Кіріспе

Podocarpaceae тұқымдасына жататын қылқан жапырақтылар туысы. Автоматты taxobox. | image = Starr 040812 0017 Podocarpus sp jpg | image caption = Podocarpus neriifolius | taxon = Podocarpus | authority = L'Hér ex Pers.) – Podocarpaceae тұқымдасының ең көп саны мен кең таралымы бар туысы. Атауы грек тіліндегі πούς (poús, "аяқ") + καρπός (karpós, "жеміс") сөздерінен шыққан. Podocarpus түрлері мәңгі жасыл бұталар немесе ағаштар, әдетте биіктігіне жетеді, кейде одан да биік өседі. Құрыштарында екі-бес біріккен қабыршақтары болады, піскен кезде олар етті, жидек тәрізді, жарқын түсті қапшыққа айналады. Бұл етті құрыштарды құстар жеп, олардың құрыштарын нәжіспен таратуға көмектеседі. Түрлердің анықталуына байланысты 97-ден 107-ге дейін түрлер осы туысқа жатады. Түрлер парктер мен үлкен бақшаларда сәндік өсімдік ретінде өсіріледі. 'County Park Fire' сорты Корольдік бау-бақша қоғамының Бау-бақшалық еңбек сыйлығын жеңіп алды.

Атаулары мен этимологиясы

Түрлі түрлердің жалпы атаулары "сары ағаш" және "қайын", немесе буддалық қызыл ағаш (Podocarpus macrophyllus).

Сипаттама

Подокарпус түрлері мәңгі жасыл ағаш тәрізді өсімдіктер. Олар көбінесе ағаштар, бірақ бұталар да болуы мүмкін. Ағаштардың ең жоғары биіктігі 40 метрге жетеді. Жапырақтары әдетте жіңішке ланцет пішіндес немесе жіңішке эллипс пішіндес болады, бірақ кейбір түрлерінде кең ланцет, сопақ немесе дерлік эллипс пішіндес болуы мүмкін. Подокарпустағы конус ланцет пішіндес жапырақшалармен тірелмейді, ал тұқымның көбінесе апикальды қырлары болады. Түрлер Тасмания, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Чилидегі қоңыржай ормандарда тараған, сондай-ақ Африка мен Американың тропикалық таулы аймақтарында кездеседі. Foliolatus-та конус екі ланцет пішіндес жапырақшамен ("фолиола") тірелген, ал тұқымның көбінесе апикальды қыры жоқ. Бұл түрлер тропикалық және субтропикалық аймақтарда, негізінен Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияда және Малезияда шоғырланған, Австралияның Солтүстік-Шығысында және Жаңа Каледонияда Подокарпус кіші түрімен араласады. Podocarpaceae тұқымдасының түрлері генетикалық және физиологиялық деректерге сүйене отырып бірнеше рет қайта жіктеліп келді, көптеген түрлер бұрын Podocarpus-қа жатқызылған, қазір басқа тұқымдарға жатқызылуда. Классификация схемалары Nageia және Podocarpus арасында түрлерді жылжытты, ал 1969 жылы де Лаубенфельс үлкен Podocarpus тұқымын Dacrycarpus, Decussocarpus (кейіннен жарамсыз атауды Nageia деп өзгертті), Prumnopitys және Podocarpus деп бөлді. Afrocarpus тұқымдасының кейбір түрлері бұрын Podocarpus-қа жатқан, мысалы Afrocarpus gracilior.

Аллергиялық әсер ету мүмкіндігі

Еркек Podocarpus spp. өте аллергенді және OPALS аллергиялық шкаласы бойынша 10-нан 10 баллға дейін бағаланады. Керісінше, толығымен аналық Podocarpus өсімдіктерінің OPALS рейтингі 1-ге тең, және олар "аллергияға қарсы күресуші" деп есептеледі, себебі олар тозаңды ұстап алып, өндірмейді. Podocarpus жусанға ұқсайды, және жусан сияқты, Podocarpus-тың сабақтары, жапырақтары, гүлдері және тозаңының барлығы уытты. Сонымен қатар, жапырақтары, сабақтары, қабығы және тозаңы цитотоксикалық болып табылады. Еркек Podocarpus көктемде және жаздың басында гүлдеп, осы цитотоксикалық тозаңды шығарады.

Қолданылуы

P. elongatus-ты ең алғаш рет пайдаланған орын Оңтүстік Африканың Орта Тас Дәуіріне дейін барып жетеді, онда оны дистилляция арқылы жабысқыш зат жасау үшін қолданған. Бүгінде Podocarpus-тың бірнеше түрі бақшаларда өсіріледі немесе жиектерге, қабырғаларға немесе қоршауларға келтіріледі. Майкл Крайтонның "Юралық Парк" романында Коста-Рикадағы Исла Нублар аралында электр тораптарын келушілерден жасыру үшін Podocarpus ағаштары (қателікпен "протокарпус" деп жазылған) қолданылған. Көбінесе әдемі, терең жасыл жапырақтары мен ұқыпты түрі үшін бағбандарда кең таралған Podocarpus түрлеріне P. macrophyllus (бұддалық қарағай, қырыққабат қарағай немесе кусамаки деп белгілі), Чилиден келген P. salignus және кішкентай, қызыл, ет тәрізді конустары бар P. nivalis жатады. Nageia, Prumnopitys және Afrocarpus туыстарының кейбір өкілдері Podocarpus атауымен сатылады. Podocarpus-тың көптеген түрлерінің қызыл, күлгін немесе көкшіл етті конусы (халық арасында "жеміс" деп аталады) шикі немесе джемдерге, пирогтарға пісіріліп жеуге жарамды. Олардың құрамында шырышты заттар бар, дәмдері аздап тәтті. Олар аздап улы, сондықтан оларды аз мөлшерде ғана жеу керек, әсіресе шикі күйінде. Podocarpus-тың кейбір түрлері дәстүрлі медицинада қызба, жөтел, артрит, жұқпалы аурулар және иттің гама ауруы сияқты жағдайларға қолданылады.