Кіріспе

Телевизиялық сериалдардың маусымы

Америкалық ғылыми-фантастикалық телесериал «Х-файлдар» төртінші маусымы АҚШ-та Fox телеарнасында 1996 жылдың 4 қазанында көрсетіле бастады және 1997 жылдың 18 мамырында сол арнада аяқталды, оған 24 эпизод кірді. Маусымның түсірілімі мен көрсетілімінен кейін «Х-файлдар» көркем фильмінің түсірілімі басталды, ол 1998 жылы сериалдың бесінші маусымынан кейін шықты. Сериалдың төртінші маусымы ФБР федералды агенттері Фокс Малдердің (Дэвид Дюховни) және оның серіктесі Дана Скаллидің (Джилиан Андерсон) құпия Синдикат қорғаған шетелдіктердің құпия жоспарына қатысты тергеуіне ерекше назар береді. Маусымның ортасында Скаллиге бұрынғы қақтығыстың салдарынан сақтандыра алмайтын ісік диагнозы қойылады, ал Малдер басқа планеталық адамдарға деген сенімін жоғалта бастайды. Көру көрсеткіштері жоғары болды және 1996–97 жылғы АҚШ-тағы ең көп тамашаланған телесериалдардың жиырмасына кірді, маусым сәтті аяқталды, әр эпизодты орташа есеппен 20 миллион көрермен тамашалады. Бұл сол кезде «Х-файлдар» сериалының ең жоғары рейтингті маусымы болды. Маусымның он екінші эпизоды «Леонард Беттс» Super Bowl XXXI-ден кейін Fox арнасының басты бағдарламасы ретінде таңдалды және оны 29,1 миллион көрермен көрді, бұл сериалдың ең жоғары бағаланған эпизоды болды. Телевизия сыншыларының пікірлері көбінесе оңтайлы болды.

Жер учаскесінің жалпы көрінісі

Шоу ФБР арнайы агенттері Фокс Малдер (Дэвид Дючовни) және Дана Скалли (Джилиан Андерсон) туралы, олар X-файлдар деп аталатын паранормальдық құбылыстарға байланысты істермен айналысады. Синдикат өз мүшелерінің бірі Малдер мен Скаллиге ақпарат беріп жатыр деп күдіктенгенде, олар Малдердің анасының қауіпсіздігі туралы ақпаратты әдейі таратып, ақпараттың шығуының жолын табу үшін "канарейка" тұзағын құрады. Х (Стивен Уильямс) хабаршы екені анықталып, ол атып өлтіріледі, бірақ Малдерге көмектесе алатын тағы бір хабаршының атын қалдырады – Марита Коваррубиас (Лоури Холден), Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас хатшысының арнайы өкілі. Малдер Ресейдегі Тунгускаға қара майдың таралу көзін зерттеу үшін барғанда Коваррубиасқа көмек сұрайды. Сол жерде Малдер ГУЛАГ-та ұсталып, қара майға қарсы вакцинаны сынау үшін пайдаланылады. Ол қашып кетеді және Алекс Крайчектың (Николас Лиа) ресейліктермен жұмыс істейтінін білген соң Америкаға оралады. Скаллиге қатерлі ісік диагнозы қойылғандықтан, ол ФБР-дегі болашағына күмәнданады. Малдер оның жағдайының себебі бұрынғы ұрлану болғанына ( "Көтерілу") сенімді және оны емдеу үшін Синдикатпен келісім жасауға дайын. Бірақ Уолтер Скиннер (Митч Пилегги) оны бұл қадамнан бас тартуға көндіреді, ал ол өзі жасырын түрде Синдикатпен келісім жасайды. Тау үстінде табылған жалған ғарышкердің денесіне жауапты кісі өлтірушіні іздеп жүргенде, Малдер өз өлімін сахналап, кісі өлтірушінің бетін деформациялап, оның денесін алдау үшін пайдаланады. Ол осы мүмкіндікті пайдаланып Пентагонға кіріп, Скаллидің қатерлі ісігіне ем табуға тырысады, ал Скалли ФБР-дегі Синдикатпен байланысты адамды анықтап, әшкерелейді.

Жазу

Бұл маусымда сериалдың шетелдік мифологиясына күрт өзгерістер енгізілді. "Herrenvolk" атты премьералық эпизодта Уильямс – Малдердің ақпарат көзі Х рөлін сомдаған актер шоудан шығарылды. Ол былай деді: "Картер маған жеке телефон соғып: «Жақсы жаңалық бар, жаман жаңалық бар. Жақсы жаңалық – сізді осы аптада тағы бір эпизодқа шақырамыз. Жаман жаңалық – сіз оққа ұшасыз» деді". "Herrenvolk" эпизоды сонымен қатар 1998 жылғы фильмде маңызды рөл атқаратын қастандық араларды таныстырды. Маусымның ерекшелігі – ол Скэллидің емделемейтін қатерлі ісікке шалдығуы туралы сюжет желісін енгізгенімен ерекшеленеді, бұл мәселе бесінші маусымның басына дейін шешілмейді. Шоу продюсерлері Джиллиан Андерсонның кейіпкері Дана Скэллиге маусымның басында қатерлі ісік диагнозы қойды. Картер бастапқыда Скэллидің анасына қатерлі ісік беруді қарастырды, бірақ оның орнына Скэллидің ауыруға ұшырауына шешім қабылдады. Картер бұл қадамның шоуға сенім, ғылым, денсаулық сақтау және паранормальдық құбылыстар сияқты мәселелерді талқылауға мүмкіндік беретін жаңа платформа екенін сезінді. Жазушылардың бір бөлігі бұл шешімді дұрыс емес деп санайды, оны "арзан телешоу трюгі" деп атады. Алайда, Фрэнк Спотниц бұрынғы эпизодтарда қатерлі ісікпен ауырған адамдардың бейнеленгенін еске салса, Скэллидің де солай болуы "қажетті" қадам болды деп ойлады. Fox телеарнасының "Space: Above and Beyond" сериалы тоқтатылғаннан кейін Картер осы сериалдың авторы Глен Морган мен Вонгқа қоңырау шалып, олар сериалға қайта оралуға ниетті ме екенін сұрады. Морган Картерге екеуінің қайта оралатынын, бірақ тек төрт эпизодқа және егер олар "Space: Above and Beyond" сериалының актерлерін пайдалана алса ғана, себебі "әлем оларды, соңғы рет көруі керек" деді.

Түсірілім

Маусымның финалы "Гетсиман" мұзды үңгірлерді сомдау үшін салынған толық декорацияның бұрын суық сақтау қоймасы ретінде пайдаланылған қойма ішінде орналасқандығымен және оны салу үшін көптеген жүк көліктерімен ағаш пен пенопласт әкелінгендігімен ерекшеленді. Бұл декорация сериал тарихындағы ең қымбат және әсем жасалған декорациялардың біріне айналды. Декорацияны безендіру үшін қолданылған нағыз қар мен мұзды сақтау үшін тұрақты температура қажет болды. Бұл салқындату актерлердің деміне шыққан буды көруге мүмкіндік берді, сондай-ақ актерлерге "шынайы орынға" ие болуға көмектесіп, олардың ойынына жағдай жасады.

Пікірлер

X-файлдар сериалының төртінші маусымы теледидар сыншыларынан көбінесе оң пікірлер алды, бірақ бірнеше сыншылар бұл маусымның бұрынғыларына қарағанда нашар болғанын атап өтті. The Contra Costa Times газеті X-файлдардың төртінші жылы шығармашылық тұрғыдан жақсы және "көңілсіздендіргенімен де әрқашан қызықты" екенін мәлімдеді. Sacramento Bee газетінің Рик Кушман Би жазғандай, Fox телеарнасының жексенбі күнгі The Simpsons, King of the Hill және The X Files көрсетілімдері "нағыз 'Көз жеткізуге тиіс теледидар'” еді. USA Today басылымындағы Мэтт Рауш төртінші маусымның сериалдың ең жақсы жылы болмағанын, бірақ "жақсы болғанда [The X Files] әлі де таң қалдыратын керемет" екенін жазды. The A.V. Club-тың Зак Хэндлен маусымға жалпы оң баға беріп, көптеген эпизодтардың экзистенциализмді зерттейтінін айтты. Дегенмен, ол мифологиялық эпизодтардың көпшілігі, әсіресе маусым финалдық бөлімі, "таныс сезімге" ие бола бастағанын және "қайталанудың көнеріп бара жатқанын" мәлімдеді. Эпизодтарға жасалған сын-пікірлер әртүрлі болды. Кейбір эпизодтар мақтауға ие болды. Роберт Ширман мен Ларс Пирсон, "Иманға ұмтылу: X-файлдар, Мыңжылдық және Жалғыз қарулы адамдар туралы сындық нұсқаулық" кітабында "Үй", "Тынышсыздық", "Сигарет шегуші адамның ойлары", "Қағаз жүректер" және "Шағын картоп" эпизодтарына бес жұлдыздан бес жұлдыз берді. Cinefantastique журналының Паула Витарис "Сигарет шегуші адамның ойлары", "Қағаз жүректер" және "Шағын картоп" эпизодтарына да төрттен төрт ұпай берді. Том Кессенич "Memento Mori" эпизодын сериалдың төртінші ең жақсы эпизоды деп атады, ол Малдер мен Скаллидің бір-біріне адалдығының анық мысалы екенін жазды. Басқа эпизодтар сынға ұшырады. Ширман мен Пирсон "Эль-Мундо-Гира" эпизодын "Латын Америкасы мәдениетін көңілсіз бейнелеу" және "қоқыс" деп сипаттады. Сериалдың авторы Крис Картер "Гетсиманның" барлық сюжеті алдаудың айналасында болғанын, бірақ осы шоуда үлкен ашылулар бар екенін айтты. "Мөлдер өзін-өзі өлтіре алатынына адамдарды сендіруіміз таңғаларлық, өйткені оның сенім жүйесі одан ұрланған". 2018 және 2019 жылдары барлық он бір маусымды бағалауда төртінші маусым сыншылардың жоғары бағасын алды және Consequence of Sound және Screen Rant екеуі де оны екінші ең жақсы маусым деп атады. Screen Rant журналы "Memento Mori" эпизодын сериалдың ең жақсы эпизодтарының бірі деп атады.

Марапаттар

Төртінші маусым сериалы он екі Primetime Emmy Award номинациясын алды, соның ішінде үш жеңіс тіркелді. Андерсон өткен жылы номинацияланғаннан кейін, драмалық сериалдағы үздік басты рөлдегі әйел актер сыйлығын жеңіп алды. "Memento Mori" және "Tempus Fugit" атты эпизодтар тиісінше үздік көркемдік режиссура және үздік дыбыс монтаждау сыйлықтарын жеңіп алды. Ерекше атаулы номинациялардың ішінде үздік драмалық сериал үшін үшінші тікелей ұсынылым, Дучовнидің драмалық сериалдағы үздік басты рөлдегі актер үшін алғашқы номинациясы, Джеймс Вонгтың "Сигарет шегетін адамның толғанысы" үшін үздік режиссура номинациясы, сондай-ақ Картер, Гиллиган, Шибан және Спотництің "Memento Mori" үшін үздік сценарий номинациясы бар. Басқа номинациялар: Джим Гросс пен Хизер Макдугалл тиісінше "Tempus Fugit" және "Terma" эпизодтары үшін бір камерамен түсірілген үздік монтаж үшін; "Леонард Беттс" үшін үздік макияж; "Tempus Fugit" драмалық сериалы үшін үздік дыбыс жинағы; және Марк Сноудың "Қағаз жүректер" үшін үздік музыкалық композиция (драмалық фондық музыка) номинациясы. Сериал сонымен қатар екінші рет "Алтын глобус" сыйлығын үздік драмалық телесериал үшін жеңіп алды, ал Джиллиан Андерсон мен Дэвид Дучовни теледрамалық актерлік санаттарында жеңіс оді.