Кіріспе
Бос африкалық-американдық ғалым, жер өлшегіш, альманах авторы және фермер
Бенджамин Баннекер (9 қараша 1731 – 19 қазан 1806) – африкалық-американдық табиғатты зерттеуші, математик, астроном және альманах авторы. Жер иесі болған ол сонымен қатар жер өлшегіш және фермер болып жұмыс істеді. Мэриленд штатының Балтимор округінде ерікті африкалық-американдық анасынан және бұрын құл болған әкесінен дүниеге келген Баннекер формальды білім алған жоқ дерлік, көбінесе өзімен-өзі білім алды. Ол АҚШ-тың федералды астанасы Колумбия округінің бастапқы шекараларын белгілеген зерттеуге майор Эндрю Элликоттке көмектескенімен танылды. Баннекердің астрономия білімі оған коммерциялық тұрғыдан сәтті альманахтар сериясын жазуға көмектесті. Ол Томас Джефферсонмен құлдық пен нәсілдік теңдік тақырыптары бойынша хат алмасты. Аболиционистер мен нәсілдік теңдікті жақтаушылар Баннекердің еңбектерін насибаттап, мақтады. Баннекердің жерлеу күніне орай болған өрт оның көптеген қағаздары мен мүліктерін жойғанмен, оның бір күнделігі мен бірнеше артефактілері сақталды. Баннекер өлімінен кейін халық батырына айналды, оның өміріне қатысты көптеген әңгімелер асыра сілтеліп немесе көркемделіп айтылды. Парктер, мектептер және көшелердің аттары оны және оның еңбектерін еске түсіреді, сондай-ақ басқа да құрметтер көрсетілді.
Ерте өмір
Баннекер 1731 жылдың 9 қарашасында Мэриленд штатының Балтимор округінде бостандыққа шыққан қара нәсілді әйел Мэри Баннеки мен 1759 жылы қайтыс болған Гвинеядан азат етілген құл Роберттің отбасында дүниеге келді. Баннекердің отбасы тарихы туралы екі қайшы мәлімет бар. Баннекердің өзі және оның алғашқы өмірбаяндары оның тек африкалық тегінен екенін айтқан. Баннекердің сақталған құжаттарының ешқайсысында ақ нәсілді туысы немесе әжесінің аты көрсетілмеген. Молли Уэлш туралы алғашқы жарияланған сипаттама 1836 жылы, Молли мен Бенджамин қайтыс болғаннан соң көп уақыт өткенде, олардың ұрпақтарымен сұхбаттасулар негізінде жасалған. Осы әңгімеге сәйкес, Молли Балтимордың батысындағы Мэриленд штатындағы Элликотт Миллзінің болашақ орнына жақын ферма құруға көмектесу үшін Баннеканы сатып алған. Молли Баннеканы босатып, оған үйленген, және ол оған астрономия туралы білімін бөліскен болуы мүмкін. Өмірбаяқшы Бенджамин осы білімді Моллиден алғанын болжайды, себебі Бенджамин Баннека қайтыс болғаннан кейін дүниеге келген. 2021 жылғы генеалогиялық зерттеуге сәйкес, Бенджамин Баннекердің әкесі Роберт 1731 жылдың 18 мамырында ақ нәсілді әйелдің құлынан туған қызы Мэри Леттпен (кейін Мэри Бенека деп аталған) үйленген. Банака – бұл 1500 жылдан бері Мали империясынан келген ваи халқының мекені. 1737 жылы Баннекер 6 жасында Балтимор округінің Патапско аңғарындағы отбасылық фермасының құжатында аталған. 1791 жылы бір хат жазушы Баннекердің ата-анасы оны белгісіз мектепке жібергенін, онда ол оқу, жазу және екі позициялық арифметиканы үйренгенін мәлімдеді. Дегенмен, Баннекердің ерте өмірінің қалған бөлігі жеткілікті жақсы құжатталмаған. Баннекердің өлімінен кейін 140 жылдан астам уақыт өткен соң жарық көрген кітаптарда алғаш рет пайда болған расталмаған мәліметтерде, жасөспірім Баннекер Петер Генрихпен танысып, дос болған, ол кейін Баннекер отбасының фермасының жанында мектеп ашқан. (Квакерлер құлдыққа қарсы қозғалыстың жетекшілері және нәсілдік теңдікті жақтаушылар болған (құлдықты жою қозғалысындағы квакерлер және теңдік туралы куәлік)). Осы мәліметтерде Генрих жеке кітапханасымен бөлісіп, Баннекерге жалғыз сыныптық оқуды жүргізгені айтылады. Баннекердің ресми білімі (болған жағдайда) ол отбасының фермасына көмектесуге жеткілікті жасқа келгенде аяқталған болуы керек.
Ерекше еңбектері
1753 жыл шамасында, 21 жасқа келгенде Баннекер сағат соғып тұратын ағаш сағат жасаған деген хабар бар. Ол сағатын бірден алған қалта сағатынан үлгі алып, әр бөлігін нақты өлшеммен ойып жасаған. Сағат оның өмірінің соңына дейін жұмыс істеді. 1759 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Баннекер анасы мен қарындастарымен бірге тұрды. 1773 жылғы Балтимор округінің салық тізіміндегі оның мүлкі туралы жазбада Баннекер үйдің жалғыз ересек мүшесі ретінде тіркелді. 1772 жылы Эндрю Элликотт, Джон Элликотт және Джозеф Элликотт ағайындары Пенсильвания штатының Бакс округінен көшіп келіп, Баннекердің шаруашылығының жанындағы Патапско шарлауының бойындағы жерді сатып алып, диірмендер салуға кірісті. Осы диірмендердің айналасында Элликотт Миллс (қазіргі Элликотт Сити) ауылы пайда болды. Элликотттар – квакерлер, олар көптеген дінтастары сияқты нәсілдік теңдікке ортақ көзқарас ұстанды. Баннекер диірмендерді зерттеп, олардың иелерімен танысты. Келесі жылы Баннекер Джорджқа күннің тотылуын есептеу жөніндегі еңбегін жіберді. Бірақ ол осы еңбекті басып, таратуға келісетін баспагерді таба алмады.
Колумбия округінің бастапқы шекараларын зерттеу
1791 жылдың басында АҚШ Мемлекеттік хатшысы Томас Джефферсон геодезист майор Эндрю Элликотты (Джозеф Элликоттың ұлы және Джордж Элликоттың туысы) жаңа федералды округті қамтитын аумақты зерттеуді сұрады. 1791 жылдың ақпан айында Элликотт Нью-Йорк батысында басқарған геодезиялық топты тастап, округтің зерттеуін бастады. Содан кейін Элликотт Баннекерді федералды округтің шекараларын алғашқы зерттеуге көмектесу үшін жұмысқа алды, оған Джорджтаунға және оған дейінгі жол шығындарына 60 доллар берді. Колумбия округінің бастапқы аумағы Мэриленд және Вирджиния штаттары 1790 жылғы федералды резиденция туралы заңға және кейінгі заңнамаға сәйкес АҚШ федералды үкіметіне өткізген Потомак өзені бойындағы жерлерден құрылды. Аумақ әр жағы 16 шақырым (10 миль), жалпы ауданы 259 шаршы километр (100 шаршы миль) болатын шаршы пішіндес болды (Washington, D.C. қаласының құрылуына қараңыз). Элликотттың командасы жаңа астана аумағының шекаралары бойындағы әрбір шақырымдық (мильдік) нүктеде немесе оған жақын жерде шекаралық белгі тастарын орналастырды (Колумбия округінің бастапқы шекаралық белгілеріне қараңыз). Сондай-ақ, Баннекердің белгілі бір уақытта жер бетіндегі нүктелерді жұлдыздардың орналасуымен байланыстыратын сағаты болғаны айтылды. 1791 жылдың 21 сәуірінде жарияланған хабарламада 15 сәуірде өткен алғашқы шекаралық тасқа (оңтүстік бұрыш тасына) арналған рәсім туралы, Эндрю Элликотттың "ауданның бірінші сызығының қайдан басталатынын нақты анықтағаны" жазылған. Хабарламада Баннекердің аты аталмады. Баннекер 1791 жылдың сәуірінде шекаралық зерттеуді басталысынан үш ай өткен соң тастап кетті, себебі ол жобаға жұмсаған уақыты 1792 жылға арналған эфемеристі есептеуге күткен уақытымен келіспеді. Сонымен қатар, көктемнің келуі оның қысқа қарағанда шаруашылығына көбірек көңіл бөлгенін қажет етті.
Баннекердің күнделіктері
Баннекер астрономиялық байқаулары, күнделiк жазбалары мен түстерi туралы жазбалары бар журналдар жинағын сақтаған. Оның жерлеу күні өртенiп кеткен журналдарының тек біреуі ғана аман қалды, сонымен қатар онда математикалық есептер мен жұмбақтар бар. 1800 жылы сәуірде сақталған журналда Баннекердiң 1749, 1766 және 1783 жылдары 17 жылдық цикаданың (Magicicada septendecim және туыс түрлерi) Х-тобының пайда болуы туралы естелiктерi сипатталған және "олар 1800 жылы, яғни соңғы үш рет көргенiмнен кейiн 17 жыл өткен соң қайтадан пайда болуы мүмкiн" деп жазылған. Журналда Massospora cicadina патогендi саңырауқұлақтың қожайындарына тигiзетiн әсерi туралы айтылып, бұл жәндiктер: "Жерден шыққаннан бастап өлгенше ән шырқауға немесе шу шығаруға кiрiседi". Артқы жағы шiрiп, бiрақ оларға ешқандай ауырсыну сезiлмейдi, себебi олар өлгенше ән айтуды жалғастырады. Журналда Баннекер бал араларының ұялары мен мінез-құлқы туралы байқауларын да жазған.
Саяси көзқарастар
1792 жылғы Баннекердің альманахында "Негр құлдығы және құл саудасы туралы" деген анонимді мақаладан үзінді келтірілген. Бұл мақала 1790 жылы "Колумбия журналында" жарияланған. Дэвид Риттенхаус (негрлер "біздің тарапымыздан мәңгілік құлдыққа түсті, себебі олардың денелері жарық сәулелерін бізден өзгеше шағылыстырады немесе сіңіреді") деген мәлімдемесінен кейін, үзінді былай деп аяқталады: Бұл уақыт, үміттенеміз, көп кешікпейді, осы еркіндік жерінде тұратын осы бақытсыз халық ақ тұрғындармен бірге бостандықтың игіліктерін бөлісе бастайды; және адам табиғатының ең негізгі құқықтары үшін үкіметтің мейірімді қорғауын сезінеді. Джозеф Крукшанк басып шығарған Баннекердің 1793 жылғы альманахының Филадельфиялық басылымында ағылшын құлдыққа қарсы ақын Уильям Каупер және басқалардың жазған бейбітшілік туралы өтініштері, сондай-ақ Англия мен Америкадан құлдыққа қарсы сөздер мен жазбалар бар. Соңғыларында Уильям Питт, Мэтью Монтагу және Чарльз Джеймс Фокс 1792 жылы британдық құл саудасын жою туралы мәселені талқылау кезінде британдық Парламентке жасаған сөздерінен үзінділер, ағылшын квакер Томас Уилкинсонның 1789 жылғы өлеңінен үзінді және Томас Джефферсонның 1787 жылғы "Вирджиния штаты туралы ескертпелердегі" сұрақтан үзінді кірген. Альманах жоспардың авторын көрсетпесе де, кейінірек жазушылар оны 1776 жылғы Тәуелсіздік декларациясына қол қойған доктор Бенджамин Рашқа жатқызды. Жоспарда "Бейбітшілік хатшысын" тағайындау, хатшының өкілеттіктерін сипаттау және федералдық қолдау мен христиан дінін насихаттау ұсынылған. Жоспарда былай делінген: I. Осы лауазымда төрағалық ету үшін Бейбітшілік хатшысы тағайындалсын; ол шынайы республикашыл және шын ниетті христиан болсын. II. АҚШ-тың әрбір қаласында, ауылында және поселкесінде тегін мектептер құру және оларды ұстап тұру үшін хатшыға билік берілсін; еліміздің жастарын оқу, жазу және арифметикаға, сондай-ақ қандай да бір діннің негіздеріне үйретсін; христиан діні басқалардың бәрінен жоғары тұруы керек, себебі тек осы дін ғана бізге барлық адамдармен татулықты сақтауды ғана емес, сонымен қатар кешіруге, тіпті жауларымызды сүюге үйретеді. III. Осы мекеменің хатшысы әрбір отбасыға мемлекеттік қаражат есебінен Киелі кітаптың американдық басылымын ұсынсын. IV. АҚШ-тағы әрбір үйдің есігіне алтын әріптермен мына сөздер жазылсын: "Адам баласы адамдардың өмірін жою үшін емес, құтқару үшін келді". V. Адам өміріне құрмет сезімін ояту және адам қанды төгуге деген үрейді қоздыру үшін, қазылар алқасы, судьялар, шерифтер немесе дарға асушыларға жеке адамдардың ашуын қабылдауға және кез келген жағдайда суыққан қанмен кісі өлтіруге рұқсат беретін барлық заңдар жойылсын. VI. Соғысқа деген құштарлықты басу үшін барлық жерде әскери заңдар жойылсын, әскери киімдер мен әскери атақтар жиналып алынсын.
I. Let a Secretary of Peace be appointed to preside in this office; ; let him be a genuine republican and a sincere Christian,
II. Let a power be given to the Secretary to establish and maintain free schools in every city, village and township in the United States; Let the youth of our country be instructed in reading, writing, and arithmetic, and in the doctrines of a religion of some kind; the Christian religion should be preferred to all others; for it belongs to this religion exclusively to teach us not only to cultivate peace with all men, but to forgive—nay more, to love our very enemies. III. Let every family be furnished at public expense, by the Secretary of this office, with an American edition of the Bible. IV. Let the following sentence be inscribed in letters of gold over the door of every home in the United States: THE SON OF MAN CAME INTO THE WORLD, NOT TO DESTROY MEN'S LIVES, BUT TO SAVE THEM. V. To inspire a veneration for human life, and a horror at the shedding of human blood, let all those laws be repealed which authorise juries, judges, sheriffs, or hangmen to assume the resentments of individuals, and to commit murder in cold blood in any case whatever. VI. To subdue that passion for war, militia laws should everywhere be repealed, and military dresses and military titles should be laid aside.
Өнер бұйымдары
1806 жылы оның жерленген күні өрттен Баннекердің ағаш үйі толығымен өртеніп, көптеген мүліктері мен қағаздары жойылды. 1813 жылы 1792 жылғы Баннекер альманахының Балтимор басылымын (Баннекердің алғашқы жарияланған альманахы) шығарған Уильям Гудард альманахтың қолжазбасын американдық Антикварлар қоғамына Вустерде, Массачусетс штатында сыйға берді. Бостондағы Массачусетс тарихи қоғамының қорында 1791 жылдың 17 тамызында Баннекердің Томас Джефферсонға жіберген қолмен жазылған хаты сақталады. Джефферсон хатты 1791 жылдың 21 тамызында алғанын растады. Конгресс кітапханасында Джефферсонның 1791 жылдың 30 тамызында Баннекерге жазған қолмен жазылған жауабының көшірмесі бар. Джефферсон бұл құжатты Джеймс Уотт пен компания жасаған хат көшіру пресінде дайындады, оны Баннекерге жауап жібермес бұрын қолданған. Ол бұл көшірмені өзінің іс қағаздарында сақтап қалды. Конгресс кітапханасында сондай-ақ Джефферсонның 1791 жылдың 30 тамызында маркиз де Кондорсеге жазған қолмен жазылған хатының көшірмесі сақталады, онда Баннекердің тегі, қабілеттері, альманахы және Эндрю Элликоттпен бірлескен жұмысы сипатталған. Конгресс кітапханасында Джефферсонның маркиз де Кондорсеге жазған хатының қолмен жазылған көшірмесі де бар. Көшірмедегі беттердің нөмірі Джефферсонның көшіру пресінде дайындаған көшірмедегі беттердің нөмірінен өзгеше. Кітапхана бұл көшірмені Джефферсонға жатқызады. Принстон университетінің кітапханасында 1809 жылы Джефферсонның Джоэл Барлоуға жіберген хатының түпнұсқасы Straus Autograph Collection жинағында сақталады. Джефферсонның хатында 1791 жылы Баннекердің өзіне жіберген хатынан үзінді келтірілген. Барлоу Джефферсонның хатына қол қойды. Конгресс кітапханасында Джефферсонның Джоэл Барлоуға 1809 жылы жазған хатының көшірмесі сақталады. 1987 жылы Баннекердің жалғыз қалған күндегігін сақтап келген Элликот отбасының бір мүшесі бұл құжатты және Баннекердің басқа қолжазбаларын Балтимордағы Мэриленд тарихи қоғамына сыйға берді. Отбасы сонымен қатар Джордж Элликоттен қарыз алғаннан кейін Баннекер қолданған бірнеше заттарды, сондай-ақ Баннекердің өзіне тиесілі заттарды сақтап қалды. 1996 жылы Джордж Элликоттың ұрпағы аукционға сол заттардың бір бөлігін сатуға шешім қабылдады, оның ішінде түсетін үстел, шамдар, шам қалыптары, карталар, хаттар және күнделіктер бар. Мэриленд штатының Оэлла қаласында жоспарланған Бенджамин Баннекер тарихи саябағы мен мұражайының қолдаушылары Баннекер мен Элликоттарға қатысты осы және басқа да бірнеше заттарды алуға үміттенсе де, Вирджиниялық инвестициялық банкір 85 000 долларға тең келетін ұсыныстар сериясымен көптеген заттарды жеңіп алды. Сатып алушы кейбір заттарды өзінде сақтап, қалғандарын Вашингтондағы жоспарланған афроамерикандық азамат соғысы мемориалдық мұражайына беруді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 1997 жылы артефактілер бастапқыда Вашингтондағы Коркоран өнер галереясында көрсетілетіні және содан кейін Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы Баннекер Дуглас мұражайына берілетіні хабарланды. Бенджамин Баннекер тарихи саябағы мен мұражайы Оэллада аяқталғаннан кейін, артефактілер осы нысанға жиырма жылға жалға беріледі. Оэлла мұражайы 1998 жылы ашылғаннан кейін үстел, шам қалыптары мен шамдарды көрсетті.
In 1997, it was announced that the artifacts would initially be exhibited in the Corcoran Gallery of Art in Washington, D. C., and then loaned to the Banneker Douglass Museum in Annapolis, Maryland. After completion of the Benjamin Banneker Historical Park and Museum in Oella, the artifacts would be loaned to that facility for a period of twenty years. The Oella museum displayed the table, candle molds and candlesticks after it opened in 1998.
Мифология және еске алу
Баннекердің жетістіктерін асыра көрсеткен маңызды мифология, оның қайтысынан бері өткен екі ғасырдың ішінде қалыптасып, афроамерикандық мәдениеттің бір бөлігіне айналды. Оған оның сағаты, астрономиялық еңбектері, альманахтары мен күнделіктері де кіреді. АҚШ пошта маркасы және көптеген демалыс және мәдени орындардың, мектептердің, көшелердің және АҚШ-тағы басқа да мекемелердің атаулары Баннекердің өмір сүрген жылдарынан бері құжатталған және мифтік жетістіктерін есте сақтап келді. 1983 жылы, болашақ АҚШ ақыны Рита Доув, Аризона мемлекеттік университетінде қызмет еткен кезде Баннекер туралы тарихи өлең жазды.