Кіріспе

Сюрреалистік өнер әдісі

Параноикалық сын әдісі – Сальвадор Далидің 1930 жылдардың басында жасаған сюрреалистік әдісі. Ол осы әдісті суреттер мен басқа да өнер туындыларын жасау үшін пайдаланды, әсіресе оптикалық иллюзиялар мен көптеген бейнелерді қамтитын туындыларда. Бұл әдіс суретшінің параноикалық күйге енуінен тұрады (өзінің басқалармен манипуляцияланып, мақсатталғаны немесе бақыланатыны туралы қорқу). Соның нәтижесінде психологиялық жекелік концепциясы бұзылады, яғни субъективтілік өнер туындысының басты ерекшелігіне айналады.

Шығу тегі

Сюрреалистер психология теорияларын шығармашылық және өнер туындыларын жасау идеясымен байланыстырды. 1930 жылдардың ортасында Андре Бретон "объектінің түбірлі дағдарысы" туралы жазды. Бұл объектіні сыртқы, өзгермейтін нәрсе ретінде ғана емес, сонымен қатар біздің жеке басымыздың бір бөлігі ретінде қарастыруға алып келді. Сюрреализмде теорияланған объектілердің бірі – фантомдық объект. Сальвадор Далидің сөзіне сүйенсек, мұндай объектілердің механикалық мағынасы минималды, бірақ оларға қарағанда, санада бейсаналық әрекеттердің нәтижесінде туындайтын фантомдық бейнелер пайда болады. Өнер туындысын жасау кезінде осы әдісті қолдану – жұмыстағы бейнелерді көру және оларды түпкілікті өнімге енгізу үшін сананың белсенді процесін пайдалануды білдіреді. Соның нәтижесінде пайда болатын жұмыстардың мысалы – екі немесе көп мағыналы суреттер, онда бір бейне әртүрлі жолмен түсіндірілуі мүмкін. Андре Бретон (Гай Манго арқылы) бұл әдісті жоғары бағалап, Далидің параноикалық-критикалық әдісі "өте маңызды құрал" екенін және оның "сурет салу, поэзия, кино, типикалық сюрреалистік объектілерді құру, сән, мүсін, өнер тарихы және тіпті қажет болған жағдайда, кез келген түсіндіруге қолданылатынын көрсетті" деді. Дэвид Мэйси 1994 жылғы Жак Лаканның "Психоанализдің төрт негізгі ұғымы" кітабына жазған кіріспесінде "Сальвадор Далидің 'параноялық білім' теориясы жас Лакан үшін зор маңызға ие" деп мәлімдеді.