұйымдастыруға белсенді қатысты. Ол сонымен қатар саясаткер, ақын, журналист, баспагер, мұғалім, философ, тіл білгісі және венгр парламентінің мүшесі болды.
Ľudevít Štúr (; 28 October 1815 – 12 January 1856), also known as Ľudovít Velislav Štúr, was a Slovak revolutionary, politician, and writer. As a leader of the Slovak national revival in the 19th century, and the author of the Slovak language standard, he is lauded as one of the most important figures in Slovak history. Štúr was an organizer of the Slovak volunteer campaigns during the Hungarian Revolution of 1848. He was also a politician, poet, journalist, publisher, teacher, philosopher, linguist and member of the Hungarian Parliament.
Ерте өмір
Людовит Штур 1815 жылы 28 қазанда Австрия империясының Ухровец қаласында (кейіннен Александр Дубчек туған үйде) Самуил мен Анна Штурдың екінші баласы ретінде дүниеге келді. Ол Ухровецтегі евангелистік лютеран шіркеуінде крещение рәсімінен өтті. Негізгі білімін, оның ішінде латын тілін үйренгенін, мұғалім болған әкесі Самуилден алды. 1827-1829 жылдары Гьёрде оқыды, онда тарих, неміс, грек және венгр тілдерін жетілдірді. Бұл оқулары Павел Йозеф Шафарик, Ян Коллар және Жири Добровскийге деген құрметін оятуға ықпал етті. 1829 жылы ол мектеп ауыстыруға шешім қабылдады. Людовит Штур 1829-1836 жылдары Пресбургтегі беделді лютерандық Лицейде (орта мектеп және колледжге дайындық) оқыды және Чех славян қоғамының мүшесі болды, бұл оның барлық славян халықтарына деген қызығушылығын арттырды. Лицейде Чехословакия тілі мен көне әдебиет кафедрасының әйгілі профессоры Юрай Палкович жұмыс істеді. Бұл кафедра 19 ғасырдағы Венгриядағы протестанттық жоғары білім беретін мектептердің арасындағы жалғыз кафедра болды. 1831 жылы Людовит Штур өзінің алғашқы өлеңдерін жазды. 1834 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында қаржы жетіспеуіне байланысты оқуын уақытша тоқтатты және Зайугроцқа оралды, онда граф Кароли Зайдың хатшысы болып жұмыс істеді. Сол жылы оқуын жалғастырды, Чех славян қоғамының тарихи және әдеби ортасында белсенділік танытты, қоғам мүшелерімен хат алмасуға жауапты болды, Пресбургтегі (қазіргі Братислава) саудагердің үйінде жеке сабақтар берді, Лицейде жас студенттерге сабақ берді және маңызды шетелдік және чех ғалымдарымен байланыс орнатты. 1834 жылдың 17 желтоқсанында Лицейдегі Чех славян қоғамының хатшысы болып сайланды.
Ľudovít Štúr was born on 28 October 1815 in Uhrovec, in the Austrian Empire (in the same house where Alexander Dubček was later born) as the second child of Samuel and Anna Štúr. He was baptized in the Evangelical Lutheran church in Uhrovec. He acquired his basic education, including the study of Latin, from his father Samuel, who was a teacher. From 1827 to 1829, he studied in Győr where he attended a lower grammar school. There, he improved his knowledge of history, and the German, Greek, and Hungarian languages. These studies inspired his admiration of Pavel Jozef Šafárik, Ján Kollár and Jiří Dobrovsky. In 1829, he decided to change schools. From 1829 to 1836, Ľudovít Štúr studied at the prestigious Lutheran Lýceum (preparatory high school and college) in Pressburg and became a member of the Czech Slav Society, which stimulated his interest in all Slav nations. The Lýceum boasted a renowned professor, Juraj Palkovič, in the Department of the Czechoslovak Language and Ancient Literature, the only department at a Protestant school of higher education in 19th century Hungary. In 1831, Ľudovít Štúr wrote his first poems. From January to September 1834, he temporarily interrupted his studies due to a lack of finances, and returned to Zayugróc, where he worked as a scribe for Count Károly Zay. Later that year, he resumed his studies, was active in the historical and literary circle of the Czech Slav Society, was responsible for correspondence with members of the Society, gave private lessons in the house of a merchant in Pressburg (today: Bratislava), taught younger students at the Lýceum, and established contacts with important foreign and Czech scholars. On 17 December 1834, he was elected secretary of the Czech Slav Society at the Lýceum.
Словакия ұлттық қозғалысы
1835 жылы мамыр айында Людовит Штур Жозеф Хурбанды словак ұлттық қозғалысына қатысуға көндірді. Сол жылы ол «Плоды» («Жемістер») альманахының редакторларының бірі болды, ол Чех Славян қоғамы мүшелерінің ең жақсы туындыларын қамтиды, соның ішінде Штурдың өлеңдері де бар. Ол Чех Славян қоғамының вице-президенті болып тағайындалды және Лицейде үлкен студенттерге славян тарихы мен әдебиетін оқытты. 1836 жылы Штур чех тарихшысы Франтишек Палацкийге хат жазып, Жоғарғы Венгриядағы протестанттар қолданатын чех тілі қарапайым словактар үшін түсініксіз болып қалғанын айтты және чехтар словак сөздерін қабылдауға дайын болса, словактар да чех сөздерін ресми түрде қабылдауына ұқсас, бірыңғай чехословак тілін құруды ұсынды. Алайда чехтар бұған келіспеді, сондықтан Штур және оның достары толығымен жаңа словак тілі стандартын енгізуді шешті. 1836 жылдың 24 сәуірінде Словак ұлттық қозғалысының мүшелері, Чех Славян қоғамының вице-президенті Штурдың басшылығымен Девин қамалына (Dévény, қазір Братиславаның бір бөлігі) сапар жасады. Оның тобының ұлттық сананы арттыру бойынша ауқымды жұмыстарының бастауы осы сапармен байланысты, ол Ұлы Моравияның аңыздары мен естеліктерімен тығыз байланысты Девин қамалының қираған қалдықтарында болды. Чех Славян қоғамының мүшелері ұлттық іске адал болуға ант берді және өз идеяларын қолдау үшін Жоғарғы Венгрияны аралап шығуға келісті. Олар қамал ішінде қосымша славян есімдерін қабылдады (мысалы, Жозеф Хурбан Жозеф Милослав Хурбан болып өзгерді, т.б.). 1836-1838 жылдары ол бұрын студент болған Лицейдегі Чехословакия тілі мен әдебиеті кафедрасының профессоры Палковичтің орынбасары (ақысыз көмекші) ретінде славян әдебиеті тарихын оқытты. Ол өлеңдер жазуын жалғастырды және оның басшылығымен Чех Славян қоғамының мүшелерінің саны үздіксіз өсті. Осы жылы Штурдың «Óda na Hronku» («Хронкаға арналған ода») атты өлеңі алғаш рет баспа түрінде жарық көрді. 1837 жылдың сәуір айында Лицейде студенттер арасындағы жанжалға байланысты Чех Славян қоғамына тыйым салынды. Бір аптадан кейін Штур Чехословакия тілі мен әдебиеті институтын құрды, ол Чех Славян қоғамының қызметін жалғастырды. Сол жылы ол «Tatranka», «Hronka», «Květy» (чех), «Časopis českého musea», «Danica» (хорват) және «Tygodnik literacki» (поляк) сияқты газеттер мен журналдарда мақалалар жазуын жалғастырды.
In May 1835, Ľudovít Štúr persuaded Jozef Hurban to become involved in the Slovak national movement. Also that year, he was co editor of the Plody ("Fruits") almanac, a compilation of the best works of the members of the Czech Slav Society, including poems of Štúr's. He became vice president of the Czech Slav Society, teaching older students at the Lýceum the history of the Slavs and their literatures. In 1836, Štúr wrote a letter to Czech historian František Palacký, in which he stated that the Czech language used by the Protestants in Upper Hungary had become incomprehensible for ordinary Slovaks, and proposed the creation of a unified Czechoslovak language, provided that the Czechs would be willing to use some Slovak words – just like Slovaks would officially accept some Czech words. But the Czechs were unwilling to accept this, and so Štúr and his friends decided to introduce a completely new Slovak language standard instead. On 24 April 1836, a trip to Devín Castle (Dévény, now part of Bratislava) by the members of the Slovak national movement took place, led by Štúr as the vice president of the Czech Slav Society. The beginning of his group's extensive efforts on behalf of national awareness are linked to this visit to the ruins of Devín Castle, woven together with legends and reminders of Great Moravia. The members of the Czech Slav Society swore here to be true to the national cause, deciding to travel around Upper Hungary to drum up support for their ideas. At the castle, they also adopted additional Slavic names (e. g., Jozef Hurban became Jozef Miloslav Hurban, etc.). From 1836 to 1838, as deputy (non stipendiary assistant) for Professor Palkovič, Chair of the Czechoslovak Language and Literature Department at the Lýceum where he was previously a student, he taught History of Slavic Literature. He continued to write poetry and under his leadership, the number of members of the Czech Slav Society continuously increased. In this year, a poem of Štúr's was published in printed form for the first time: Óda na Hronku ("An ode to Hronka"). In April 1837, the Czech Slav Society was banned due to a commotion between students at the Lýceum. One week later, Štúr founded the Institute of the Czechoslovak Language and Literature, within which the activities of the Czech Slav Society continued. In that year, he continued to write articles for newspapers and journals, including Tatranka, Hronka, Květy (Czech), Časopis českého musea, Danica (Croatian) and Tygodnik literacki (Polish).
Германиядағы саяхаттары және алғашқы саяси еңбектері
Ол 1838 - 1840 жылдары Германиядағы (протестанттық) Галле университетіне барып, тіл білімі, тарих және философияны оқыды. Ол неміс философтары Георг Вильгельм Фридрих Гегель мен Иоганн Готфрид Хердердің еңбектерінен әсер алды. Осы кезеңде оның поэтикалық циклы Dumky večerní ("Кешкі ойлар", чех тілінде жазылған) Květy чех журналында жарияланды. Ол 1838 жылдың қыркүйегінде Пресбургтен Галлеге кетті. Галле қаласына жолда Прагада бір айдан астам уақыт өткізді, чех патриоттарымен бірге болды. 1839 жылдың көктемінде Штур Германиядағы Жоғарғы және Төменгі Лузатияға сапар шегіп, ондағы славяндармен байланыс жасады. Ол 1839 жылдың көктемінде Лузатияға жасалған сапар туралы "Cesta do Lužic vykonaná na jar" ("Лузатияға жасалған сапар") атты қысқаша саяхатнама жазды, ол чех тілінде жазылып, Чехиядағы Časopis českého musea журналында жарияланды. 1840 жылы ол Прага және Храдец Кралове (Кенгграц) арқылы Братиславаға оралды, онда баспагер Ян Посписилдің үйінде біраз уақыт болды. Қазан айынан бастап ол Евангелиелік лютерандық Лицейдің Чехо-славян тілі мен әдебиеті кафедрасында профессор Палковичтің орынбасары болып жұмыс істеді, грамматика және славян тарихы бойынша курстар оқыды, сонымен қатар Чехословакия тілі институтындағы қызметін жалғастырды. 1841-1844 жылдары Штур Палковичтің "Татранка" әдеби журналының редакциялық алқа мүшесі болды. 1841 жылы ол словак саяси газетін шығаруға бағытталған шараларды бастады. Ол қорғау және polemika мәтіндерін, сондай-ақ "Starý a nový věk Slovákov" ("Словактардың ескі және жаңа дәуірі") атты еңбегін жазды, ол ежелгі чех тілінде жазылып 1935 жылы жарық көрді (алғаш рет словак тілінде 1994 жылы жарияланды). 1841 жылдың 16 тамызында Штур және оның достары Кривань тауына (словак мәдениетіндегі символды тау) көтерілді, бұл оқиға қазір жыл сайынғы саяхаттармен еске алынады. 1842 жылы ол бірінші Slovenský prestolný prosbopis бастамасын көтерді, бұл Жоғарғы Венгриядағы венгрлердің ұлттық қуғын-сүргінін тоқтатуды талап ететін Венадағы Корольдік сотқа жолданған петиция болды. Осы жылы газет басып шығаруға лицензия алуға жасаған өтініші қабылданбады.
From 1838 to 1840, he attended the (Protestant) University of Halle in Germany, where he studied linguistics, history, and philosophy. He was influenced by the works of the German philosophers Georg Wilhelm Friedrich Hegel and Johann Gottfried Herder. Also during this period, his poetic cycle Dumky večerní ("Evening Thoughts", written in Czech) was published in the Czech journal Květy. He left Pressburg for Halle in September 1838. On his way to Halle, he spent more than a month in Prague, in the company of Czech patriots. In the spring of 1839, Štúr made a long journey to the Upper and Lower Lusatia in Germany (inhabited by Slavs) and got in touch with the Slavs there. He wrote the short travelogue Cesta do Lužic vykonaná na jar 1839 ("A journey to Lusatia made in the spring of 1839"), written in Czech and published in the Czech journal Časopis českého musea. In 1840, he returned to Bratislava via Prague and Hradec Králové (Königgrätz), where he spent some time in the house of publisher Jan Pospíšil. From October, he was once again working as deputy for Professor Palkovič at the Department of the Czecho Slav Language and Literature at the Evangelical Lutheran Lýceum, teaching courses of grammar and Slav history, and continuing his activities at the Institute of the Czechoslovak Language. During 1841–1844, Štúr was co editor of Palkovič's literary magazine, Tatranka. In 1841, he started activities aimed at publishing a Slovak political newspaper. He wrote defenses and polemic texts, as well as his Starý a nový věk Slovákov ("The old and the new age of the Slovaks"), written in Old Czech and published in 1935 (not in Slovak until 1994). On 16 August 1841, Štúr and his friends ascended Kriváň (a symbolic mountain in Slovak culture), an event that is now commemorated by annual excursions to its summit. In 1842, he initiated the first Slovenský prestolný prosbopis, a Slovak petition to the Royal Court in Vienna requiring the government to stop national persecutions by the Hungarians in Upper Hungary. His application for a licence to publish a newspaper was turned down in the same year.
Словак тілінің кодификациясы
1843 жылдың 2 ақпанында Пресбургте Штур және оның достары словак тілінің жаңа стандартын (кейіннен қазіргі әдеби словак тілі үшін негіз ретінде пайдаланылды) құруға шешім қабылдады. 1843 жылдың 26-29 маусымында Лицейдегі Чехословакия тілі институтын зерттеу үшін арнайы комиссия отырды, сондай-ақ Штурды тексерді. 1843 жылдың шілдесінде оның қорғанысы, «Die Beschwerden und Klagen der Slaven in Ungarn über die gesetzwidrigen Übergriffe der Magyaren» («Мажарстандағы славяндардың мажарлардың заңсыз әрекеттеріне қатысты шағымдары мен наразылықтары»), 19 ғасырдағы Мажарстанның редакциялары жариялаудан бас тартқан болатын, Германияның Лейпциг қаласында жарияланды. 1843 жылдың 11-16 шілдесінде Хлбокедегі Ж.М. Хурбанның үйінде словак ұлттық қозғалысының басшылары – Штур, Ж.М. Хурбан және М.М. Ходжа жаңа словак тілі стандартын қалай жасау және оны қалай тарату мәселесін талқылады. 1843 жылдың 17 шілдесінде олар Добра Водада ескі Бернолак словак тілі стандартының маңызды жазушысы және өкілі Ян Холлиге барып, өз жоспарларымен таныстырды. 1843 жылдың 11 қазанында комиссия Штурдың әрекеттерінде заңбұзушылық таппағанымен, Штурға лекция оқуын тоқтату және профессор Палковичтің орынбасары лауазымынан шеттетілуі бұйрылды. Дегенмен, Штур лекцияларын жалғастырды. 1843 жылдың 31 желтоқсанында ол профессор Палковичтің орынбасары лауазымынан толығымен айырылды. Соның салдарынан 1844 жылдың наурызында 22 студент наразылық білдіріп Пресбургтен кетіп қалды, олардың 13-і Левоча (Лёцсе) қаласындағы Евангелиелік Лицейде оқуға түсті. Оларды қолдаған студенттердің бірі Янко Матушка болды, ол «Nad Tatrou sa blýska» әнін жазды, ол кейіннен Словакия Республикасының мемлекеттік әнұранына айналды. 1843-1847 жылдары Штур жеке тіл маманы ретінде жұмыс істеді. 1844 жылы ол «Narečja slovenskuo alebo potreba písaňja v tomto nárečí» («Словак диалектісі немесе осы диалектте жазу қажеттілігі») деген мақала жазды. 1844 жылдың 19 мамырында Венаға екінші «Slovenský prestolný prosbopis» жіберілді, бірақ оның ықпалы шамалы болды. Бірақ 1844 жылы басқа словак авторлары (көбінесе Штурдың шәкірттері) жаңа словак тілі стандартын қолдана бастады. 27 тамызда ол Словакияның алғашқы ұлттық бірлестігі – «Татрин» қоғамының құрылтай жиналысына қатысты. 1845 жылдың 1 тамызында «Slovenské národné noviny» («Словак ұлттық газеті», 1848 жылдың 6 маусымына дейін жарық көрді) газетінің алғашқы саны жарық көрді. Бір аптадан кейін оның әдеби қосымшасы «Orol Tatranský» («Татралық бүркіт», 1848 жылдың 6 маусымына дейін жарық көрді) жарық көрді. Ол жаңа словак тілінде жазылған бұл газетте словак саяси бағдарламасын қалыптастырды. Ол бұл бағдарламаны словактардың бір ұлт екендігіне және олардың өз тіліне, мәдениетіне, мектептеріне және әсіресе Мажарстан ішінде саяси автономияға құқығы бар деген қағидаға негіздеді. Бұл автономияның күтілетін нысаны – словак диетасы болуы керек еді. Сол жылы оның неміс тілінде жазылған «Das neunzehnte Jahrhundert und der Magyarismus» («XIX ғасыр және мажарлық») атты брошюрасы Венада жарық көрді.
On 2 February 1843, in Pressburg, Štúr and his friends decided to create a new Slovak language standard (later used as a basis for contemporary literary Slovak), based on central Slovak dialects – a common language that would unify all Slovaks speaking many different dialects. From 26 to 29 June 1843, a special committee met to investigate the Institute of Czechoslovak Language at the Lýceum, also interrogating Štúr. In July 1843, his defense, Die Beschwerden und Klagen der Slaven in Ungarn über die gesetzwidrigen Übergriffe der Magyaren ("The complaints and grievances of the Slavs in Hungary about the illegal malfeasances of the Hungarians"), which editorial offices throughout 19th century Hungary had refused to publish, was published in Leipzig, Germany. From 11 to 16 July 1843, at the parish house of J. M. Hurban in Hlboké, the leaders of the Slovak national movement – Štúr, J. M. Hurban, and M. M. Hodža – agreed on how to codify the new Slovak language standard and how to introduce it to the public. On 17 July 1843, they visited Ján Hollý, an important writer and representative of the older Bernolák Slovak language standard, in Dobrá Voda and informed him about their plans. On 11 October 1843, although the committee did not find anything illegal about Štúr's activities, Štúr was ordered to stop lecturing and was removed from the function of deputy for Prof. Palkovič. However, Štúr continued to give lectures. On 31 December 1843, he was definitively deprived of the function of deputy for Prof. Palkovič. As a result, in March 1844, 22 students left Pressburg in protest; 13 of them went to study at the Evangelical Lýceum in the town of Levoča (Lőcse). One of the supporting students was Janko Matuška, who took the opportunity to write a hymn, "Nad Tatrou sa blýska", which later became the official anthem of the Slovak Republic. From 1843 to 1847, Štúr worked as a private linguist. In 1844, he wrote Nárečja slovenskuo alebo potreba písaňja v tomto nárečí ("The Slovak dialect or, the necessity of writing in this dialect"). On 19 May 1844, a second Slovenský prestolný prosbopis was sent to Vienna, but had little influence. But in 1844, other Slovak authors (often Štúr's students) started to use the new Slovak language standard. On 27 August, he participated in the founding convention of the Slovak association Tatrín, the first nationwide association. On 1 August 1845, the first issue of Slovenskje národňje novini ("Slovak National Newspaper", published until 9 June 1848) was published. One week later, its literary supplement, Orol Tatranský ("The Tatra Eagle", published until 6 June 1848) was also published. In this newspaper, written in the new Slovak language, he gradually shaped a Slovak political program. He based this on the precept that the Slovaks were one nation, and that they therefore had a right to their own language, culture, schools – and particularly to political autonomy within Hungary. The projected expression of this autonomy was to be a Slovak Diet. Also that year, his brochure Das neunzehnte Jahrhundert und der Magyarismus ("The 19th century and Magyarism"), written in German, was published in Vienna.
Венгриялық диетадағы мансап
1846 жылы Штур Земианске Подградьедегі (Немесваралья) жақсы жағдайдағы ақсүйек Остролуки отбасымен танысты, олар кейіннен оған Пресбургтегі Венгрия диетасында депутат болуға көмектесті. Ол сондай-ақ Адела Остролучкаға ғашық болды. Бұған қоса, оның «Нарєчя Словакуо алебо потреба пісаня в томо наречі» (1844) және «Наука речі Словакєй» («Словак тілінің теориясы») атты кітаптары Пресбургте жарық көрді. «Нарєчя Словакуо» еңбегінде ол Коллардың төрт славян тайпасы (орыстар, поляктар, чехословакиялықтар және оңтүстік славяндар) туралы тұжырымын жоққа шығарды және орталық словак диалектілеріне негізделген және фонетикалық правописание қолданған жаңа тілді енгізудің себептерін атап көрсетті. «Наука речі Словакєй» кітабында ол жаңа тіл стандартының грамматикасын түсіндірді. Сол жылы ашуланған Коллар мен оның жақтастары чех тілінде жазылған «Hlasové o potřebě jednoty spisovného jazyka pro Čechy, Moravany a Slováky» («Чехтер, моравиялықтар мен словактардың біртұтас әдеби тілінің қажеттілігі туралы дауыстар») атты жинақты жариялады. 1847 жылдың тамызында Чахтицеде өткен «Татрін» қауымдастығының төртінші съезінде католиктер мен протестанттар «жаңа кодификацияланған Штур тілінің стандартын ғана қолдануға келісетіндерін» жариялады. 1847 жылдың 30 қазанында ол Пресбургтегі «Parlamentum Publicum» (Диета) қаласының Зволен (Золом) қаласынан сайланған өкілі болды. 1847 жылдың 17 қарашасынан 1848 жылдың 13 наурызына дейін ол Диетада бес маңызды сөз сөйледі, онда ол Венгрияда жекебас бостандығын жоюды, азаматтық құқықтарды енгізуді және бастауыш мектептерде словак тілін пайдалануды талап етті. 1848 жылғы революцияға байланысты Диета 1848 жылдың 11 сәуіріне дейін ғана жұмыс істеді.
In 1846, Štúr got to know the well situated noble family Ostrolúcky in Zemianske Podhradie (Nemesváralja), who later helped him to become a deputy in the Diet of Hungary in Pressburg. He also fell in love with Adela Ostrolúcka. In addition, his books Nárečja Slovenskuo alebo potreba písaňja v tomto nárečí (1844) and Nauka reči Slovenskej ("The Theory of the Slovak language") were published in Pressburg. In Nárečia Slovenskuo, he rebutted Kollár's concept of only four Slavic tribes (Russians, Poles, Czechoslovaks and Southern Slavs), and listed reasons for the introduction of the new language, which was based on central Slovak dialects and used phonetic spelling. In Nauka reči Slovenskej, he explained the grammar of the new language standard. In the same year, the upset Kollár and his followers published the compilation work Hlasové o potřebě jednoty spisovného jazyka pro Čechy, Moravany a Slováky ("Voices in favour of the necessity of a unified literary language of the Czechs, Moravians and Slovaks"), written in Czech. In August 1847, at the 4th convention of the Tatrín association in Čachtice, Catholics and Protestants proclaimed that they "definitively agree to use only the newly codified Štúr language standard". On 30 October 1847, he became an ablegate for the town of Zvolen (Zólyom) in the "Parlamentum Publicum" (Diet) in Pressburg. From 17 November 1847 to 13 March 1848, he gave five important speeches at the Diet, in which he demanded the abolition of serfdom in Hungary, the introduction of civil rights, and the use of the Slovak language in elementary schools. The Diet met only until 11 April 1848 due to the 1848 Revolution.
1848/49 жылғы революция
1848 жылдың 1 сәуірінде Венада Штур және оның әріптестері Прага славян конгресін дайындады. 1848 жылдың 20 сәуірінде ол чехтердің шақыруымен Прагаға келді. Ол сол жерде словак тілін қолдануға бағытталған Slávie қауымдастығының чех студенттерінің қолдауын алды. 1848 жылдың 30 сәуірінде ол Прагада "Slovanská lipa" (Славяндық липа) қоғамын құруға бастама жасады – славяндардың өзара ынтымақтастығын дамытуға арналған бірлестік. 1848 жылдың мамыр айында ол "Жиадости словенского народа" ("Словак халқының талаптары") ресми өтінішінің авторларының бірі болды. "Жиадости словенского народа" Липтовский Святой Микулаш қаласында, оқушысы Ян Франциски Римавский арқылы жарияланды. Онда словактар Венгрия құрамында автономия, Венгрия ассамблеясында пропорционалды өкілдік, өздерінің аймағын басқару үшін словак диетасын құру, словак тілін мемлекеттік тіл етіп бекіту және барлық деңгейдегі білім беру мекемелерінде словак тілін қолдану талаптарын қойды. Олар сондай-ақ жалпыға бірдей сайлау құқығы және баспасөз бостандығы сияқты демократиялық құқықтарды талап етті. Шаруаларды жеке меншікке қайтару және олардың жерлерін қайтарып беруді сұрады. Бірақ 1848 жылдың 12 мамырында Венгрия үкіметі словак қозғалысының көшбасшылары Штур, Хурбан және Ходжаға қатысты жарлық шығарды. Қудаланған Штур 1848 жылдың 31 мамырында Прагаға келді. 1848 жылдың 2 маусымында ол онда өткен славян конгресіне қатысты. 1848 жылдың 19 маусымында Прагадағы ұрыстар славян конгресін тоқтатқандықтан, ол Хорватияның Загреб қаласына барып, хорват журналының редакторы болды. Сербтердің қаржылық көмегімен ол Ж.М. Хурбанмен бірге венгр үкіметіне қарсы көтеріліс дайындауға кірісті. "Словак көтерілісі" 1848 жылдың қыркүйегінен 1849 жылдың қарашасына дейін жалғасты. 1848 жылдың қыркүйегінде Штур Венаға барып, словак қарулы көтерілісіне дайындық жұмыстарына қатысты. 1848 жылдың 15-16 қыркүйегінде Венада Штур, Хурбан және Ходжадан (саясаткерлер ретінде) және чехтер Б. Блудек, Ф. Зак және Б. Янечектен (әскери сарапшылар ретінде) тұратын Словак Ұлттық Кеңесі құрылды – бұл словактардың жоғары саяси және әскери ұйымы болды. 1848 жылдың 19 қыркүйегінде Мяжавада Словак Ұлттық Кеңесі Венгрия үкіметінен тәуелсіздік жариялады және словак халқын қарулы көтеріліс бастауға шақырды. Алайда, кеңес тек жергілікті аймақты ғана бақылай алды. Штур, Хурбан және басқалар 1848 жылдың 7 қазанында Прагада кездесіп, көтерілісті қалай жалғастыру керектігін талқылады. Қарашада Венаға оралғаннан кейін Штур (словак еріктілерінің тобымен бірге, "еріктілер науқанының" бірі ретінде) 1849 жылдың наурыз айында Прешовқа (Эпержес) жеткен Чедкадан (Чсака) солтүстік Венгрияны кезіп өтті. 1849 жылдың 20 наурызында ол чех қаласы Оломуцта Австрия патшасымен кездесу үшін делегация басқарды және словак халқының талаптарын ұсынды. Наурыздан маусымға дейін Штур, Хурбан, Ходжа, Борик, Халупка және басқалармен бірге словак талаптарын шешу үшін Венада келіссөздер жүргізді. Бірақ 1849 жылдың 21 қарашасында Пресбургте словак еріктілер корпусы ресми түрде демобилизацияланды, ал көңілі толмаған Штур Ухровецтегі ата-анасының үйіне қайтты.
On 1 April 1848 in Vienna, Štúr and his colleagues prepared the Slavic Congress of Prague. On 20 April 1848, he arrived in Prague on the invitation of the Czech J. V. Frič, where he won the support of Czech student members of the association Slávie, regarding his attempts to enforce the Slovak language. On 30 April 1848, he initiated the establishment of "Slovanská lipa" (Slavic lime tree) in Prague – an association aimed at promoting the mutual cooperation of Slavs. In May 1848, he was a co author of the official petition, Žiadosti slovenského národa ("Requirements of the Slovak Nation"). The Žiadosti slovenského národa were publicly declared in Liptovský Svätý Mikuláš, with Ján Francisci Rimavský as the reader. In it, the Slovaks demanded autonomy within Hungary, proportional representation in the Hungarian Assembly, the creation of a Slovak Diet to administer their own region, for Slovak to become the official language, and for educational institutions at all levels to use Slovak. They also called for universal suffrage and democratic rights – e. g., freedom of the press and public assembly. They requested that peasants be released from serfdom, and that their lands be returned to them. But on 12 May 1848, the Hungarian government issued a warrant for the leaders of the Slovak movement: Štúr, Hurban, and Hodža. The persecuted Štúr arrived in Prague on 31 May 1848. On 2 June 1848, he participated in the Slavic Congress there. On 19 June 1848, he went to Zagreb, Croatia, because the Slavic Congress was interrupted by fighting in Prague, and became an editor of the Croatian magazine Slavenski Jug. With financial support from some Serbs, he and J. M. Hurban started to prepare an uprising against the Hungarian government. The "Slovak Uprising" occurred between September 1848 and November 1849. In September 1848, Štúr travelled to Vienna and participated in preparations for the Slovak armed uprising. On 15–16 September 1848, the Slovak National Council, the supreme Slovak political and military organisation, consisting of Štúr, Hurban, and Hodža (as politicians), and the Czechs B. Bloudek, F. Zach, and B. Janeček (as military experts), was created in Vienna. On 19 September 1848 in Myjava, the Slovak National Council declared independence from the Hungarian government and called on the Slovak nation to start an armed uprising. However, the council only managed to control their local region. Štúr, Hurban, and others met in Prague on 7 October 1848 to discuss how to proceed with the uprising. Upon his return to Vienna in November, Štúr (with a group of Slovak volunteers, on one of the so called Volunteer Campaigns) traversed northern Hungary from Čadca (Csaca), arriving in Prešov (Eperjes) in March 1849. On 20 March 1849, he led a delegation to meet with the Austrian king in the Czech town of Olomouc and presented the demands of the Slovak nation. From March until June, Štúr – along with Hurban, Hodža, Bórik, Chalúpka, and others – negotiated in Vienna for a solution to the Slovak demands. But on 21 November 1849, the Slovak volunteer corps was officially demobilized in Pressburg, and the disappointed Štúr retreated to his parents' home in Uhrovec.
Кейінгі өмірі
Өмірінің соңғы жылдары Штур лингвистикалық және әдеби еңбектермен айналысты. 1850 жылдың күзінде ол словак ұлттық газетін шығаруға лицензия алуға тырысты, бірақ сәтті болмады. Сол жылдың желтоқсан айында ол словак мектептері мен «Татрин» қоғамы мәселесі бойынша Венаға барған делегацияға қатысты. Өмірінің соңғы жылдарында бірнеше жеке трагедиялар орын алды. Оның інісі Кароль 1851 жылдың 13 қаңтарында қайтыс болды. Штур жеті баласына күтім жасау үшін Модраға (Прессбургке жақын) Кароль отбасына көшті. Ол полиция бақылауында тұрды. 1851 жылдың 27 шілдесінде оның әкесі қайтыс болды, ал анасы Тренчинге (Тренчен) көшіп кетті. 1851 жылдың қазан айында ол Прессбургте словак тілінің кодификацияланған стандартын реформалау мәселесі бойынша өткен жиналыстарға қатысты. Негізінен фонетикалық правописаниеден этимологиялық правописаниеге өтуді қамтитын реформалар кейіннен М. М. Ходжа мен Мартин Хаттала 1851–1852 жылдары енгізді, бірақ Штур да, басқалармен бірге, дайындық жұмыстарына қатысты. Бұл реформалардың нәтижесінде қазірге дейін қолданылып келе жатқан, тек шамалы өзгерістер енгізілген словак тілінің стандарты құрылды. 1852 жылы Модрада Штур «O národních písních a pověstech plemen slovanských» («Славян тайпаларының ұлттық әндері мен аңыздары туралы») атты эссесін аяқтады, ол чех тілінде жазылып, келесі жылы Богемияда жарияланды. Сонымен қатар, ол «Das Slawenthum und die Welt der Zukunft» («Славян және болашақ әлемі») атты маңызды философиялық кітабын жазды, ол неміс тілінде жазылып, 1867 және 1909 жылдары орыс тілінде, кейін 1931 жылы неміс тілінде және 1993 жылы словак тілінде жарияланды. Ол сол кездегі словактарды қиын жағдайға әкелген оқиғаларды қысқаша баяндап, Ресеймен ынтымақтастықты шешім ретінде ұсынды, осылайша словак ұлтшылдығынан панславизмге бет бұрды. 1853 жылы 18 наурызда оның платондық достасы Адела Венада қайтыс болды. Сондай-ақ, ол ауырған анасына көмектесу үшін Тренчинге барды, ол 28 тамызда қайтыс болды. Сол жылы Прессбургте оның жалғыз поэзия жинағы «Spevy a piesne» («Әндер мен өлеңдер») жарық көрді. 1854 жылдың 11 мамырында ол Добра Водада (Ян Холли 1849 жылы қайтыс болған) Ян Холли ескерткішінің ашылуында сөз сөйледі. Штур оның құрметіне де өлең жазған.
The later years of Štúr's life saw him engage in further linguistic and literary work. In the autumn of 1850, he attempted but failed to receive a license to publish a Slovak national newspaper. In December of that year, he participated in a delegation to Vienna concerning Slovak schools and the Tatrín association. Several personal tragedies also occurred during his later life. His brother Karol died on 13 January 1851. Štúr moved into the house of Karol's family in Modra (near Pressburg) to care for his seven children. He lived there under police supervision. On 27 July 1851, his father died, and his mother moved to Trenčín (Trencsén). In October 1851, he participated in meetings in Pressburg concerning reforms of the codified Slovak language standard. The reforms, involving mainly a transition from the phonetic spelling to an etymological one, were later introduced by M. M. Hodža and Martin Hattala in 1851–1852, but Štúr, among others, also participated in the preparations. The result of these reforms was the Slovak language standard still in use today, with only some minor changes since then. In Modra in 1852, Štúr finished his essay O národních písních a pověstech plemen slovanských ("On national songs and myths of Slavic kin"), written in Czech and published in Bohemia the next year. In addition, he wrote his important philosophical book, Das Slawenthum und die Welt der Zukunft ("Slavdom and the world of the future"), written in German, and published in Russian in 1867 and 1909 (subsequently published in German in 1931, and in Slovak in 1993). Among other things, he recapitulated the events that brought the Slovaks to the desperate situation of that time, and suggested cooperation with Russia as a solution, thus moving away from Slovak nationalism toward pan Slavism. In 1853, his platonic female friend, Adela, died in Vienna on 18 March. He also went to Trenčín to help care for his ill mother, until she died on 28 August. The only compilation of his poetry, Spevy a piesne ("Singings and songs"), was published in Pressburg that year. On 11 May 1854, he gave a speech at the unveiling of the Ján Hollý monument in Dobrá Voda (Ján Hollý having died in 1849). Štúr had also written a poem in his honour.
Өлім
1855 жылдың 22 желтоқсанында Штур Модраның жанында аң аулау кезінде қазақша оқ атып, өзін жарақаттады. Өмірінің соңғы күндерінде оған ең көп көмек досы көрсетті. 1856 жылдың 12 қаңтарында Людовит Штур Модрада қайтыс болды. Оның құрметіне сол жерде ұлттық аза тұру рәсімі өткізілді.
On 22 December 1855, Štúr accidentally shot and wounded himself during a hunt near Modra. In the last days of his life, he was mainly supported by his friend sk. On 12 January 1856, Ľudovít Štúr died in Modra. A national funeral was held there in his honour.
Мұра
Штур 20-ғасыр бойы Чехословакия және Словакия банкноттарында бейнеленген. Ол 1987 жылғы Чехословакияның 50 коруна банкнотында және 1993 жылдан бері Словакияның 500 коруна банкнотында пайда болған. Венгрия шекарасындағы Паркан (мажар тілінде Паркани) қаласы 1948 жылы қала тұрғындарының келісімісіз, оның құрметіне Штурово деп аталды. 28 қарашада Милан Антал Венгрияның Пискестете обсерваториясында ашқан, диаметрі шамамен 9,6 км болатын 3393 Штур астероиды оның атымен аталады. Штур антисемит болды; ол еврейлердің азаттығына қарсы болды және словак еврейлері словак ұлтына жата алмайды деген айқын пікірді қолдады.
Štúr has been featured on Czechoslovak and Slovak banknotes throughout the 20th century. He has appeared on the Czechoslovak 50 Koruna note of 1987 and on the Slovakian 500 Koruna note since 1993. The town of Parkan (Párkány in Hungarian) on the Hungarian border was renamed in his honour, though without the agreement of the town's residents, as Štúrovo in 1948. The asteroid 3393 Štúr, about 9.6 km in diameter and discovered on 28 November by Milan Antal at the Hungarian observatory at Piszkéstető, is named after him. Štúr was an anti semite; he opposed Jewish emancipation and promoted the divisive claim that Slovak Jews could not belong to the Slovak nation.
Жалпы сілтемелер
http://www. словакия. мәдениеттік профильдер. net/?id=3999
http://www. stur. sk
http://travel. spectator. sme. sk/articles/1843/slovakias garibaldi
http://www. nbs. sk/sk/bankovky a mince/slovenska mena/bankovky
Дүниежүзілік қағаз ақшаның стандартты каталогы: қазіргі заманғы шығарылымдар 1961–қазіргі уақытқа дейін. Джордж С. Куаг (редактор) (18-ші басылым). Крауз баспасы.
http://www. slovakia. culturalprofiles. net/?id=3999
http://www. stur. sk
http://travel. spectator. sme. sk/articles/1843/slovakias garibaldi
http://www. nbs. sk/sk/bankovky a mince/slovenska mena/bankovky
Standard Catalog of World Paper Money: Modern Issues 1961–present. George S. Cuhag (editor) (18th ed.). Krause Publications.