Прокоп Дивиш: Чех теологы және дауылдан қорғаушы ғалым

Кіріспе

Чех теологы және ғалымы Прокоп Дивиш О. Праем. (26 наурыз 1698 – 21 желтоқсан 1765) – чех канондық дін қызметкері, теолог және табиғаттанушы ғалым. Найзағайдың пайда болуын болдырмауға тырысып, ол кездейсоқ түрде алғашқы жерге қосылған молниятұтқыштардың бірін құрастырды.

Ерте өмір

Вацлав Дивишек 1698 жылғы 26 наурызда Хельвиковицеде (қазіргі Усти-над-Орлици ауданы, Чехия) дүниеге келді. Бала кезінде ол қаладағы иезуит гимназиясында оқуын бастады. 1716 жылы 18 жасында Лука ауылында орналасқан Премонстраттар аббаттығының гимназиясына түсті. Дивишек кейін аббаттықтың новициатына кіріп, Прокоп (немесе Прокопий) есімін алды. Ол сынақ кезеңін келесі жылы аяқтап, орденде діни уәде берді. Содан кейін философия мен теологияны оқып, 1726 жылы католик дін қызметкері болып тағайындалды. 1729-1735 жылдары аббат гимназиясында философиядан сабақ берді. Осы кезеңде ол өзінің аббатымен бірге Зальцбургтегі Париж Лодрон университетіне (қазіргі Зальцбург университеті) теологияны оқуға жіберілді. 1733 жылы докторлық диссертациясын қорғап, теология докторы дәрежесін алды. Дивиш содан кейін аббаттығына оралып, тұрақты канонның монастырлық өмірін жалғастырды, аббаттықтың қосалқы преоры болып қызмет етті. 1736 жылы ол Примицецедегі (қазіргі Зноймоның бөлігі) шіркеудің пасторы болып тағайындалды. Ол осы қызметте бес жыл болды, содан кейін 1741 жылғы сәуірде аббаттыққа қайта шақырылып, онда аббаттың преоры болды. Келесі жылдың көктемінде, Бірінші Силезия соғысы кезінде, аббат Антонин Нольбек Пруссия Корольдігінің әскерлерімен тұтқындалып, Пруссиядағы түрмеге қамалды. Дивиш аббатты босату үшін үлкен сома төлегені аббаттың наразылығын тудырды, нәтижесінде Дивиш Примицецедегі приходқа қайтарылды. 1753 жылы Санкт-Петербургте атмосферадағы электр өрісінің қарқындылығын өлшеуге тырысқанда найзағайдан қаза тапқан профессор Георг Вильгельм Ричманның қазасы туралы жаңалық Дивишті атмосфералық электрге қызығушылық тануға итерді. 1754 жылғы 15 маусымда ол Примицеде қырық метрлік, тұрған бағана орнатты, оған бірнеше қалайы қораптар мен 400-ден астам металл тікенектерден тұратын "ауа райы машинасы" орнатылды. Сол кездегі қалыптасқан теория бойынша, өткір тікенектер электр тоғын жақсы өткізеді. Бұл бағана ауыр металл тізбектермен бекітілді, сонымен қатар құрылысын жерге тұншықтырып, оны алғашқы жерге тұншықталған найзағайға айналдырды. Ол өзінің өнертабысын дауылдарды таратуда өте тиімді деп сипаттады: бағана түсірілгенде бұлттар пайда болып, қайта орнатылғанда жоғалып кетеді. Ол осы кездейсоқ байқауларды өзінің теориясының дәлелі ретінде қарастырды, яғни өткір тікенектер атмосферадан жасырын электр энергиясын шығарып, найзағай пайда болмас бұрын оны қауіпсіз түрде босатады. Оның бұл әрекеттері туралы Оңтүстік Германияның бірнеше газеттері мен жаңалықтар беттерінде жарияланды. 2013 жылғы 26 наурызда Google Прокоп Дивиштің 315 жылдығын doodle арқылы атап өтті.

He was born Václav Divíšek on 26 March 1698 in Helvíkovice, Bohemia (now Ústí nad Orlicí District, Czech Republic). As a child, he began his studies at the Jesuit gymnasium in the town. In 1716, at the age of 18, he entered a gymnasium run at the Premonstratensian abbey located in the village of Louka, where he completed his basic studies in 1719. Divíšek then entered the novitiate of the abbey, taking the name Prokop (or Procopius). He completed this period of probation the following year and professed his religious vows in the Order. He then proceeded to study philosophy and theology in preparation for ordination to the Catholic priesthood, which occurred in 1726. From 1729 to 1735, he taught philosophy at the Abbey gymnasium. During this period, he was sent by his abbot to the Paris Lodron University in Salzburg (now the University of Salzburg) to pursue advanced studies in theology. In 1733, he completed his doctoral dissertation, and was granted the degree of Doctor of Theology. Diviš then returned to his abbey and resumed the monastic life of a canon regular, serving as sub prior of the abbey. In 1736, he was appointed as pastor of a parish in Přímětice (now part of Znojmo) which was served by the abbey. He served in that capacity for five years, before being recalled to the abbey in April 1741, where he served as its prior. During the spring of the following year, in the course of the First Silesian War, the abbot, Antonin Nolbek, was arrested by the forces of the Kingdom of Prussia and taken to a prison in Prussia. The payment of a large ransom by Diviš for the abbot's release incurred his displeasure, leading him to return Diviš to the parish in Přímětice. The news of the death of Georg Wilhelm Richmann, a professor in St. Petersburg who was killed by lightning in 1753 during his attempt at measuring the intensity of the electric field in the atmosphere, caused Diviš to become interested in atmospheric electricity. On 15 June 1754 he erected a forty meter high, free standing pole in Přímětice, on which he mounted his "weather machine,", consisting of several tin boxes and more than 400 metal spikes. A well established theory at that time was that more pointed spikes would conduct electricity better. The pole was secured by heavy metal chains that inadvertently also grounded his construction, making it actually one of the first grounded lightning rods. He described his invention as being very effective at driving off storms: clouds formed when the pole was taken down and disappeared when erected again. He took these occasional observations as proof of his theory that the pointed spikes extracted latent electricity out of the atmosphere, deposing them safely before lightning could form. Several local newspapers and novelty papers from Southern Germany made reports on his attempts. On 26 March 2013 Google celebrated Prokop Diviš's 315th Birthday with a doodle.