Кіріспе

Австралиялық медициналық әкімші және Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы Мэри Рослин Башир (1 желтоқсан 1930 жылы туған) – Жаңа Оңтүстік Уэльстің бұрынғы және екінші ең ұзақ қызмет еткен губернаторы. Жаңа Оңтүстік Уэльстің Наррандера қаласында туған Башир 1956 жылы Сидней университетін бітірді және психиатрия саласына ерекше назар аударған түрлі медициналық қызметтер атқарды. 1993 жылы Башир Орталық Сидней аймақтық денсаулық сақтау қызметінің Психикалық денсаулық қызметтерінің клиникалық директоры болып тағайындалды және 2001 жылдың 1 наурызында губернатор болып тағайындалғанға дейін осы лауазымды атқарды. Ол сондай-ақ Сидней университетінің канцлері қызметін (2007–2012) атқарды. Башир 2014 жылдың 1 қазанында зейнеткерлікке шықты, ал оның орнына генерал Дэвид Херли губернатор болып тағайындалды.

Ерте өмір және білім

Мари Рослин Башир 1930 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Наррандера қаласында ливандық ата-анасы Майкл Башир мен Виктория Меликтің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі мен әкесінің інісі Бейруттегі Америка университетін медицина мамандығы бойынша бітірген. Оның анасының туыстары 19 ғасырда Австралияға көшіп келген. Башир Сиднейге әжесімен бірге тұруға және оқуға бару үшін көшті. 1947 жылы бітіргеннен кейін Башир Сидней музыка консерваториясында оқыды, ол шебер скрипкашы болды. 1959 жылы ол колледж кеңесіне сайланды, 1960 жылы құрметті хатшы болып тағайындалды және 1982 жылдан 1990 жылға дейін төрағалық етті. 1969 жылы колледж одағының өмірлік мүшесі атанды. Университетте оқып жүргенде ол өркендеп келе жатқан регбиші Николас Шехадимен танысты. Олар 1957 жылдың 23 ақпанында Сиднейдегі Сент-Филипс шіркеуінде, Сидней университетінің Сент-Полс колледжінің директоры Феликс Арноттың куәлігімен үйленді. 1959 жылы олардың Майкл есімді тұңғыш ұлдары дүниеге келді, одан кейін екі қызы – Сьюзан мен Александра дүниеге келді.

Медициналық мансап

Медицинаны бітіргеннен кейін, Бәшир Сент-Винсент ауруханасында, содан кейін Корольдік Александра балалар ауруханасында кіші резидент дәрігер болып жұмыс істеді. Башир мен Шехади алғаш рет Элизабет-Бейде тұрғаннан кейін отбасымен Батыс Сиднейдегі Пендл-Хиллге көшіп барды, онда Башир жалпы тәжірибелі дәрігер болып жұмыс істеді. Алайда, психикалық аурулардан зардап шегушілерге көмектесуді қалаған Бәшир ақырында психиатрия мамандығы бойынша аспирантурада оқуға бел буды. Бұл оңайлату үшін Башир отбасымен бірге Сиднейдің орталық бөлігінде орналасқан Мосман қаласына көшіп барды. Шехади Сиднейдің лорд-мэрі болған кезде, Бәшир 1973 жылдан 1975 жылға дейін Сиднейдің леди-мэрі болды. 1974 жылы Баширді NSW Child Care Committee және National Council of Women (NSW) «Жыл анасы» деп атады. Башир «Мен кәсіби әйел ретінде жылдың анасы ретінде таңдалғандығы жұмыс істейтін ананың әлеуметтік қабылдануының өсуіне куәлік етеді» деп атап өтті. Психиатрия бойынша аспирантураны бітіргеннен кейін, ол 1971 жылы Австралия және Жаңа Зеландияның психиатрлар колледжінің мүшесі болды, ал 1980 жылы Fellow дәрежесіне ие болды. 1972 жылдан бастап Бәшир Сидней университетінде медицина студенттеріне мұғалім, оқытушы және кеңесші болды. 1972 жылы Башир эмоционалдық және психикалық проблемалары бар жастарға консультациялық қызмет көрсететін Ривенделл балалар, жасөспірімдер және отбасылық қызметінің директоры болып тағайындалды. 1976 жылы NSW Health Commission сатып алғаннан кейін, 1977 жылы бөлім бұрынғы Томас Уолкер емдеу орталығына көшірілді. 1987 жылы ол Орталық Сидней аймағының денсаулық сақтау қызметінің қоғамдық денсаулық қызметінің директоры болып тағайындалды, ол ерте балалық шақтағы қызметтерге, көшіп келушілер мен жергілікті халықтың денсаулығына, сондай-ақ қарттарға баса назар аударды. 1988 жылдың 13 маусымында ол «медицинаға, әсіресе жасөспірімдердің психикалық денсаулығы саласындағы қызметі үшін» Австралия орденінің офицері (АО) болды. 1990 жылдан 1992 жылға дейін ол Жаңа Оңтүстік Уэльс әйелдер кеңесінде қызмет етті. 1993 жылы ол Сидней университетінің психиатрия клиникалық профессоры, ал 1994 жылы Орталық Сидней аймағының психикалық денсаулық сақтау қызметінің клиникалық директоры болып тағайындалды. Бұл психикалық денсаулық сақтау қызметтерін ұсынудағы маңызды реформа кезеңі болды, бұл мемлекеттік сектордағы психикалық денсаулық сақтау қызметтерін ұсынудағы елеулі өзгерістерге ықпал етті. Ол 2001 жылға дейін қызмет етті. 1995 жылы Редферндегі аборигендер медициналық қызметімен серіктестікке отырып, ол Сиднейдегі аборигендер медициналық қызметінде де, негізгі орталықтарда да тұрақты клиникалар мен кеңестер беретін аборигендер психикалық денсаулық бөлімін құрды. 1996 жылдан бастап Бәшир аборигендер медициналық қызметіне аға психиатр консультанты болып тағайындалды. Башир жергілікті австралиялықтардың денсаулығын қорғаумен қатар, жастар мен кәмелетке толмағандардың мәселелеріне назар аударды, әсіресе NSW Кәмелетке толмағандардың сот кеңесінің төрағасы (1991–1999) және Кәмелетке толмағандардың сот мекемелеріне консультативтік психиатр (1993–2000) ретінде.

Жаңа Уэльс губернаторы, басқа да лауазымдар мен марапаттар

2001 жылдың басында премьер-министр Боб Каррдың ұсынысымен Австралия королевасы Елизавета II Баширді Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының губернаторы етіп тағайындады. Осылайша ол штаттың алғашқы әйел губернаторы және Ливан тегінен шыққан австралиялық штаттың алғашқы губернаторы атанды. 1 наурыз 2001 жылы қызметке кірісіп, 30 наурызда Австралия орденінің серігі (AC) дәрежесіне ие болды. Оның тағайындалуына қатысты «Сидней Морнинг Геральд» газетінің журналисі Дэвид Марр: «Маккуори көшесінде осы әйелдің қиын жағдайдағы жасөспірімдермен жұмыс істеудегі бірегей тәжірибесінен артық не болуы мүмкін?» деп атап өтті. Баширдің тағайындалуын саяси спектрдің екі жағы да қолдады, ал «Сидней Морнинг Геральд» газетінің редакциондық мақаласында оны «шабыттандырған таңдау» деп бағалап, Баширдің «әлсіздердің күшті жақтасы» болатынын айтты. Осы лауазымда Башир бұрынғы тәжірибеден бас тартып, жаңа жол ашты. Ұлттық австралиялықтар үшін Башир медицина және медбикелік мамандықтарын меңгерген студенттерді қолдау және келісімді дамыту мақсатында денсаулық сақтау жобасын іске қосты. Өзінің инаугурация күнінде Башир ЛГБТ қауымдастығының мүшелеріне психологиялық және әлеуметтік көмек көрсететін Гейлер мен лесбияндық кеңес беру қызметінің демеушісі болуға келісті. Бұл Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының губернаторының гей-ұйымды қолдаған алғашқы реті болды. 2005 жылы Башир Хайд-паркте өткен концертте Сиднейдің Гей және лесбияндық Марди Гра фестивалін ашты және бұл шараның «қоғамдағы әртүрліліктен туындайтын бостандық сезімін қалыптастыруға» үлес қосатынын атап өтті. Осы әртүрлілік раса, дін, мәдениет және сексуалдық бағдарламаны қамтиды. 2002 жылы Башир Австралия-Вьетнам медициналық қорының демеушісі атанды және Вьетнамдағы, әсіресе ауылдық аймақтардағы денсаулық сақтау бағдарламаларына белсенді қатысты. 2001 жылдың 17 мамырында генерал-губернатор сэр Уильям Дин Баширді Иерусалимдегі Сент-Джон госпиталь орденінің (DStJ) ізгілік ханымы (Dame of Grace) етіп тағайындады. Бұрын Сиднейдегі музыка консерваториясында скрипка оқыған Башир 2002 жылы Сидней университетінің аспиранттар хорының демеушісі болуға шақырылды. Ол сондай-ақ Австралия операсы, Сидней симфониялық оркестрі, Сидней филармониялық хорлары, Пинчгут операсы және Афинадағы Австралия археологиялық институтының демеушісі болып табылады. 2003 жылы Башир Австралия мен Таиланд арасындағы психикалық денсаулық сақтау бағдарламаларына қосқан үлесі үшін Таиландтың принцессасы Галиани Вадханадан психикалық денсаулық сақтау принцессасы сыйлығын алды, ал 2004 жылы ол Австралияның «тірі қазынасы» ретінде танылды. 2004 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Әйелдерді дамыту қорының (UNIFEM) құрметті мүшесі атанды. 2004 жылдың наурызында Ливанға жасаған сапасы барысында Башир Ливан Республикасының президенті генерал Эмиль Лахудтың жарлығымен «Еменнің ұлттық орденінің» үлкен офицері (Grand Officer) болып тағайындалды. 14 қыркүйекте премьер-министр Карр патшайымға Баширдің өкілеттігін тағы үш жылға ұзартуды ұсынатынын мәлімдеді. Букингем сарайы 1 қазан күні оның ұсынысын мақұлдады: «Патшайым профессор Мари Баширдің 2008 жылдың ақпан айына дейін өзінің қазіргі лауазымында қалуына келісім берді». 2006 жылдың 31 наурызында Король оны Корольдік Виктория орденінің командирі (CVO) етіп тағайындады. Башир доктор Брендан О’Салливан есімді психиатрға және Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының денсаулық сақтау қызметіне қарсы жоғары деңгейдегі сот ісіне қатысты, онда ол оның жұмыстан босатылуына қатысты жалған айыптамалар келтірді, сондай-ақ осы мүмкіндікті пайдаланып, әдетте тек монархтар ғана қолданатын егемендік иммунитетін талап етті. 2007 жылдың сәуір айында Баширді университет Сенаты 2007 жылдың 1 маусымынан бастап Сидней университетінің канцлері лауазымына төрт жылға сайлады. 2007 жылдың 15 қазанында премьер-министр Моррис Иемманың ұсынысымен Королева Баширдің губернатор лауазымына тағайындалуын тағы төрт жылға, 2012 жылдың ақпанына дейін ұзартқандығы туралы хабарлады. 2009 жылдың 4 қарашасында ол Франция президенті Николя Саркозидің «Құрметті легион орденінің» (Ordre National de la Légion d'Honneur) кавалері атанды, ал Францияның Австралиядағы елшісі Мишель Филхол оған орденін табыс етті. Штат губернаторлары арасында ең ұзақ қызмет еткен Башир Австралияның генерал-губернаторы елден кеткен кезде Одақтың әкімшісі ретінде әрекет етуге құқық беретін жасырын өкілеттікке ие болды. Ол әкімші лауазымын бірнеше рет атқарды: 2007 жылдың 10-17 шілдесінде, 2007 жылдың 30 қыркүйегінен 12 қазанына дейін, Майкл Джеффри болмаған кезде 2008 жылдың 20 сәуірінен 4 мамырына дейін, 2008 жылдың 30 шілдесінен 6 тамызына дейін, 2008 жылдың 5-19 қарашасында, 2009 жылдың 17 наурызынан 2 сәуіріне дейін және Квентин Брайс болмаған кезде 2010 жылдың 7-12 маусымында. 2010 жылдың мамыр-маусым айларында Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметінде бірқатар отставкалар болды: Карин Палуццано шығындарды теріс пайдаланғаны үшін, Дэвид Кэмпбелл жеке скандалға байланысты, Иан Макдональд шығындарды теріс пайдаланғаны үшін және Грэм Уэст зейнетке шықты. Бұл жағдайлар Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметінің тиімді басқару қабілетіне күмән тудырды, соның салдарынан Баширді үкіметті таратуға шақырулар көбейді. 10 маусымда радио сұхбатында ол бұл шақыруларды мойындамай, төмендетіп бағалады.

2010 жылдың соңында Мосман муниципалитеті Баширдің Жаңа Оңтүстік Уэльс және Мосман қауымдастығына қызмет етуінің құрметіне арнап Раусон паркіндегі жаңа спорт орталығына оның атын қою туралы шешім қабылдады. Ол «Мари Башир Мосман спорт орталығының» ашылу салтанатын 10 желтоқсан 2010 жылы қала әкімі Энн Коннонмен бірге өткізді. 2011 жылдың 14 қыркүйегінде Либералдық партияның премьер-министрі Барри О’Фаррелл Баширдің өкілеттігін 2014 жылға дейін тағы екі жылға ұзартуды Королеваға ұсынғанын мәлімдеді, бұл ұсыныс қабылданды: «Соңғы 10 жылда губернатордың мейірімділігі, жергілікті қоғамдарға деген шынайы қызығушылығы және оның еңбекқорлығы оны барлық адамдарға жақындастырды. Оның алуан түрлі тәжірибесі, мансабы және қызығушылықтары профессор Баширге тарихи және маңызды лауазымды заманауи релеванттылыққа және мәнділікке жеткізді». Губернаторлық лауазымына кіріскен сәттен бастап Башир өзінің тікелей ізашары сияқты, қабылдау және ресми мақсаттар үшін ғана пайдаланылатын Сиднейдегі Үкімет үйінде тұрмады. Алайда 2011 жылдың қазанында жаңа премьер-министр Барри О’Фаррелл Баширдің О’Фарреллдің Үкімет үйіне қайта оралу туралы ұсынысын қабылдағанын хабарлады: «Көптеген адамдар губернатор Үкімет үйінде тұруы керек деп санайды. Ол солай болу үшін салынған. Бір күні ауылдық немесе аймақтық губернатор тағайындалғанда, Үкімет үйінде тұруға жағдай жасау қажет болады, сондықтан тұруға лайықты жағдай жасаудың мәні бар». Алайда Үкімет үйі 15 жылдан бері тұрғын үй ретінде пайдаланылмағандықтан, О’Фаррелл Башир бастапқыда негізгі қанаттар жөндеуден өткенше «шалет» деп аталатын кішігірім үйге көшетінін де хабарлады, содан кейін «Рождествоға дейін» негізгі үйге көшу жоспарлануда. 2012 жылдың 19 сәуірінде Башир Ливан президенті генерал Мишель Сулейманның Австралияға жасаған мемлекеттік сапары кезінде Сиднейдегі Үкімет үйінде «Еменнің ұлттық орденінің» үлкен кордонының (Grand Cordon) белгісімен марапатталды. 2012 жылдың мамырында Сидней университеті Сенатының отырысында Башир канцлер лауазымынан кету ниетін білдірді. Канцлер лауазымынан кеткеніне арналған салтанатты шарада Шэнь Цзявэй салған Баширдің канцлер ретіндегі портреті ашылды, ол Ұлы залға ілінеді. Сәуір айында Баширдің губернатор лауазымының мерзімі 2014 жылдың ақпанында аяқталуы күтілгеніне қарамастан, оның мерзімі тағы алты айға, 2014 жылдың қыркүйегіне дейін ұзартылды, осыған байланысты Башир зейнетке шығу ниетін білдірді. 2013 жылдың 26 мамырында Башир Франция президенті Франсуа Олландтың жарлығымен «Құрметті легион орденінің» (Ordre National de la Légion d'Honneur) офицері дәрежесіне көтерілді және орденін Сиднейдегі Үкімет үйінде өткен салтанатта Францияның Австралиядағы елшісі Ге...

Зейнеткерлік

1 қазанда қызметтен зейнеткерлікке шығуға дайын тұрған Бәшир, Сэр Роден Катлердің орнатқан рекордына жетпеуінің орынды екенін айтты: "Осы елге қызмет етіп аяғын жоғалтқан соғыс батыры, оны ең ұзақ қызмет еткен губернатор деп есептеймін" және "Уақыт келді, Бірінші дүниежүзілік соғыстың жылдығына таяу мамандарымды аяқтаймын дегенімді өзім айтқанмын. Осылайша, мен Сэр Роден Катлердің рекордтық мерзімін асып кетпес едім, оған деген құрметім мен сыйлауым шексіз".

Келесі рөлдер

Ол зейнетке шыққанда, қоғамдық жұмысын, әсіресе Австралия Қорғаныс күштерінің ветерандарындағы посттравматикалық стресс бұзылысы саласында жалғастыруға ниетті екенін айтты. NAISDA Foundation қорының демеушісі ретіндегі оның қызметі lc=yes күйінде де жалғасуда.

Тағайындаулар

1980 ж. Австралия және Жаңа Зеландия психиатрлар колледжінің мүшесі (FRANZCP). 2004 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Әйелдерді дамыту қорының құрметті мүшесі. 2006 ж. Австралия Технологиялық ғылымдар және Инженерлік академиясының құрметті мүшесі (Hon. FTSE). 11 қазан 2002 ж. Сидней университетінің медицина докторы (MD) ғылыми дәрежесі. 13 қараша 2004 ж. Оңтүстік Крест университетінің Лизмор кампусында Университеттің құрметті докторлығы (D. Univ.). 2004 ж. Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің ғылым докторы (D. Sc.) ғылыми дәрежесі. 2007 ж. Вуллонгонг университетінің ғылым докторы (D. Sc.) ғылыми дәрежесі. 20 сәуір 2012 ж. Маккуори университетінің Университеттің құрметті докторлығы (D. Univ.). 17 сәуір 2014 ж. Батыс Сидней университетінің әдебиет докторы (D. Litt.) ғылыми дәрежесі.