Кіріспе
Ядролық флот – ядролық теңіз қозғалтқышымен қамтылған әскери кемелерден тұратын әскери-теңіз күштерінің бір бөлігі. Бұл идея алғаш ұсынылғанда теңіз соғысында революция жасады. Ядролық энергия пайда болғанға дейін су асты кемелері дизельдік қозғалтқыштармен жабдықталған және тек аккумуляторлар арқылы суға батып, жүзе алатын. Осы су асты кемелері дизельдік қозғалтқыштарын іске қосып, аккумуляторларын зарядтау үшін су бетіне шығуға немесе шнорхельмен жүзуге мәжбүр болған. Ядролық энергияны қолдану осы су асты кемелерін нағыз су астында жүзе алатын кемелерге айналдырды және дәстүрлі аналогтарынан айырмашылығы, олардың мүмкіндіктері тек экипаждың төзімділігімен және жабдықтап берумен ғана шектелді.
A nuclear navy, or nuclear powered navy, refers to the portion of a navy consisting of naval ships powered by nuclear marine propulsion. The concept was revolutionary for naval warfare when first proposed. Prior to nuclear power, submarines were powered by diesel engines and could only submerge through the use of batteries. In order for these submarines to run their diesel engines and charge their batteries they would have to surface or snorkel. The use of nuclear power allowed these submarines to become true submersibles and unlike their conventional counterparts, they became limited only by crew endurance and supplies.
Ядролық қуатты авианоскерлер
Қазіргі уақытта тек АҚШ пен Франция ғана ядролық қуатпен жұмыс істейтін авианосецтерге ие. АҚШ Әскери-теңіз күштерінде он авианосец және бірге қызмет ететін тағы бір авианосец бар, ядролық қуатпен жұмыс істейтін авианосецтердің саны ең көп осы елде. Соңғы дәстүрлі қуатпен жұмыс істейтін авианосец, USS Kitty Hawk 2009 жылдың 12 мамырында қызметтен шығарылғаннан кейін АҚШ флотынан кетті. Францияның ең соңғы авианосеці, Шарль де Голль, ядролық қуатпен жұмыс істейді. Ұлыбритания өз авианосецтерін жасау барысында, шығындарды ескере отырып, ядролық қуаттан бас тартты, себебі бірнеше онжылдық бойы отынды пайдалану құны ядролық реактор құнынан төмен болды. 1949 жылдан бері Пенсильвания штатының Питтсбург қаласының жанындағы Беттис атом энергиясы зертханасы ядролық флотты дамытудағы жетекші зертханалардың бірі болып табылады. Қытайдың жоспарланған авианосецтері де ядролық қуатпен жұмыс істейтін болады.
Ядролық қуатты су асты кемелері
АҚШ Әскери-теңіз күштері ядролық су асты кемелерінің ең ірі флотын пайдаланады. АҚШ Әскери-теңіз күштері, Ұлыбритания Корольдік теңіз күштері және Францияның Теңіз күштері ғана толығымен ядролық су асты кемелерінен тұратын күштерге ие. 1989 жылға қарай 400-ден астам ядролық қуатты су асты кемелері пайдалануда немесе құрылыс кезеңінде болды. Осы су асты кемелерінің шамамен 250-і қару-жарақтарды қысқарту бағдарламаларына байланысты жойылды және кейбіреулерінің тапсырысы тоқтатылды. Ресей мен АҚШ-тың әрқайсысында жүзден астам, Ұлыбритания мен Францияда жиырмадан аз, ал Қытайда алты болды. Үндістан Теңіз күштері 2009 жылдың 26 шілдесінде өздері жасаған алғашқы ядролық қуатты су асты кемесін теңізге сұрды. Үндістан сонымен қатар Ресейден тағы бір ядролық шабуылдық су асты кемесін жалға алу мүмкіндігін қарастырып жатыр. Үндістан алты ядролық шабуылдық су асты кемесін және "Арихант" классындағы баллистикалық зымыран тасуға арналған су асты кемелерін салуды жоспарлап отыр.
Ядролық қозғалтқышпен жұмыс істейтін крейсерлер
АҚШ-тың бірнеше ядролық крейсерлері болды. Крейсерлер USS Bainbridge, USS California, USS Long Beach, USS Truxtun, USS South Carolina, USS Virginia, USS Texas, USS Mississippi және USS Arkansas болды. "Лонг Бич" кемесінің күтіп ұстауы тым қымбатқа түсетіндіктен, 1995 жылы үшінші ядролық отынмен толықтыру және жоспарланған жаңарту орнына қызметтен шығарылды. 2012 жылы Пьюгет-Саунд кеме құрылыс-жөндеу зауытында металл терісіне сатылды. Қазіргі уақытта АҚШ-тың ядролық крейсерлері жоқ. Ресейде төрт кеме бар, бірақ олардың тек біреуі ғана активті, ал қалған үшеуі сақтауда. Киров класына негізделген басқару кемесі SSV 33 "Урал" да сақтауда. Жеті азаматтық ядролық мұзжарғыш кеме қызметте: алты мұзжарғыштың төртеуі, екі Таймыр класындағы "Таймыр" және "Вайгач" мұзжарғыштары, сондай-ақ "ЛАСХ" тасымалдаушы және контейнер тасымалдайтын "Севморпут" кемесі.
АҚШ Әскери-теңіз флоты
2003 жылға қарай АҚШ Әскери-теңіз күштері 5400-ден астам "реактор жыл" апатсыз жұмыс тәжірибесін жинақтады және 80-нен астам ядролық қуатпен қамтылған кемелерді пайдаланды.
Адмирал Хайман Г. Риковер
Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз флотының адмиралы Хайман Г. Риковер (1900–1986), "ядролық флоттың әкесі" деп танылған, мамандығы бойынша инженер-электрик болды және осы қауесетті концепцияны іске асырған басты сәулетші болды. Ол әскери кемелерді жылжыту және қуатпен қамтамасыз етудің табиғи келесі қадамы деп сенді. Міндет – ядролық реактордың мөлшерін кемеге немесе су асты кемесіне сыйымды ету, сондай-ақ радиация қаупін жоқ ету үшін жеткілікті түрде қорғау болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Риковер 1947 жылдың қыркүйегінде Кемелер бюросына тағайындалды және Теннесси штатындағы Оук-Ридж қаласында ядролық энергия саласында оқытылды. 1949 жылдың ақпанында ол АҚШ Атом энергиясы комиссиясының Реакторларды дамыту бөліміне тағайындалды, содан кейін Кемелер бюросының Теңіз реакторлары бөлімінің директоры ретінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бағытын басқарды. Осы екі қызметі оған әлемдегі алғашқы ядролық су асты кемесі – 1954 жылы іске қосылған "Наутилус" жобасын жетекшілік етуге мүмкіндік берді. 1958 жылдан бастап үш онжылдық бойы вице-адмирал Риковер ядролық флоттың кемелерін, технологияларын және қызметкерлерін қатаң бақылауда ұстады, тіпті жаңа ядролық кемелерге офицерлерді тағайындау үшін әрбір үміткермен жеке сұхбаттасты.
was an electrical engineer by training, and was the primary architect who implemented this daring concept, and believed that it was the natural next phase for the way military vessels could be propelled and powered. The challenge was to reduce the size of a nuclear reactor to fit on board a ship or submarine, as well as to encase it sufficiently so that radiation hazards would not be a safety concern. Soon after World War II, Rickover was assigned to the Bureau of Ships in September 1947 and received training in nuclear power at Oak Ridge, Tennessee. In February 1949 he received an assignment to the Division of Reactor Development, U. S. Atomic Energy Commission and then assumed control of the United States Navy's effort as Director of the Naval Reactors Branch in the Bureau of Ships. This dual role allowed him to lead the efforts to develop the world's first nuclear powered submarine, Nautilus, which was launched in 1954. As Vice Admiral, from 1958, for three decades Rickover exercised tight control over the ships, technology, and personnel of the nuclear navy, even interviewing every prospective officer for new nuclear powered navy vessels.
Филип Абельсон
Атомдық физиканың жетекші ғалымы Филип Абельсон (1913–2004) Росс Ганннің жетекшілігімен ядролық қуатты теңіз кемелерін қозғалтуға қолдануға көшті. Олардың Теңіздік зерттеу зертханасындағы (NRL) алғашқы жұмыстары болашақта ядролық флотқа айналатын нәрсенің алғашқы көрінісін берді.
АҚШ-тың әскери-теңіз реакторлары
Қазіргі уақытта АҚШ Әскери-теңіз күштерінің көптеген маңызды кемелері ядролық реакторлармен қамтамасыз етілген. Барлық су асты кемелері мен авианосецтер ядролық қуатпен жұмыс істейді. Көптеген крейсерлер ядролық қуатпен жабдықталған, бірақ олардың барлығы қолданыстан шығарылды. АҚШ Әскери-теңіз реакторларына реактордың қандай типтегі кеме үшін жобаланғанын көрсететін әріптен, оның буын нөмірінен және реакторды жасаған компанияны білдіретін әріптен тұратын үш таңбалы белгі тағайындалады. Кеме типтері: "A" – авианосец, "C" – крейсер, "D" – эсминец, "S" – су асты кемесі. Дизайнерлер: "W" – Westinghouse, "G" – General Electric, "C" – Combustion Engineering және "B" – Bechtel. Мысалдар: S5W, D1G, A4W және D2W. АҚШ Әскери-теңіз реакторлары туралы көптеген ақпараттар құпия емес – Naval Nuclear Propulsion Information көріңіз.
Оператордың уақыт сызығы
Ел 1-ші PWR жасалды 1-ші PWR сатып алынды 1-ші кеме тапсырылды ЕскермелерАҚШ 1953 USS Nautilus (SSN 571) 1955 Әлемдегі алғашқы ядролық су асты кемесі / кемеКСРО 1958 K 3 Ленинский Комсомол 1958 Ұлыбритания 1965 1962 HMS Dreadnought (S101) 1963 HMS Dreadnought импортталған АҚШ S5W реакторын пайдаланды, ал HMS Valiant (S102) 1966 жылы Ұлыбританияда салынған Rolls Royce PWR-ді алып жүрді. Германия 1968 Отто Хан (кеме) 1968 Коммерциялық кеме, 2009 жылы жойылдыФранция 1970 Redoutable (S611) 1971 Жапония 1970 Муцу (ядролық кеме) 1972 Қызметтен шығарылды 1992 Қытай 1973 Хан (S401) 1974 Ресей 1992 1992 K 419 Кузбас 1992 Ресей теңіз күштері 1992 жылдың қаңтарында Кеңес теңіз күштерінен шамамен 250 ядролық кемеге ие болды. Үндістан 2016 1988 INS Chakra 1998 1988 жылы жалға алынған К-43 советтік су асты кемесі және 2012 жылы жалға алынған Нерпа (К-152) ресейлік су асты кемесі екеуі де INS Chakra атауын алып жүрді. INS Arihant – 2016 жылы қолданысқа берілген Үндістанның алғашқы отандық ядролық су асты кемесі. Бразилия 2018 Бразилиялық су асты кемесі Альваро Альберто күтілетін мерзімі 2029 Қазіргі уақытта SN 10 Álvaro Alberto Бразилия теңіз күштерінің алғашқы ядролық кемесі болып табылады, оның реакторы, Бразилиялық көп мақсатты реакторы 2018 жылы іске қосылды және қазіргі уақытта сынақтардан өтуде, корпусы Scorpène класындағы су асты кемелерінің кеңейтілген нұсқасы болады.