Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чех ақыны, театр сыншысы, публицист, журналист және жазушы Ян Непомук Неруда (чех. [ˈjan ˈnɛpomuk ˈnɛruda]; 10 шілде 1834 – 22 тамыз 1891) – чех журналисі, жазушысы, ақыны және өнер сыншысы; чех реализмінің ең көрнекті өкілдерінің бірі және "Май мектебі" мүшесі.
Czech poet, theater reviewer, publicist, journalist and writer
the writer
Jan Nepomuk Neruda (Czech: [ˈjan ˈnɛpomuk ˈnɛruda]; 10 July 1834 – 22 August 1891) was a Czech journalist, writer, poet and art critic; one of the most prominent representatives of Czech Realism and a member of the "May School".
Ерте өмір
Ян Неруда Богемияның Прага қаласында дүниеге келді. Ол Мала-Страна ауданында тұратын шағын дүкен иесінің ұлы еді. Олар Ужезд көшесінде тұрды, ал 1836-1838 жылдары Янның әкесі туған Засмюки қаласына көшті. Төрт жасында олар Острухова көшесіне (қазір оның құрметіне Нерудова (Прага) деп аталады) көшіп келді, онда "Екі күн" (U Dvou Slunců) деген атпен белгілі болған үйге ие болды. Оның оқуы 1845 жылы жергілікті гимназияда басталды, содан кейін 1850 жылы Клементинумдағы академиялық гимназияда жалғасты. Ол кездегі сүйікті жазушылары Хайне, Байрон, Шекспир, Карел Гинек Маха және Вацлав Болемир Небеский болатын. Бітіргеннен кейін заң оқуға тырысты, бірақ емтиханды тапса алмады. Ұзақ уақыт кеңседе жұмыс істеді, бірақ оған ұнамады, сондықтан Карл университетінде философия мен филологияны оқуға шешім қабылдады. Содан кейін 1860 жылға дейін мұғалім болып жұмыс істеді, одан кейін бос журналист және жазушы болды. Ол өзінің мансабын "Národní listy" (Ұлттық жаңалықтар) газетінен бастады. Кейін "Obrazy života" (Өмір суреттері) және "Čas" (Уақыт) журналдарында жұмыс істеді. Сондай-ақ "Květy" (Гүлдер) және "Lumír" журналдарына материалдар жариялады. Ол Каролина Светла, Витезслав Халек, Адольф Хейдук және Карел Сабинаны қамтитын жазушылар буынының де-факто көшбасшысы болды, олар Карел Гинек Маханың мұрасын жалғастыруға арналған еді. Олар өз шығармаларын "Máj" әдеби альманахинда жариялады. 1871 жылға қарай түрлі топтар Неруданы "Ұлт сатқыны" деп айыптады, сондықтан ол біраз уақыт саяхаттауға шешім қабылдады: Италия, Грекия, Франция, Германия, Венгрия және Египетке барды. Ол бұл сапарлары туралы егжей-тегжейлі жазбалар жасады, олар оның өмірі мен заманы туралы қызықты куәліктерді ұсынады және оның жақсы байқаушы екенін көрсететін әртүрлі ойларға толы. 1883 жылдан өліміне дейін Праганың Жаңа қаласында Владиславова көшесі 1382/14 мекенжайында тұрды.
Jan Neruda was born in Prague, Bohemia. He was son of a small grocer who lived in the Malá Strana district. They lived in Újezd Street and from 1836 to 1838, they lived in Zásmuky, where Jan's father was born. When he was four, they moved to Ostruhová Street (now called Nerudova (Praha) in his honor), where they owned a house known as "U Dvou Slunců" (At the Two Suns). His studies began in 1845 at the local Grammar school then, in 1850, continued at the Academic Grammar School in Clementinum. His favourite writers at the time were Heine, Byron, Shakespeare, Karel Hynek Mácha and Václav Bolemír Nebeský. After graduation he tried to study law, but he failed. He worked as a clerk for a short time, but was unhappy, so he decided to study philosophy and philology at Charles University. He then worked as a teacher until 1860, when he became a freelance journalist and writer. He started his career at Národní listy (National Sheets). Later, he worked for Obrazy života (Pictures of Life) and Čas (časopis) (Time). He also contributed to Květy (časopis) (Blossoms) and Lumír. He became the de facto leader of a generation of writers that included Karolina Světlá, Vítězslav Hálek, Adolf Heyduk and Karel Sabina; devoted to continuing the legacy of Karel Hynek Mácha. They published their works in the literary almanac Máj. By 1871, various groups had labeled Neruda as a "Traitor to the Nation", so he decided to spend some time away; visiting Italy, Greece, France, Germany, Hungary and Egypt. He kept detailed records of these journeys, which provide an interesting testimony to his life and times, with various insights that prove him to be a good observer. From 1883 to his death he lived on Vladislavova Street 1382/14 in New Town, Prague.
Жеке өмір
Неруда композитор Бедрих Сметананың досы болғанымен, ол жалғыз және іштен тым сырлы адам болды. Неруда ешқашан үйленбеген, бірақ Анна Холинова мен Каролина Светламен жақын қарым-қатынаста болды. Холинова – оның алғашқы махаббаты. Оның көптеген өлеңдері оған арналған. Әкесінің арқасында Неруда белгілі чех ұлтшыл жазушылары Божена Немцова мен Карел Яромир Эрбенмен танысты. Оның екінші махаббаты – күйеулі, сонымен қатар жазушы болған Светла. Олар бір-бірін эмоционалды түрде және шығармалары арқылы қолдады. Ол оған қаржылық көмек те көрсетті. Ол қарызға батқанда, ол бағалы брошкасын сатып, оған ақша қарызға берді. Алайда, оның күйеуі К.С. бұл туралы біліп алып, оны осы қарым-қатынастан бас тартуға мәжбүр етті. Сонымен қатар, олар бір-біріне жазған барлық хаттарды да қайтаруды талап етті. Осы хаттар «Махаббат пен құрмет туралы әңгіме» (Příběh lásky a cti) атты фильмнің негізі болды. Ақын өмірі бойы өте өнімді және беделді журналист болғанымен, материалдық жағдайдан мұқтаж болды. Мысалы, ол аптасына бір рет National Papers газетінде мақала жазды, театр қызметкері және әдеби сыншы болып жұмыс істеді, сондай-ақ бірнеше танымал ғылыми журналдарды редакциялады. Оның анасымен тығыз байланысы болды. 1869 жылы анасының қазасы оған ауыр соққы болды және оның шығармаларына көңілсіздік пен қайғылы үн қосты.
Neruda was a loner and an introvert, although he was a friend of composer Bedřich Smetana. Neruda never married, but he had close relationships with Anna Holinová and Karolína Světlá. Holinová was his first love. Many of his poems were meant for her. Through her father, Neruda was able to meet Božena Němcová and Karel Jaromír Erben, famous Czech nationalist writers. His second love was Světlá, a married woman who was also a writer. They supported each other emotionally with their works. She also supported him financially. When he found himself deeply in debt, she sold a precious brooch and lent him the money. Unfortunately her husband, cs, found out about it and forced him to give up the relationship. He also had to give him all the letters they had written to each other. These letters became the source for the movie called Příběh lásky a cti (The Story of Love and Honor). Throughout his life, the poet had been in material need, although he was an extremely prolific and respected journalist. Once a week, for example, he wrote a column for the National Papers, worked as a theater officer and literary critic, and edited several popular science journals. He had a close relationship with his mother. Her death in 1869 greatly affected him and brought a sadder tone to his works.
Мансап
Өзінің шығармаларында Неруда чех ұлттық қайта жаралуын қолдап, чех ұлтшылдығын насихаттады. Ол өзінің буынының барлық маңызды мәдени және саяси күрестеріне қатысып, терең сезімтал сыншы ретінде танылды. Неруда, Витежслав Халекпен бірге, жаңа әдеби бағыттардың ең белгілі өкілдерінің біріне айналды.
In his work, Neruda supported the Czech National Revival and promoted Czech nationalism. He participated in all the central cultural and political struggles of his generation, and gained a reputation as a sensitive critic. Neruda became, along with Vítězslav Hálek, one of the most prominent representatives of the new literary trends.
Өлім
1880 жылдан бастап оның тамырлары ісіп, бұл оның өмірінің соңына дейін мазалаған бірнеше ауруға себеп болды. 1888 жылғы қыста мұзға сығалап түсіп, тізеқап сүйегін сындырды. Осы оқиғадан кейін ол мақалаларын «Národní listy» газетіне жеткізу үшін хабаршыларға жүктелді. 1891 жылдың 22 тамызында ішек рагынан туған асқазан-ішек жолының қабынуынан көз жұмды. Ол Прагадағы Вышеград зиратында жерленді. Оның қоштасу рәсімі чех ұлттық сезімдерін білдіруге айналды.
Beginning in 1880, he suffered from a swelling of his veins, which contributed to a number of diseases that afflicted him for the rest of his life. In the winter of 1888, he shattered his kneecap when he slipped on some ice. From that time on, he relied on messengers to deliver his articles to Národní listy. He died on August 22, 1891, from an inflammation of his digestive tract caused by intestinal cancer. He was buried at Vyšehrad Cemetery in Prague. His funeral became the occasion for an expression of Czech nationalist sentiment.
Поэзия
Hřbitovní kvítí (“Қабір гүлдері”) – Оның алғашқы поэзиясы. 1858 жылы жарық көрді. Кітаптың барлығы да пессимизмге, күмәнділікке және үмітсіздікке толы. Өлеңдер заманауи өмірге, қоғамға, ұлттың белсенсіздігіне, орнықты моральға қарсылыққа деген көңілі толудан туындайды. Кедейлік мәселесі де қамтылған. Ол махаббатқа да, адамдарға да сенімсіз. Жалғыздық сезімі, ынта. Knihy veršů (“Әндер кітабы”) – 1867 жылы жарық көрді. Ол пессимизмін жұмсартады, бүкіл ұлт үшін еңбек ету мен құрбандық арқылы өмірінің мәнін табады. Бұл кітапта ата-анасына деген сүйіспеншілігі көрсетілген. Бұл кітап басқа кітаптарға қарағанда оңай оқылады, өлеңдерінің сапасы жоғары. Мұнда да оның қараңғы әлеуметтік балладаларын кездестіруге болады. Кітап үш бөлімнен тұрады: 1. Kniha veršů výpravných (“Повестік өлеңдер кітабы”), 2. Kniha veršů lyrických a smíšených (“Лирикалық және аралас өлеңдер кітабы”), 3. Kniha veršů časových a příležitostných (“Уақыттық және жағдайлық өлеңдер кітабы”). Písně kosmické (“Ғарыштық әндер”) – 1878 жылы жарық көрді. Осы кітаптарда ол өмірінің мәнін қайтадан ашады, ғылым мен техниканың дамуына жауап беру арқылы оптимизмге ұмтылады. Ғарыштық денелерді және адамның білімге құштарлығын дәріптейді. Дүниеге материалистік көзқарас ұсынылады. Бұл туынды Майовчи буынының сезімдерін көрсетеді. Balady a romance (“Балладалар мен романстар”) – 1878 және 1883 жылдар аралығында жарық көрді. Ол балладаларды романстармен шатастырады, сондықтан олар көбінесе бір-біріне қарама-қарсы естіледі. Балладаларда көбінесе Киелі кітаптан немесе ежелгі аңыздардан алынған ұлттық тақырыптар қарастырылады, сондай-ақ ана мен бала арасындағы қарым-қатынас тақырыбы да кездеседі. Ең танымал балладалар мен романстардың мысалдары: Štědrovečerní romance (“Рождество романсы”), Romance o Karlu IV. (“Карл IV туралы романс”), Česká balada (“Чех балладасы”) немесе Balada o duši K. H. Borovského (“К. Х. Боровскийдің жаны туралы баллада”). Prosté motivy (“Жай тақырыптар / қарапайым мотивтер”) – 1883 жылы жарық көрді. Бұл оның жеке күнделігі. Табиғат тақырыбы мұнда өте маңызды. Адам өмірі жыл мезгілдерінің айналымымен үйлеседі. Көктем – жастық, жаз – ересектік, күз – қарттық, қыс – өлім. Ол осы кезеңдерді сипаттайды. Zpěvy páteční (“Жұма күнгі әндер”) – 1896 жылы жарық көрді. Бұл оның ең маңызды туындысы. Кітап оның өлімінен кейін, Ярослав Врхлицкий дайындаған. Ұлттың өмірі Ұлы Тағдырмен салыстырылады, қайта тірілу болатынына сенім білдіріледі. Ұлтқа деген терең сүйіспеншілік, ұлттық тарихқа ой жүгірту және гуситшілікке бет бұру. Кітаптың бөліктері: V zemi kalichu (“Көшімнің елінде”), Anděl strážný (“Қорғаушы періште”), Ecce homo және Láska (“Махаббат”).
Hřbitovní kvítí (“Graveyard Flowers”) His first poetry. It was published in 1858. The entire book is pessimistic, skeptical and hopeless. Verses are growing out of disappointment with contemporary life, societies, the inactivity of the Nation, resistance of the set morality. There is also a social issue, dealing with poverty. He does not trust love or people. Feelings of loneliness, fervor. Knihy veršů (“Books of Verses”) published in 1867. He moderates his pessimism, finds the point of his life at work and sacrifice to the whole Nation. It shows love for his parents. This book is much more readable than other books, the poems are of good quality. Even here we find his gloomy social ballads. This book consists of three parts: 1. Kniha veršů výpravných (“Book of Narrative Verses”), 2. Kniha veršů lyrických a smíšených (“Book of Lyrical and Mixed Verses”) 3. Kniha veršů časových a příležitostných (“Book of Time and Occasional Verses”). Písně kosmické (“Cosmic songs”) published in 1878. In this books he is again discovering the meaning of his life, trying to be optimistic, responding to the development of science and technology. It celebrates cosmic bodies and human desire for knowledge. There is a materialistic understanding of the world. This work expresses feelings of the Generation called Májovci. Balady a romance ("Ballads and Romances)" published between 1878 and 1883. He confuses ballads with romances so that they often sound like the opposites. The ballads often process national themes from the Bible or old legends, and the subject of mother son relationships appears. Some of the favourite ballads or romances are for example Romance štědrovečerní (“Christmas Romance”), Romance o Karlu IV. (“Romance about Charles IV.”), Balada česká (“Czech Ballad”) or Balada o duši K. H. Borovského (“Ballad about the soul of K. H. Borovský”). Prosté motivy ("Plain Themes / Simple Motifs") published in 1883. This is his intimate diary. Natural theme is really important here. The human life coincides with a cycle of seasons. Spring = youth, summer = maturity, autumn = old age, winter = death. He describes this period. Zpěvy páteční ("Friday Songs") published in 1896. This is his top work. This book came out after his death, prepared by Jaroslav Vrchlický. The life of the nation is compared to the Great Fate, showing the belief that the resurrection will come. It speaks of great love for the nation and reflects on national history it turns to Hussitism. Parts of this book are V zemi kalichu (“In the country of the cup”), Anděl strážný (“Guardian angel”), Ecce homo and Láska (“Love”).