Кіріспе

Монреальдегі автоспорт трассасы, Канада. Жиль Вильнёв трассасы, сондай-ақ Жиль Вильнёв трассасы (siʁ. kɥi ʒil vilnœv) – Канаданың Квебек провинциясындағы Монреаль қаласындағы Нотр-Дам аралында орналасқан моторлық жарыс трассасы. Бұл FIA Formula One Канада Гран-приінің өткізілетін орны. Бұрын мұнда FIA World Sportscar Championship, Champ Car World Series (Монреаль Гран-приі), NASCAR Pinty’s Series, NASCAR Xfinity Series (NAPA Auto Parts 200) және Grand Am Rolex Sports Car Series жарыстары өткізілген.

Монреальдегі Формула-1

Канада Гран-присі алғаш рет 1978 жылы өткізілді, онда туған жерінің батыры Жиль Вильнёв (1950–1982) Scuderia Ferrari үшін жеңіске жетті. Гран-при тез арада Формула-1 күнтізбесінің тұрақты бөлігіне айналып, жарыс келесі тридцать жыл бойы Монреальде өтті. Бұрын қыркүйек айының соңында ұйымдастырылған бұл шара 1982 жылы маусымның ортасына көшірілді, осылайша жылырақ және жағымды жарыс күндерін қамтамасыз етуге мүмкіндік болды. Жылдар бойы трассада көптеген керемет жарыстар өтті, осы арқылы оның шынымен болжамсыз трасса екеніне деген беделі нығайтылды. Дегенмен, жарыс 2009 жылғы Формула-1 күнтізбесінен шығарылып, екі онжылдыққа жуық үзіліссіз өткеннен кейін, Абу-Даби Гран-присімен ауыстырылды. 2009 жылдың 27 қарашасында Квебек шенеуніктері мен Канада Гран-присінің ұйымдастырушылары Формула-1 әкімшілігімен келісімге келді және 2010–2014 жылдарға арналған бес жылдық жаңа келісімшартқа қол қойды. 2011 жылғы жарыс, ұзақ жаңбыр салдарынан кешігуге байланысты, 4 сағаттан астам уақытқа созылып, Әлем чемпионатының ең ұзақ Гран-присі болды.

Сұлбаның тарихы

Бастапқыда Иль-Нотр-Дам трассасы деп аталған трасса 1978 жылы салынып аяқталды. Онжылдықтар бойы орынның басты шарасы болған FIA Formula One Canadian Grand Prix 10 жыл бойы Formula One World Championship құрамында болды, ал бұрын ол 8 рет Торонто маңындағы Моспорт паркінде, сондай-ақ 1968 және 1970 жылдары Квебек провинциясындағы Монт-Тремблант трассасында өткізілді. 1977 жылғы жарыста Моспорттағы қауіпсіздік мәселелеріне байланысты жарысты Монреальдағы жаңа трассаға көшіру туралы шешім қабылданды. 1982 жылы ол канадалық Формула-1 жүргізушісі Жиль Вильнёвтің құрметіне қайта аталды, ол сол жылдың басында қаза тапқан болатын және оның ұлы Жак Вильнёвтің әкесі еді. Трасса Монреаль қаласының Парк Жан-Драпо деп аталатын бөлігінде орналасқан. Паркқа атын берген Монреаль қаласының мэрі, ол ЭКСПО-67 көрмесін ұйымдастыруға жауапты болды. Жарыс трассасы Нотр-Дам аралында орналасқан, бұл Сент-Лоуренс өзеніндегі жасалма арал, оның көп бөлігі 1967 жылғы ЭКСПО үшін салынған. Солтүстік-батыстағы Сент-Гелен аралы ЭКСПО-67 көрмесі үшін жасанды түрде кеңейтілді, ал көрменің маңызды қалдығы – Биосфера жарыстарды телеарналар көрсету кезінде көріне береді. Трассаның шамамен жартысы – шашты бұрылыстан бастап, пит-стоп аймағынан кейінге дейін – Олимпиадалық алаңмен қатар өтеді, бұл 1976 жылғы Монреальдегі жазғы Олимпиада ойындарының ескек және каноэмен жүзу жарыстары үшін құрылған үлкен тіктөртбұрышты алаң. 2018-2019 жылдардың қысында падок бұзылып, Гран-при алдында толығымен қайта жаңартылды. Ескі падок 1988 жылдан бері пайдаланылып келді.

Сұлбаның орналасуы

Жол жиегі жолға жақын орналасқан, көптеген тәжірибелі жүргізушілер оған соқтығысып қалған. Трассаның ерекше танымал бөлігі – старт/финиш тікелігінен бұрынғы соңғы шиканның сыртқы қабырғасы. 1999 жылы "Bienvenue au Québec" ("Квебекке қош келдіңіз") деген атағы бар және "Mur du Québec" (Квебек қабырғасы) деген лақап атқа ие болған қабырға үш Формула-1 әлем чемпионы – Дэймон Хилл, Михаэль Шумахер және Жак Вильнёвтің, сондай-ақ FIA GT чемпионы Рикардо Зонтаның жарысын аяқтады. Осыдан кейін қабырға "Чемпиондар қабырғасы" деп аталды. Келесі жылдары 2009 жылғы әлем чемпионы Дженсон Баттон (2005 жылы) және төрт дүркін әлем чемпионы Себастьян Феттель (2011 жылы, еркін жаттығу кезінде) де осы қабырғаның құрбаны болды. Құрылған алғашқы жылдары трасса техникалық, орташа жылдамдықты шиканнан және салыстырмалы түрде төмен айналым жылдамдығынан тұрды. Алайда, жылдар өте келе трасса жылдамдыққа баса назар аударатын трассаға айналды. 1986 және 1988 жылдар аралығында (1987 жылы бір жылдық үзіліспен) пит-лейн мен старт/финиш тікелігі шашырбайтын бұрыстан жылдам оңға-солға шиканға көшірілді, ол соңғы бұрышқа айналды. Роланд Раценбергер мен Айртон Сеннаның Имоладағы қайғылы оқиғаларынан кейін 1994 жылы ең жоғары жылдамдықты төмендету үшін Казино бұрышы мен шашырбайтын бұрыш арасына шикан қосылды. 1996 жылғы жарыста шикан мен Казино бұрышы алынып тасталды және трасса орналасуы өзгертілді; трассаның төменгі бөлігіндегі шашырбайтын бұрыстан тікелей жол жасалды. 2002 жылы пит-лейн шығу жолы өзгертілді, бұл жүргізушілер үшін пит-лейннен шығуды қауіпсіз етті. Бұл трасса ұзындығын да қысқартты. 2005 жылы соңғы шиканға енгізілген өзгерістер Гран-при алдында жүргізушілер арасында пікір тудырды. Борттардың биіктігі жоғарылатылып, көру мүмкіндігі қиындатылды, бұл трассаны одан да қиын етті. 2006 жылдың 23 маусымында Канада баспасөз агенттігі Монреаль қаласының Формула-1 Канада Гран-приінің промоутері Норман Легоға трассадағы екі рұқсат етілген жарыс күнін өткізуге эксклюзивті құқық бергенін хабарлады. Келісім 2007 жылдан 2011 жылға дейін, 2012 жылдан 2016 жылға дейін опциямен жасалды. Лего Champ Car жарысын Grand American Road Racing Association Rolex Series және NASCAR Nationwide Series жарыстарымен ауыстыруды шешті, соңғы жарыс Канада-АҚШ шекарасының солтүстігінде алғаш рет өткізілді. 2007 жылдың 4 тамызында Кевин Харвик Gilles Villeneuve Circuit-те NASCAR Busch Series (қазір Xfinity Series) жарысында жеңіске жетіп, тарихқа енді. Бұл NASCAR тарихындағы ең даулы жарыстардың бірі болды, өйткені Робби Гордон жарыста жеңіске жеткенін мәлімдеді. NASCAR жарыстары трасса орналасуына әсер етті. Пит-лейн кеңейтілді, өйткені NASCAR пит-лейнінде кем дегенде 43 автомобиль орналасуы керек. 2008 жылғы жарыс NASCAR тарихында жаңбырлық шиналарда өткізілген алғашқы жарыс ретінде тарихқа енді. 2017 жылы жаңа Формула-1 автомобильдерінің бұрылыс жылдамдығының жоғарылауы және FIA-ның қауіпсіздік талаптарының күшеюіне байланысты, трассаға қосымша Tecpro кедергілері орнатылды, ескі шина кедергілері 2017 жылдың мамырына дейін алынып тасталды. 2017 жылғы техникалық ережелерге сәйкес сарапшылар F1 машиналарының Монреальде айналымды үш-бес секундқа жылдамдауын болжады. 2017 жылғы F1 жарысында соңғы шиканның (Чемпиондар қабырғасы) шығу бұрышы өзгертілді, өйткені FIA оны қауіпті деп тапты.

"Сенна" айналады

Бірінші және екінші бұрылыстар жиынтығы "Сенна" иілімі деп белгілі болды. Құс қанатынан қарағанда, бірінші және екінші бұрылыстар бірге "S" әрпін құрайды.

Конкорд көпірінің бұрышы

Конкорд көпірінің өте жылдам бұрылысы (8-бұрылыс) көпірдің астынан өткеден кейін орналасқан және 9-бұрылысқа және «тұзу» бұрылысындағы өту аймағына асығуға дейін «жылдам қисық» деп белгілі.

Шаш иінгіш сызығы

Île Notre Dame-дегі 10-бұрылыс, F1 жарыстарында дөңгелектерді толығымен құлыптап, 180 градусқа бұрылатын шашты бұрылыстың ең жақсы мысалы болып саналады. Шашты бұрылысқа кіргенде таңдалатын әртүрлі траекториялар, жарыс барысында шыңына жетіп озуға немесе одан шығуға мүмкіндік береді. Кешіккен тежеу көлікті трассадан шығарып, қауіпсіз аймаққа түсіруі мүмкін, ал кейбіреулері толған трибуналардың алдында айналып кетеді. Осы жерде қозғалтқыштардың өнімділігі мен жүргізушілердің шеберлігінің арқасында көптеген озу оқиғаларын көруге болады.

Чемпиондар қабырғасы

12 және 13-ке бұрылғанда, жүргізушілер шашты тігінен кейінгі ұзын түзуден кейін ең жақсы озу аймақтарының бірімен кездеседі. 12-ші бұрылыстан шығуда көптеген бәсекелестіктер болды, кейбір жарыс машиналары 13-ші бұрылысты кесіп өтіп, қашып кеткенде, ал басқалары 13-ші бұрылысты тым жылдам өтіп, зақымданып шықты. 14-ші бұрылыс 1999 жылғы жарыста үш бұрынғы жүргізушілер әлем чемпионы сыртқы қабырғаға соқтығысқандықтан "Чемпиондар қабырғасы" деп аталды. Формула 1 жарыстарында, Чемпиондар қабырғасына тиіп зақымданған автомобиль қауіпсіздік машинасы немесе VSC шығарады. F1 іс-шарасы кезінде шығу кедергісі Tourisme Québec ("Bonjour Québec"; бұрынғы жылдары “Bienvenue au Québec”) жарнамасымен ерекшеленеді.

Басқа да қызмет түрлері

Парк Жан Дропеоның бір бөлігі ретінде, трасса жарыстар арасында жаяу серуендеу, жүгіру, велосипед тебу, роликтермен сырғанау және көлік жүргізу үшін келушілерге ашық. Гран-при күндері Нотр-Дам аралы Монреальдегі ең шулы орындардың біріне айналады. Жылдың қалған уақытында ол өзен ортасында, жасыл өсімдіктер мен жануарларға, жүгірушілер мен велосипедшілерге толы аралда орналасқандықтан, ең тыныш орындардың бірі болып табылады. Дегенмен, 2009 жылдың 4 маусымында Нотр-Дам аралының басшылығы жарыс велосипедшілерінің трассаға кіруіне тыйым салды, бұл 2008 және 2009 жылдар аралығындағы жарақаттардың көбеюін болдырмау мақсатындағы қауіпсіздік шарасы ретінде түсіндірілді. Барлығы 27 жарақат тіркелді. Наразылықтардың нәтижесінде велосипедшілерге қойылған тыйым кейіннен алынып тасталды.