Мари Дениз Рэнд: Ұлыбританияның жеңімпаз спортшысы

Кіріспе

Британдық-американдық жеңіл атлетикашы

Мэри Дениз Рэнд, MBE (қыздығы Бигналь; 1940 жылдың 10 ақпанында туған) – британдық бұрынғы жеңіл атлетикашы. Ол 1964 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында әлемдік рекордты жаңғырып, ұзындыққа секіруде жеңіске жетті, бұл жеңіл атлетикада Олимпиада алтынын жеңіп алған алғашқы британдық әйел спортшы. Ол бір ойында үш медаль жеңіп алған жалғыз британдық әйел спортшы болып қала береді.

Ерте өмір

Мэри Рэнд – Эрик пен Хильда Бигнальдың қызы. Ол Англияның Сомерсет графтығындағы Уэллс қаласында туып өскен. 16 жасында Миллфилд мектебі оған жеңіл атлетикадан стипендия ұсынды. Ол барлық спорт түрлерінде өте жақсы нәтижелер көрсетті және Англия мектептері арасындағы жарыстарда жеңіс туын көтерді. Ол биіктікке секіру, ұзындыққа секіру және кедергілермен жүгіруде ерекше көзге түсті. 1956 жылы ол Брайтон қаласындағы Олимпиада құрамасының жаттығу лагеріне шақырылды, онда Ұлыбританияның ең үздік биіктікке секірушілерін жеңіп шықты.

Жеңіл атлетикадағы мансабы

17 жасында Рэнд пентатоннан 4046 ұпай жинап, британдық рекордты орнатты. Ол 1958 жылғы Комонвелл ойындарында ұзындыққа секіруден күміс медаль жеңіп алды, ал биікке секіруде бесінші орынға ие болды. Бір айдан кейін ол Еуропа чемпионатының бесбұрысында жетінші орын алды. 1960 жылғы Рим Олимпиадасында ол ұзындыққа секіру іріктеу кезеңінде 6,33 метрді ұзатып, британдық рекорд орнатты. Егер осы нәтиже финалда қайталанғанда, ол күміс медальді жеңіп алар еді. Финалда ол үш секірудің екеуінде қателік жасап, тоғызыншы орынды иеленді. Сонымен қатар, ол 80 метрлік кедергілер сайысында төртінші орын алды. 1962 жылғы Еуропа чемпионатында ұзындыққа секіруден қола медальді жеңіп алды. 1964 жылғы Токио Олимпиадасында Рэнд іріктеу кезеңдерінде ұзындыққа секіруде олимпиадалық рекорд орнатты – 6,52 метр. Финалда ол әлем рекордшысы, КСРО-ның Татьяна Щелкановасы мен Польшаның Ирена Киршенштейннен басым түсті. Оның алғашқы секіруі 6,59 метрді көрсетіп, британдық рекорд болды. Алайда, бесінші раундта, ылғалды жол және секундына 1,6 метр қарсы желдің әсерімен, ол 6,76 метрге секіріп, әлем рекордын жаңартты және алтын медальді жеңіп алды. Оның рекорды төрт жыл бойы сақталды, бірақ келесі Олимпиадада Румыниялық Виорика Вискополеану оны жаңартты. Рэнд пентатоннан күміс медальді жеңіп алды, оның 5035 ұпайы оны барлық уақыттардағы екінші орынға қойды. Ол Ирина Пресске есе жіберіп, алтынды ұтып алды, оның биологиялық жынысы туралы әртүрлі болжамдар айтылды. Сонымен қатар, ол 4x100 метрлік эстафетада үшінші орын алған Ұлыбритания құрамасының мүшесі ретінде қола медальді жеңіп алды. Рэнд алтын медальді жеңгеннен кейін алты күн өткен соң, оның бөлмедесі Энн Пэкер 800 метр қашықтықта жеңіске жетті. Пэкер: "Мэри мен көрген ең дарынды спортшы еді. Ол спортшылардың ең жақсыларының қатарында болды, және содан бері оған тең келген ешкім жоқ. Мен оған ұқсас спортшы енді болмайды деп ойлаймын", – деді. Рэнд 1965 жылғы Жаңа жылдық құрметтеуде жеңіл атлетикаға сіңірген қызметі үшін Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атанды және 1964 жылғы BBC Sports Personality of the Year сайлауында жеңіске жетті. Токиодан кейін оның жаттығулары бұрынғыдай қарқынды болмады, бірақ ол 1966 жылғы Комонвелл ойындарында ұзындыққа секіруден алтын медальді жеңіп алды. Жарақат алғандықтан, ол 1968 жылғы Ұлыбритания Олимпиада құрамасына іліге алмады және сол жылдың қыркүйек айында спорттан кетуге мәжбүр болды. Рэнд сонымен қатар 1959 жылдан 1981 жылға дейін үштік секіруде әлем рекордын ұстады, бірақ ол ресми мойындалмады, себебі Халықаралық жеңіл атлетика федерациялары әйелдер үштік секіруі бойынша әлем рекордын 1990 жылға дейін мойындамады. 1964 жылғы Олимпиада ойындарында Рэндтің ұзындыққа секірудегі әлем рекордын (6,76 метр) еске алу үшін Уэллс қаласының базар алаңында тақташа орнатылған. Оның британдық жеңіл атлетиканың "Алтын қызы" атанған досы және Лондон Олимпиада клубының мүшесі Лилиан Борд оның орнын басты. 2009 жылы Рэнд Англияның Жеңіл атлетика даңқы залына енгізілді. 2012 жылдың 26 қаңтарында Уэллс қаласы оған қаланың азаматтығын сыйлады, бұл науқанды Уэллс тұрғыны Тони Уильямс бастаған еді.

At 17, Rand set a British record of 4046 points in the pentathlon. She won a silver medal in the 1958 Commonwealth Games long jump and came fifth in the high jump. One month later she came seventh in the European pentathlon championship. In the 1960 Olympics in Rome, she set a British record of 6.33m in the qualifying round of the long jump, which if repeated, would have won a silver in the final. In the final she fouled two of the three jumps and finished ninth. She also finished fourth in the 80m hurdles. She won a bronze medal in the European championship long jump in 1962. At the 1964 Olympics in Tokyo, Rand set an Olympic record in the long jump in the qualifying rounds, jumping 6.52m. In the final she beat the favourite, world record holder Tatyana Schelkanova of the USSR and Poland's Irena Kirszenstein. Her first jump of 6.59m was a British record. However, in the fifth round, on a wet runway with a headwind of 1.6 metres a second, she broke the world record, leaping 6.76m to take gold. Her record lasted four years until it was broken at altitude by Viorica Viscopoleanu in the subsequent Olympics. Rand won silver medal in the pentathlon, her 5035 points putting her second in the all time rankings. She was beaten to the gold by Irina Press, whose biological sex has been the subject of speculation. She also won a bronze as a member of the Great Britain team that finished third in the 4×100 metres relay. Six days after Rand won the gold medal, her roommate Ann Packer won the 800 metres. Packer said: "Mary was the most gifted athlete I ever saw. She was as good as athletes get, there has never been anything like her since. And I don't believe there ever will." Rand was made a Member of the Order of the British Empire (MBE) in the 1965 New Year Honours for services to athletics and voted BBC Sports Personality of the Year for 1964. After Tokyo, her training was less intensive, but she won a gold the long jump at the 1966 Commonwealth Games. Due to injury, she failed to make the 1968 British Olympic team and retired in September that year. Rand also held the world record in the triple jump from 1959 to 1981; it was unofficial as a world record in the women's triple jump was not recognised by the International Association of Athletics Federations until 1990. There is a plaque commemorating the world record long jump (6.76 metres) by Rand at the 1964 Olympic Games in the Market Place in Wells. She was succeeded as Golden Girl of British athletics by her friend and London Olympiades club mate, Lillian Board. In 2009, Rand was inducted into the England Athletics Hall of Fame. On 26 January 2012 Wells awarded her the Freedom of the City, following a campaign started by Wells resident Tony Williams.

Жеке өмір

1960 жылы Бигналь голландиялық онсайысшы Эф Камербекпен танысты. 1961 жылы ол грекші Сид Рэндпен кездесті. Олар танысқан үш күннен кейін үйленуге келісіп, бес аптадан соң неке қиды. Олардың Алисон есімді қызы дүниеге келді. Бұл неке бес жылға созылды. 1969 жылдың желтоқсан айында ол екінші күйеуі, американдық Билл Тумиге, 1968 жылғы Олимпиаданың онсайыс чемпионына үйленді. Бұл неке 22 жылға созылды және олардың Саманта мен Сара есімді екі қызы болды. Кейін Джон Ризге тұрмысқа шығып, онымен бірге АҚШ-тың Калифорния штатындағы Атаскадеро қаласында тұрады. Ол Ұлыбритания және АҚШ азаматтығын иеленеді.