Роберт Стоун: Американдық жазушының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық жазушы

Роберт Энтони Стоун (21 тамыз 1937 – 10 қаңтар 2015) – американдық романист, журналист және колледж профессоры. Ол 1975 жылы «Иттер сарбаздары» романы үшін Ұлттық кітап сыйлығын алды, ал бұрын ол осы сыйлықтың финалисі болған. Time журналы осы романды 1923 жылдан 2005 жылға дейінгі 100 үздік ағылшын тіліндегі роман тізіміне енгізді. Стоун екі рет Пулитцер сыйлығының және бір рет ПЕН/Фолкнер сыйлығының финалисі атанды. Өмірі бойы Стоун Гуггенхайм және Гуманитарлық ғылымдар ұлттық қорының стипендиялары, бес жылдық Милдред және Гарольд Штраус өмірлік сыйлығы, Джон Дос Пассос әдебиет сыйлығы және Америка академиясы мен өнер және әдебиет институты сыйлығы сияқты материалдық қолдау мен танылуға ие болды. Стоун өзі де жазушыларға қолдау көрсетіп, оларды мойындады, үштен астам жыл бойы ПЕН/Фолкнер қорының директорлар кеңесінің төрағасы қызметін атқарды. Стоунның ең танымал туындылары оқиғалы, әрекетке толы сюжеттерімен, саяси мәселелерге назар аударуымен және қара юмормен ерекшеленеді. Оның көптеген романдары Вьетнам соғысы, Орталық Америкадағы төңкерістен кейінгі зорлық-зомбылыққа толы «банан республикасы», Джим Кроу дәуіріндегі Нью-Орлеан және мыңжылдық алдындағы Иерусалим сияқты әлеуметтік дүрбелеңнің ерекше, экзотикалық ландшафттарында өрбітеді.

Өмір

Стоун 1937 жылғы 21 тамызда Нью-Йорктің Бруклин қаласында, New Haven теміржолында жұмыс істеген Гомер Стоун мен мұғалім Глэдис Гранттың отбасында дүниеге келді. Стоунның ата-анасы ол өте кішкентай кезінде ажырасып кеткен. Стоун «Нью-Йорк портында буксирлермен жұмыс істеп, күнкөріс көретін шотландтық пресвитериандар мен ирландтық католиктер отбасының» мүшесі еді. Ол көп ұзамай төрт жылға теңіз күштеріне қосылды. Теңізде ол Антарктида мен Египетке дейін сапар шекті. Бірақ Стоунның айтуынша, Фидель Кастро билігіне дейінгі Кубаның Гавана қаласындағы алғашқы демалысы оның болашақ жазуына үлкен әсер еткен: «Гавана – менің алғашқы бостандық портым, алғашқы шетелдік қалам болды. 1955 жыл болған, мен 17 жаста едім, АҚШ теңіз күштерінде радиооператор болып қызмет ететінмін. Сол кезде Гавананың бейберекеттігі мен ұятсыздыққа толы мәнділігіне таң қалмадым. Барлық осы испан трагедиясы, креолдық сезімталдықпен үйлескенде, Гавананы қарсы алуға мүмкін емес етті. Мен оны дұрыс түсінді ме, жоқ па, оның естелігін фильм ретінде пайдаланып, нақты қалаларды қиялға айналдырып келемін». Ол кезде Нью-Йоркте тұрған ол автобусты келген жерде күтіп алып, Кезиді «автобустан кейінгі кеште» бірге болды, онда диспептикалық Джек Керуак та қатысты. Стоун академиялық білімі болмаса да, АҚШ-тың әртүрлі университеттерінде шығармашылық жазу бағдарламаларында сабақ берді. Ол Йель университетіне ауысудан бұрын 1993–1994 оқу жылында Джонс Хопкинс университетінің жазу семинарларында дәріс берді. 2006–2007 оқу жылында Белойт колледжінде шығармашылық жазудан сабақ берді. 2010–2011 оқу жылында Стоун Техас мемлекеттік университетінің ағылшын тілі кафедрасында арнайы орын иеленді. Ол сонымен қатар Ки-Уэст және оның төңірегіндегі көптеген жазу семинарларында белсенді қатысты. Флоридада Стоун өмірінің соңғы он жылында осы қызметте қызмет еткен Ки-Уэст әдеби семинарының құрметті директоры болып тағайындалды. Стоун көп темекі шегетін, бірақ 40 жасында тастады. Алайда 72 жасында, өзінің екінші әңгімелер жинағы «Fun With Problems» жарықтанғаннан кейін, Стоун ауыр эмфиземадан зардап шеккенін мойындады: «Бұл менің тізбектей темекі шегуімнің жазасы», – деді ол. Ол темекі шегудің қартайған шағында өзіне қандай зиян келтіретінін естігенде: «Мен тірі екенімді білмеймін!» – деп, қандай сезімде болғанын еске алды. Оның әдеби агенті Нил Олсонның айтуынша, Стоун 2015 жылдың 10 қаңтарында Ки-Уэст қаласында созылмалы тыныс жеткішсіздік ауруынан қайтыс болды, онда ол әйелімен жиырма жылдан астам уақыт бойы қысты өткізді. Ол 77 жаста еді. Қайтыс болған кезде Стоунның 55 жыл бойы бірге өмір сүрген әйелі Дженис және олардың екі ересек баласы, Дирдре есімді қызы мен Иан есімді ұлы бар еді.

Stone was born in Brooklyn, New York on August 21, 1937 to Homer Stone, who worked for the New Haven Railroad, and Gladys Grant, a teacher. Stone's parents separated when he was an infant. Stone came from a "family of Scottish Presbyterians and Irish Catholics who made their living as tugboat workers in New York harbor". Stone was expelled from a Marist high school during his senior year Soon afterwards, Stone joined the Navy for four years. At sea he traveled to many locales, including Antarctica and Egypt. But according to Stone, it was his first shore leave in a pre Fidel Castro era Havana, Cuba that impacted his future writing:
quote|"Havana was my first liberty port, my first foreign city. It was 1955 and I was 17, a radio operator with an amphibious assault force in the U. S. Navy At the time, I was struck less by the frivolity of Havana than by its unashamed seriousness All this Spanish tragedy, leavened with Creole sensuality, made Havana irresistible. Whether or not I got it right, I have used the film of its memory ever since in turning real cities into imaginary ones." Living in New York at the time, he met the bus on its arrival and accompanied Kesey to an "after bus party" whose attendees included a dyspeptic Jack Kerouac. Although he never completed an academic degree, Stone taught in the creative writing programs at various university programs around the United States. He held a lectureship at the Johns Hopkins University Writing Seminars during the 1993–1994 academic year before moving to Yale University. He taught creative writing for the academic year 2006–2007 at Beloit College. For the 2010–2011 academic year, Stone held an endowed chair in the English department at Texas State University. He was also active in many of the writing seminars in and around Key West, Florida Stone was appointed an honorary director of the Key West Literary Seminar serving in that capacity during the final decade of his life. Stone was a heavy smoker, but quit in his 40s. However, at age 72, just after the publication of his second short story collection Fun With Problems, Stone admitted that he suffered from severe emphysema: "It's my punishment for chain smoking," he says. He recalled his reaction to being told of the harm smoking was now causing him in old age: "I'm not going to know I'm alive!". According to his literary agent, Neil Olson, Stone died from chronic obstructive pulmonary disease on January 10, 2015, in Key West, where he and his wife had spent their winters for more than twenty years. He was 77. At the time of his death, Stone was survived by his wife of 55 years, Janice, and their two adult age children, a daughter named Deirdre and a son named Ian.

Жарияланымдар

Өмірінде Роберт Стоун сегіз роман, екі әңгіме жинағы және "Прайм Грин: Алпысыншы жылдарды еске алу" атты мемуарын жариялады. Оның қайтысынан кейін жинақталған деректік кітабы жарық көрді, ал оның еңбектерінің бір томы ("Көк солдаттар", "Күн шығысы үшін ту" және "Оутербридж Рич") беделді Америка кітапханасы сериясына енгізілді.

Көркем әдебиет

Стоунның "Көзілдірмелер залы" атты тұңғыш романы 1967 жылы жарық көрді. Ол Хоутон Миффлин әдеби стипендиясымен қатар, Уильям Фолкнер қорының ең үздік тұңғыш роман үшін берілетін сыйлығын жеңіп алды. 1960 жылы Нью-Орлеанда орын алатын және нақты оқиғаларға негізделген бұл роман оңшыл расизмнің үстемдік құрған саяси ортасын бейнелейді. Алайда, оның стилі бұрынғы әлеуметтік реалистерге қарағанда, битниктердің жазу үлгісіне жақын: натурализм мен сана ағыны тәсілдері кезектеседі. Роман "WUSA" (1970) атты фильмге бейімделді, сценарийін Стоун өзі жазған. Романның сәттілігі Гуггенхайм стипендиясын жеңіп алуға және Стоунның кәсіби жазушы ретіндегі мансабының бастауына себеп болды. 1971 жылы ол INK атты британдық журналға тілші ретінде Вьетнамға сапар шекті. Онде болған уақыты екінші романы "Иттер сарбаздары" (1974) үшін шабыт көзіне айналды. Бұл роман Вьетнамнан героин контрабандалайтын журналист туралы айтады. Ол 1975 жылы Томас Уильямстың "Гарольд Рукстың шашы" романымен бірге АҚШ Ұлттық кітап сыйлығын бөлісіп жеңіп алды. "Иттер сарбаздары" 1978 жылы Ник Нолттың басты рөлде ойнаған "Кім жаңбырды тоқтатады" фильміне негіз болды, сценарийін Стоун бірлесіп жазды. Стоунның үшінші кітабы "Күн шығып тұрған жалау" (1981) сыншылар тарапынан бірауыздан мақталып, коммерциялық тұрғыдан да сәтті болды. Роман Никарагуаға ұқсас, ойдан шығарылған банан республикасында өмір сүретін көптеген кейіпкерлердің тағдырын баяндайды. Бұл роман PEN/Фолкнер сыйлығы мен Пулитцер сыйлығына үміткер болды. "Күн шығып тұрған жалау" екі рет Ұлттық кітап сыйлығының финалисі атанды – алғаш рет қатты мұқабамен шыққанда, ал екінші рет келесі жылы, қағазды мұқабамен қайта басылғанда. Стоунның көбінесе кең ауқымды, сатирикалық оқиғалармен байланысты болғанымен, оның келесі екі романы кішкентай масштабтағы кейіпкерлерді зерттеуге арналды: "Нұр балалары" романындағы голливудтық актрисаның қайғылы тағдыры және "Outerbridge Reach" (1986, 1992) романындағы айналып жүзу жарысына қатысқан эксцентрикалық адам (Дональд Кроухерсттің тарихына негізделген). Соңғысы 1992 жылғы Ұлттық кітап сыйлығының финалисі болды. 1997 жылы жарық көрген "Аю және оның қызы" – Филип Роттың "Американдық пастораль" романына қарсы Пулитцер сыйлығын жеңіп алған әңгімелер жинағы. Стоун күрделі саяси роман жанрына "Дамаск қақпасы" (1998) романымен оралды. Бұл роман Иерусалимдегі террористік қастандыққа қатысқан, мессиандық ойлардан уайымдаған адам туралы айтады. Роман 1998 жылғы Ұлттық кітап сыйлығының финалисі болды. 2003 жылы "Рухтар шығанағы" жарық көрді. Стоунның өмірінде жарық көрген соңғы роман – 2013 жылы басылған "Қара шашты қыздың өлімі" болды.

Stone's first novel, A Hall of Mirrors, appeared in 1967. It won both a Houghton Mifflin Literary Fellowship, and a William Faulkner Foundation Award for best first novel. Set in New Orleans in 1960 and based partly on actual events, the novel depicted a political scene dominated by right wing racism, but its style was more reminiscent of Beat writers than of earlier social realists: alternating between naturalism and stream of consciousness. It was adapted as a film, WUSA (1970) based on Stone's screenplay of his own novel. The novel's success led to a Guggenheim Fellowship and began Stone's career as a professional writer. In 1971 he traveled to Vietnam as a correspondent for an obscure British journal called INK. His time there served as the inspiration for his second novel, Dog Soldiers (1974), which features a journalist smuggling heroin from Vietnam. It shared the 1975 U. S. National Book Award with The Hair of Harold Roux by Thomas Williams. Dog Soldiers was adapted into the film Who'll Stop the Rain (1978) starring Nick Nolte, from a script that Stone co wrote. Stone's third book, A Flag for Sunrise (1981), was published to unanimous critical praise and moderate commercial success. The story follows a wide cast of characters as their paths intersect in a fictionalized banana republic based on Nicaragua. The novel was a finalist for the PEN/Faulkner Award for Fiction and the Pulitzer Prize. A Flag for Sunrise was twice a finalist for the National Book Award, once following its hardcover release and again the next year when it was reissued in paperback. In contrast to the grand, somewhat satirical adventure epics Stone is commonly associated with, his next two novels were smaller scale character studies: the misfortunate tale of a Hollywood movie actress in Children of Light, and an eccentric at the midst of a circumnavigation race in Outerbridge Reach (based loosely on the story of Donald Crowhurst), published in 1986 and 1992 respectively. The latter was a finalist for the National Book Award for 1992. Bear and His Daughter, published in 1997, is a short story collection that lost the Pulitzer Prize for Fiction to American Pastoral by Philip Roth. Stone returned to the complex political novel with Damascus Gate (1998), about a man with messianic delusions caught up in a terrorist plot in Jerusalem. The novel was a finalist for the National Book Award for 1998. It was followed in 2003 by Bay of Souls. The final novel that Stone published in his lifetime was Death of the Black Haired Girl which appeared in 2013.