Бразилиялық мемлекет қайраткері Жозе Бонифасиу де Андрада и Силва
José Bonifácio de Andrada e Silva
Жозе Бонифасиу – Бразилия тәуелсіздігінің маңызды қайраткері, саяхатшы, ғалым, және ақын. Білім беруді қолдады, құлшылыққа қарсы болды, Бразилияның геологиясын зерттеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бразилиялық саясаткер (1763–1838)
Brazilian politician (1763–1838)
Хосе Бонифасио де Андрада е Сильва (ʒuˈzɛ boniˈfasju dʒi ɐ̃ˈdɾadɐ i ˈsiwvɐ; 13 маусым 1763 – 6 сәуір 1838) – бразилиялық мемлекет қайраткері, табиғатты зерттеуші, минералог, профессор және ақын, Сан-Паулу штатындағы Сантос қаласында, сол кезде Португалия империясының құрамында туған. Ол бразилиялық тәуелсіздіктің ең маңызды идеологтарының бірі болды, оның іс-әрекеттері император Педро I-нің табысына үлкен үлес қосты. Ол халыққа білім беруді қолдады, құлдыққа қарсы күрескен және Бразилияның қалыптаспаған ішкі аймақтарында жаңа ұлттық астана құруды ұсынды (бір ғасырдан кейін Бразилиа қаласы ретінде іске асырылды). Оның табиғатты зерттеуші ретіндегі қызметі төрт жаңа минералды ашумен ерекшеленді.
José Bonifácio de Andrada e Silva (ʒuˈzɛ boniˈfasju dʒi ɐ̃ˈdɾadɐ i ˈsiwvɐ; 13 June 17636 April 1838) was a Brazilian statesman, naturalist, mineralist, professor and poet, born in Santos, São Paulo, then part of the Portuguese Empire. He was one of the most important mentors of Brazilian independence, and his actions were decisive for the success of Emperor Pedro I. He supported public education, was an abolitionist and suggested that a new national capital be created in Brazil's underdeveloped interior (effected over a century later as Brasília). His career as naturalist was marked by the discovery of four new minerals.
Өмір
1800 жылы Бонифасио Коимбрада геология профессоры, ал көп ұзамай португал кен орындарының бас инспекторы болып тағайындалды; және 1812 жылы Лиссабон ғылым академиясының тұрақты хатшысы болды. 1819 жылы Бразилияға оралғаннан кейін, ол регент Педроға Лиссабон сотының қайтарылуына қарсы тұруға шақырды және 1821 жылы оның министрлерінің бірі болып тағайындалды. Бразилия тәуелсіздік жариялағаннан кейін Бонифасио ішкі істер және сыртқы істер министрі болды; ал мемлекет құрылғаннан кейін Конституциялық Ассамблея оны қайтадан сайлады. Ол сондай-ақ 1823 жылы Конституциялық жиналысқа ұсынылған Бразилиядағы құлдықтан құтылу жобасының авторы еді. Бірақ оның демократиялық принциптері 1823 жылдың шілдесінде оның қызметтен алынуына әкелді.
In 1800, Bonifácio was appointed professor of geology at Coimbra, and soon after inspector general of the Portuguese mines; and in 1812 he was made perpetual secretary of the Lisbon Academy of Sciences. Returning to the Brazil in 1819, he urged prince regent Pedro to resist the recall of the Lisbon court, and was appointed one of his ministers in 1821. When the independence of Brazil was declared, Bonifácio became minister of the interior and of foreign affairs; and when it was established, he was again elected by the Constituent Assembly. He was also the author of the abolition project in Brazil, presented to the Constituent Assembly in 1823. But his democratic principles resulted in his dismissal from office in July 1823.
Еуропадағы мансап
Жозе Бонифасио өмірінің бір бөлігін Еуропада өткізді. Еуропа бойынша саяхаттарында ол басқа ғалымдармен бірге химия және минералогияны зерттеді. Ол деректер жинап, ғылыми тәжірибелер жүргізіп, төрт жаңа минерал және сегіз бұрын белгісіз түрді ашты. Андрадит минералы оның құрметіне аталған. Оның басқа да жаңалықтарының бірі – литий қосқан материал, петалит, оны Бонифасио 18 ғасырдың соңында Швецияға сапарында алғаш рет тапты; осы минералда швед химиктері алғаш рет литийді ашты. Сонымен қатар, ол литий құрамындағы тағы бір маңызды минерал, сподуменді де сол жерден, Швецияның Стокгольм архипелагындағы Уто аралынан алғаш рет тапты. 1797 жылы ол Швеция Корольдік ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. Бонифасио Коимбра университетін заң және табиғаттану салалары бойынша бітіріп, Лиссабон ғылым академиясына қабылданды. Ол Португалиядағы Коимбра университетінде геогнозиядан сабақ берді. Он екі тілді білгенімен, төртінде сөйлей білді.
José Bonifácio spent part of his life in Europe. In his travels around Europe he studied chemistry and mineralogy with other scientists. He collected data, carried out scientific experiments and discovered four new minerals and eight previously unknown species. The mineral andradite is named after him. Among his other discoveries was petalite, a lithium containing material, first discovered by Bonifácio toward the end of the 18th century on a trip to Sweden; it was in this mineral that Swedish chemists first discovered lithium. He also was the first to discover another important lithium containing mineral, spodumene, from the same source, the island of Utö in the Stockholm Archipelago of Sweden. In 1797 he was elected a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences. Bonifácio graduated with degrees in Law and Natural Philosophy from the University of Coimbra, he joined the Lisbon Academy Sciences. He taught Geognosy at the University of Coimbra in Portugal. Knowing twelve languages, he could speak four.
Бразилияға оралу
1819 жылы ол Бразилияға қайтып оралып, ғылыми зерттеулерді жалғастырды. Талантты, көңілсіз мінезді адам болғандықтан, ол Патшалық және теңіз істері министрі болып тағайындалды және де-факто премьер-министр атанды. Оның ханзадамен арақатынасы ушығып, оппозицияға қосылуға шешім қабылдады. 1823 жылы ол жер аударылып, Бордо қаласына көшіп барды, онда 1825 жылы "Poesias Avulsas" (Арагідік өлеңдер) жарық көрді. Оларды жариялау үшін ол Америко Элисио деген псевдонимді пайдаланды. Қараша айында Ассамблея таратылғанда (Азап түні), ол тұтқындалып, Францияға қуылды, онда Бордо маңында 1829 жылға дейін эмиграцияда өмір сүрді, содан кейін Бразилияға оралуға рұқсат алды. 1831 жылы Педро I тақтан бас тартқанда, бұрынғы император оны император ұлының тәрбиешісі етіп тағайындады. Ол регенттің үкіметімен келіспегендіктен, империяны қайта орнатуға тырысты. 1833 жылы қайтадан тұтқындалып, Педро I атынан сөз сөйлеу әрекеттері үшін сотталғаннан кейін, ол қалған өмірін Нитерой қаласында зейнеткерлікте өткізді. Ол тәрбиешілік қызметінен айырылып, сатқындықпен айыпталды, бірақ соңында кешірілді. 1836 жылдың желтоқсанында туберкулезбен ауырды. Ол 1838 жылдың 6 сәуірінде Нитеройда қайтыс болды.
In 1819, he travelled back to Brazil where he continued to conduct scientific research. A talented man having an unquiet temperament, he was also appointed Minister for Kingdom and Overseas Affairs and became the de facto prime minister. His relationship with the prince became incompatible and he decided to join the opposition. In 1823 he was exiled and went to live in Bordeaux where, in 1825, come out his "Poesias Avulsas" (Sundry Poetries). To publish them he used the pseudonym Américo Elísio. On the dissolution of the Assembly in November (the Night of Agony), he was arrested and banished to France, where he lived in exile near Bordeaux until 1829, when he was permitted to return to Brazil. In 1831 when Dom Pedro I abdicated from the throne, he was appointed by the former Emperor to be the tutor of the Emperor's son. Since he did not agree with the Regent's government he tried to reestablish the Empire. After being again arrested in 1833 and tried for intriguing on behalf of Dom Pedro I, he passed the rest of his days in retirement at the city of Niterói. He lost his duties as tutor and was accused of being a traitor, but he was eventually pardoned. In December 1836, he contracted tuberculosis. He died of the disease on 6 April 1838 in Niterói.
Әдебиеттегі мансабы
Жозе Бонифасио әдебиетпен де айналысқан. Бордода жарық көрген "Поэзиялар авулсасы" атты туындысы 1861 жылы Бразилияда "Леммерт" баспасында қайта басылды. Бразилияда ол "Поэзиялар" деген атаумен жарық көрді, ал басылымды Жоаким Норберто де Соуза үйлестірді. 1942 жылы Афранио Пейшото Бразилия әдебиет академиясы арқылы оның тағы бір басылымын дайындады. Серджио Буарке де Холанданың кіріспе сөзімен жарық көрген бұл еңбек, "Instituto Nacional do Livro" (Ұлттық кітап институты) ұсынған I том ретінде 1946 жылы "Poesias de Américo Elísio [Америко Элисионың поэзиясы]" деген атпен жарық көрді. Оның поэзиясы оның интеллектуалды мінезі мен ғылыми құштарлығын көрсететін натуралистік пантеизмді білдіреді. Оның ғылыми, саяси және әлеуметтік еңбектері III томда жинақталды және Эдгар Серкейра Фалькао тарапынан қайта жарық көрді. Оның үшінші басылымы 1963 жылы Тәуелсіздіктің Патриархының туған күнінің 200 жылдығын мерекелеу үшін жарық көрді. Андрадит минералы Хосе Бонифасионың құрметіне аталған.
José Bonifácio had also been engaged in Literature. His work Poesias Avulsas that come out in Bordeaux were republished in Brazil, in 1861, by the publisher Laemmert. In Brazil it received the title "Poesias" (Poetries) and the publication had the coordination of Joaquim Norberto de Sousa. In 1942 Afrânio Peixoto prepared another issue through the Brazilian Academy of Letters. This work, prefaced with a text by Sérgio Buarque de Holanda, was also published in a collection, as Volume I, idealized by the "Instituto Nacional do Livro" (The National Book Institute), appearing in 1946 with the title Poesias de Américo Elísio [Américo Elísio's Poetry]. His poetry shows a naturalistic pantheism that expresses his intellectual character and scientific curiosity. His scientific, political and social works are published in Volume III, compiled and reproduced by Edgar Cerqueira Falcão with the title Obras científicas, politicas e sociais de José Bonifácio de Andrada e Silva. Its third edition came out in 1963 to celebrate the bicentennial of the Patriarch of the Independence. The mineral andradite was named after José Bonifácio.