Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық органикалық химик (1904–1989)
American organic chemist (1904–1989)
Чарльз Джон Педерсен (安井 良男, Yasui Yoshio, 3 қазан 1904 – 26 қазан 1989) – американдық органикалық химик, ең белгілісі корон эфирлерін ашқан және оларды синтездеу әдістерін сипаттаған. Педерсен 42 жылдық химиялық мансабында DuPont компаниясында, Делавэр штатындағы DuPont Experimental Station және Нью-Джерси штатындағы Deepwater қаласындағы DuPont's Jackson Laboratory-де жұмыс істеген. Ол көбінесе Рид Макнил Изаттпен байланыстырылады және 1987 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығын Дональд Дж. Крам мен Жан Мари Лехнмен бөлісті. Кореяда туған Нобель сыйлығының жалғыз лауреаты, Бейбітшілік сыйлығының лауреаты Ким Дэ Чжуннан басқа. Педерсен химияда көптеген жаңалықтар жасады, мысалы, металл деактиваторларды ашты және дамытты. Оның алғашқы зерттеулері бензинге қосылатын маңызды қоспа – тетраэтил қорғасын өндірісін едәуір жақсартуға әкелді. Ол сондай-ақ неопрен дамытуға да үлес қосты.
Charles John Pedersen (安井 良男, Yasui Yoshio, October 3, 1904 – October 26, 1989) was an American organic chemist best known for discovering crown ethers and describing methods of synthesizing them during his entire 42 year career as a chemist for DuPont at DuPont Experimental Station in Wilmington, Delaware, and at DuPont's Jackson Laboratory in Deepwater, New Jersey. Often associated with Reed McNeil Izatt, Pedersen also shared the Nobel Prize in Chemistry in 1987 with Donald J. Cram and Jean Marie Lehn. He is the only Nobel Prize laureate born in Korea other than Peace Prize laureate Kim Dae jung. Pedersen made countless other discoveries in chemistry, such as discovering and developing metal deactivators. His early investigations also led to the development of a dramatically improved process for manufacturing tetraethyl lead, an important gasoline additive. He also contributed to the development of neoprene.
Ерте өмір және білім
1904 жылғы 3 қазанда Кореяның Пусан қаласында туған Чарльз Педерсен үш баланың кенжесі болды. Оның әкесі, Бреде Педерсен, отбасылық мәселелерге байланысты үйден кеткен соң Корея кеден қызметіне қосылу үшін көшіп келген норвегиялық теңіз инженері еді. Кейін ол қазіргі Солтүстік Кореядағы Унсан округінің кен орындарында инженер-механик болып жұмыс істеді. Оның жапон анасы Такино Ясуи отбасымен бірге Жапониядан Кореяға көшіп келді және соя мен жібекқұрттар саудасымен табысты бизнес құрды. Педерсеннің балалық шағы туралы жеке автобиографиялық естеліктерінде, ол орыс-жапон соғысынан бұрын дүниеге келгендігі және анасы үлкен ағасының қайтысына күйініп жүргендіктен, бала кезінде өзін қабылдамағандай сезінгендігі айтылады. Қазіргі Оңтүстік Кореяда өмір сүргенімен, Педерсен американдықтарға тиесілі, шамамен 500 шаршы мильді құрайтын Унсан округінің кен орындарының жанында өскендіктен, ол негізінен ағылшын тілінде сөйледі. Сент-Джозеф колледжін сәтті бітіргеннен кейін, Педерсен Уильям С. Калкотттың жетекшілігімен Джексон зертханасында зерттеу жұмыстарын бастады және Делавэр штатының Уилмингтон қаласындағы Эксперименталды станциядағы мансабын аяқтады. Педерсен химиялық карьерасын бастаған кезде өнеркәсіпке ерекше қызығушылық танытты, бұл оның химияшы ретінде шешуге тырысқан мәселелердің бағытына әсер етті. Химия саласындағы жаңа маман ретінде Педерсен өзін қызықтырған мәселелер бойынша жұмыс істеуге еркін болды және ол тез арада субстраттың тотығу және тұрақтандыру мәселелеріне қызығушылық танытты. Донут тәрізді молекулалар – сілті металл иондарымен тұрақты құрылымдар құрайтын ерекше қосылыстардың алғашқысы болды. 1987 жылы ол осы саладағы еңбегі үшін Дональд Крам мен Жан-Мари Ленмен бірге химия бойынша Нобель сыйлығын бөлісті, олар оның бастапқы жаңалықтарын дамытты. Нобель сыйлығын алу процесінде DuPont компаниясы Педерсенге толық уақытты байланыс өкілі мен жартылай уақытты хатшыны ұсынып, толық қолдау көрсетті. Сондай-ақ, DuPont компаниясы Педерсен мен оның отбасын бірге алып жүру үшін өз корпоративтік ұшағын пайдаланды, өйткені ол коммерциялық рейстермен саяхаттамады.
Born on October 3, 1904, in Busan, Korea, Charles J. Pedersen was the youngest of three children. His father, Brede Pedersen, was a Norwegian marine engineer who immigrated to Korea in order to join the Korean customs service after leaving home due to family issues. Later, he worked as a mechanical engineer at the Unsan County mines in present day North Korea. His Japanese mother, Takino Yasui, immigrated from Japan to Korea with her family and established a successful line of work by trading soybeans and silkworms located close to the Unsan County mines, where the couple ultimately met. According to Pedersen in a separate autobiographical account of his childhood, he had been born prior to the Russo Japanese War and because his mother had still been grieving over the then recent death of his older brother, he did not feel welcomed as a child. Despite living in what is now South Korea, because Pedersen lived in the vicinity of the American owned Unsan County mines, which spanned approximately 500 square miles in area, he grew up speaking primarily English. After successfully completing his education at St. Joseph College, While at DuPont, Pedersen was able to begin research at the Jackson Laboratory under William S. Calcott and finished his career with DuPont at the Experimental Station in Wilmington, Delaware. Pedersen had a particular interest in industry as he started his focus on his chemical career, which influenced the direction of problems he set out to solve as a chemist. As Pedersen began working on problems as a new chemist, he was free to work on whatever problems fascinated him and he quickly became interested in oxidative degradation and stabilization of substrate. The donut shaped molecules were the first in a series of extraordinary compounds that form stable structures with alkali metal ions. In 1987, he shared the Nobel Prize in Chemistry for his work in this area with Donald Cram and Jean Marie Lehn, whom expanded upon his original discoveries. In the whole process of the Nobel Prize winning, the Dupont Company fully supported Pedersen by providing him a full time public relations man, and a part time secretary. DuPont Company also utilized their own corporate aircraft to accompany Pedersen and his family, as he could not travel on commercial aircraft.
Тақ эфирлерін табу
1960 жылдары Педерсен координациялық химия саласындағы зерттеулерге оралып, көп тісті лигандтарды синтездеуге ден қойды. Оның әріптесі Герман Шрёдер полимерлендіру және тотығу катализдік белсенділігін зерттеуге кіріспес бұрын, ванадийдің координациялық химиясын зерттеуді ұсынды. Фенол топтарымен реакцияларын зерттеу үшін ультракөк сәуле-көрінетін спектроскопияны қолданып, сынамаларды сілтімен өңдегеннен кейін, сіңіру қисығы бастапқыда өзгермегенімен, бір немесе бірнеше гидрокси топтары жұпталмаған жағдайда сіңіру көрсеткіштері жоғарылағаны байқалды.
At around 1960, Pedersen went back to research in the field of Coordination Chemistry, focusing on the synthesis of multidentate ligands. It was recommended by his colleague Herman Schroeder to work on the coordination chemistry of vanadium before working on the polymerization and oxidative catalytic activity of vanadium. Using ultraviolet–visible spectroscopy to study its reactions with phenol groups, after treating the samples with alkali, although the absorption curve initially showed no changes, it was observed to have shifted to higher absorption readings if one or more of the hydroxy groups were unpaired.
Дональд Дж. Крам
Крам 1987 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығын Педерсенмен бөлісті, бірақ Педерсеннің тәж эфирлерінің макроциклді химиясы бойынша жасаған маңызды ашылуын дамытты.
Cram shared the 1987 Nobel Prize in Chemistry with Pedersen but expanding on Pedersen's monumental discovery in macrocyclic chemistry of crown ethers.
Жан-Мари Лейн
Лейн – Педерсенмен бірге Химия саласындағы Нобель сыйлығын бөліскен және супрамолекулярлық химия саласын дамытуға үлкен үлес қоскан ғалым болды. Оның Нобель сыйлығына ие болуына себеп болған жұмысы криптандтарға арналған зерттеулері болды.
Lehn was the other scientist who shared the Nobel Prize in Chemistry with Pedersen and was fundamental in starting the field of Supramolecular chemistry. Lehn's work specifically identified in his recognition for the Nobel Prize was in his work on cryptands.
Жеке өмір
Педерсен 1947 жылы Сьюзан Дж. Аультпен үйленді, содан кейін жұбайлар Нью-Джерси штатындағы Салем қаласына көшіп, Аульт 1983 жылдың 8 ақпанында 72 жасында қайтыс болғанға дейін сол жерде тұрды. Педерсенге 1983 жылы миелома диагнозы қойылды, және ол дені нашарлап бара жатқанмен, 1987 жылдың соңында Нобель сыйлығын қабылдау үшін Стокгольмге сапар шекті.
Pedersen was married to Susan J. Ault in 1947 and the couple then moved to Salem, New Jersey, where they resided until Ault died on February 8, 1983, at 72 years old. Pedersen was diagnosed with myeloma in 1983, and though he was becoming increasingly frail, he traveled to Stockholm to accept the Nobel Prize in late 1987.
Мұра
Педерсеннің дибензо-18 крона-6-ның кездейсоқ өнімін және құрылымын анықтауындағы маңызды жаңалықтарынан кейін макроциклдік және супермолекулярлық химия саласында үлкен прогресс жасалды. Педерсен өзінің ғылыми мансабының қалған бөлігін осы молекулаларды зерттеуге арнады және химияның нақты бір саласында соңғы кездегі ең үлкен өсімдердің бірін бастады. Педерсеннің макроциклді қосылыстардағы маңызды жаңалықтарынан кейін оның жұмысының дамуын 2016 жылғы Химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты – молекулалық қозғалтқыштардың зерттеулерінде көруге болады. Педерсеннің жұмысы молекулалық құрылымдарды қалай жасауға болатыны туралы түсінік беруге мүмкіндік берді. Молекулалық машиналар 2016 жылғы Нобель сыйлығының иегерлерінің назарында болды, олар молекулаларды әртүрлі молекулалық сақиналарға байланыстыру арқылы құрастырылды.
Following Pedersen's breakthrough in realizing his accidental product and structure of dibenzo 18 crown 6, huge advancements have been made in the fields of macrocyclic and supramolecular chemistry. Pedersen devoted the rest of his research career to studying these molecules and started one of the largest growths recently seen in a specific field of chemistry. This growth in Pedersen's field of work following his momentous discovery for macrocyclic compounds can be seen in the work of the 2016 Nobel Prize winner in Chemistry for molecular motors where Pedersen's work allowed for the insight in how to create the molecular specific structures. The molecular machines were recognized as the focus of the 2016 Nobel Prize Winners, which were produced by connecting molecules to various molecular rings.