Монако Гран-приі: Формула-1 жарысының тарихы мен мәртебесі

Кіріспе

Формула 1 автожарысы, Формула 1 жарысы

Монако Гран-приі – Монакода жыл сайын мамыр айының соңында немесе маусым айының басында өткізілетін Формула 1 автожарысы. 1929 жылдан бері өткізіліп келе жатқан бұл жарыс әлемдегі ең маңызды және беделді автомобиль жарыстарының бірі болып саналады және Автоспорттың үш жүлдесін (Indianapolis 500 және 24 Hours of Le Mans жарыстарымен бірге) құрайтын жарыстардың бірі. Бұл FIA-ның F1 жарыстары үшін белгіленген ең төменгі жарыс қашықтығын сақтамайтын жалғыз Гран-при. Жарыс Монако көшелерінде орналасқан тар трассада өтеді, көптеген биіктік өзгерістері мен тығыз бұрыштар, сондай-ақ туннель бар, бұл оны Формула 1-дегі ең қиын трассалардың біріне айналдырады. Орташа жылдамдықтың салыстырмалы түрде төмен болуына қарамастан, Монако трассасы жарысқа өте қауіпті орын болып табылады, себебі трасса тым тар, және жарыс көбінесе қауіпсіздік машинасының араласуын қажет етеді. Алғашқы Монако Гран-приі 1929 жылдың 14 сәуірінде өтті, және жарыс соңынан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Еуропа чемпионатының бір бөлігіне айналды, ал 1950 жылы Жүргізушілердің бірінші әлем чемпионатына қосылды. Бұл жарыс 1955 және 1963 жылдары екі рет Еуропалық Гран-при деп аталды, бұл атақ әр жылы Еуропадағы бір Гран-при жарысына берілетін құрметті марапат болды. Грэхам Хилл "Монако мырзасы" деп танылды.

Трасса "таңғажайып сұлулық пен беделге ие ерекше орын" деп аталады. Формула 1 жарысы әдетте мамыр айының соңғы демалыс күндері өткізіледі және автоспорттағы ең ірі демалыс күндерінің бірі ретінде танымал, себебі Формула 1 жарысымен бірге Индианаполис 500 (IndyCar Series) және Coca Cola 600 (NASCAR Cup Series) жарыстары да жексенбі күні өтеді.

Соғысқа дейінгі кезең

Жарыс бастамасынан кейін тез арада маңызды болып кетті. Көптеген жарыстар "Гран-при" деп аталатындықтан, AIACR өзінің филиалдағы ұлттық автомобиль клубтарының ең маңызды жарыстарын Халықаралық Гран-при немесе Grandes Épreuves деп ресми түрде мойындады, ал 1933 жылы Монако француз, бельгиялық, итальяндық және испандық Гран-прилермен бірге осындай мәртебеге ие болды. Сол жылғы жарыс – старттық позициялар қазіргідей, дәстүрлі дауыс беру әдісі емес, жаттығу уақыты бойынша анықталған алғашқы Гран-при болды. Жарыс барысында Ахилл Варци мен Тацио Нуволари көп рет көшбасшылықты алмастырды, бірақ соңғы айналымда Нуволаридің машинасы өртенгеннен кейін жеңіс Варциге бұйырды. 1936 жылы жарыс жаңа Еуропа Чемпионатының кезеңіне енді, сол кездегі дауылды ауа райы мен май құбырының жыртылуы Кирон, Фагиоли және фон Браучичтің "Mercedes Benzes" машиналарын, сондай-ақ "Auto Union" командасының жаңадан келген Бернд Роземайердің "Typ C" машинасын жарыстан шығарды. Рудольф Караччола, "Regenmeister" (Жаңбыр шебері) деген лақап атының дұрыстығын дәлелдеп, жеңіске жетті. 1937 жылы фон Браучич Каракциоламен күресіп, жеңіске қол жеткізді. Бұл Монакодағы соғысқа дейінгі соңғы Гран-при болды, себебі 1938 жылы ұйымдастырушылардың пайда табудағы қиындықтары және ең үздік қатысушыларға шамамен 500 фунт стерлинг (инфляцияға байланысты түзетілген сома) көлеміндегі сыйақы талабы AIACR-ді жарысты тоқтатуға мәжбүр етті, ал 1939 жылы соғыс жақындап, Екінші дүниежүзілік соғыс 1945 жылға дейін Еуропадағы ұйымдастырылған жарыстарды тоқтатты.

Соғыстан кейінгі Гран-при

Еуропадағы жарыстар 1945 жылдың 9 қыркүйегінде Париж қаласындағы Бои-де-Булон паркінде қайта басталды, бұл Еуропадағы соғыс аяқталғаннан кейін төрт ай мен бір күн өткен соң болды. Алайда, Монако Гран-приі 1945 және 1947 жылдар аралығында қаржылық себептерге байланысты өткізілмеді. 1946 жылы AIACR-дің жаңадан құрылған мұрагері – Халықаралық Автомобиль Федерациясы (FIA) соғысқа дейінгі voiturette класына негізделген Grand Prix жаңа ең жоғары деңгейдегі жарыс категориясын анықтады. 1948 жылы Монако Гран-приі осы формула бойынша өткізілді, оны болашақ әлем чемпионы Нино Фарина Maserati 4CLT көлігінде жеңіп алды.

Грэхам Хилл дәуірі

Ұлыбританиялық Грэм Хилл 1960-шы жылдары жарыста бес рет жеңіске жетті және "Монако патшасы" мен "Монако мырзасы" деп танылды. Ол алғаш рет 1963 жылы жеңіп, содан кейін келесі екі жыл да жеңіске қол жеткізді. Жарыс Джим Кларктың қатыспауымен де (ол Индианаполис 500 жарысына қатысып жатқан болатын) және Пол Хокинстің "Lotus" машинасының портоға түсуімен ерекшеленді. Хиллдің командаласы, британиялық Джеки Стюарт 1966 жылы, ал жаңа зеландиялық Денни Хулм 1967 жылы жеңіске жетті, бірақ Хилл келесі екі жылда қайта жеңіп алды. 1969 жылғы жарыс оның Формула-1 чемпионатындағы соңғы жеңісі болды, ол кезде ол екі мәрте Формула-1 әлем чемпионы атанған еді.

Жолдардағы өзгерістер, қауіпсіздік және бизнестің қызығушылығының артуы

1970 жылдардың басында Жакки Стюарттың күш-жігерімен бірнеше Формула-1 жарыстары қауіпсіздік мәселелеріне байланысты тоқтатылды. 1969 жылғы жарыста тұңғыш рет Армко тосқауылдары трассаның тарихында белгілі бір нүктелерге орналастырылды. Бұрын трассаның жағдайы (жол бойында тұрған жеке көліктерді алып тастаудан басқа) күнделікті жолмен салыстырғанда ешқандай айырмашылық болмады. Егер жүргізуші жолдан шығып кетсе, ол трассаның жанындағы кез келген нәрсеге (ғимараттар, ағаштар, шам бағаналары, әйнек терезелер, тіпті теміржол станциясы) соқтығысуы мүмкін еді, ал Альберто Аскари мен Пол Хокинстің жағдайында – порт суына. Себебі трассаны пайдаланған бетонды жолда жүргізушілерді Жерорта теңізіне түсуден қорғайтын Армко тосқауылдары болмады. Келесі екі жарыста трассаның нақты нүктелерінде Армко тосқауылдары қосылды, ал 1972 жылға қарай трасса толығымен Армко тосқауылдарымен қоршалды. Монако трассасы тарихында алғаш рет 1972 жылы өзгертілді: соққылар шикан мен Табак арасындағы су жағалауына жақын орналастырылды, ал шикан Табактан бұрын жылжытылып, соққылар мен трасса арасындағы қосылған нүктеге айналды. 1973 жылғы жарыс трассасы тағы өзгертілді. Rainier III Nautical Stadium соққыдан кейін орналасқан тік жерде салынды, ал трассаға жаңа бассейнді айналып өтетін қос шикан енгізілді (бұл шикан кешені бүгінде «Бассейн» деп аталады). Бұл жаңа соққылар құрылысына орын жасады, ал 1976 жылы трасса тағы өзгертілді: Sainte Devote бұрышы баяулатылды және соққыларға жақын шикан орнатылды. 1970 жылдардың басында, Брэбхэм командасының иесі Берни Экклстоун Формула-1 конструкторлар қауымдастығының (FOCA) ұжымдық сауда-саттық күшін басқаруға кіріскен кезде, Монако жарысы бәсекелестікке ерте араласатын маңызды жарысқа айналды. Тарихи тұрғыдан алғанда, жарысқа қатысатын көліктердің санын жарысты ұйымдастырушы, яғни ACM анықтаған, ол әрқашан шамамен 16 көліктің қатысуын белгілеген. 1972 жылы Экклстоун FOCA әрбір жарысқа кем дегенде 18 қатысушыны кепілдендіретін келісімдер туралы келіссөздер бастады. Бұл мәселе бойынша ACM 1972 жылғы жарысқа 26 көліктің қатысуына келіскенше жарыс қауіпке ұшырады. Екі жылдан кейін, 1974 жылы, ACM көліктер санын қайтадан 18-ге дейін төмендетті. Монаконың тығыз трассасы, орташа жылдамдығының төмендігі және қиындығы осы жарыста күтпеген нәтижелерге жиі себеп болды. 1982 жылғы жарыста Рене Арноу алғашқы 15 айналымда көш бастап, кейіннен жарыстан шықты. Ален Прост содан кейін төрт айналымға дейін жетекшілік етті, бірақ ылғалды трассада бұрылып, кедергілерге соқтығып, дөңгелегін жоғалтты, Риккардо Патрезеге көш бастауға мүмкіндік берді. Патрезе өзі де аяқталуға бір жарым айналым қалғанда бұрылып, Дидье Пирониді алға шығарды, ал одан кейін Андреа де Чезарис келді. Соңғы айналымда Пирони туннельде отыны бітіріп қалды, бірақ Де Чезарис та озып өтуге үлкермей отыны бітті. Осы уақытта Патрезе көлігін қайта іске қосып, алғашқы Гран-при жеңісіне қол жеткізді. 1983 жылы ACM Халықаралық Автоспорт Федерациясы (FISA) мен FOCA арасындағы келіспеушіліктерге араласты. ACM Берни Экклстоунмен келісім бойынша АҚШ-тағы ABC телеарнасымен жеке теледидар құқықтары туралы келісім жасасты. Бұл FISA-ның теледидар құқықтарының бірыңғай орталық келіссөздері туралы келісімін бұзды. FISA президенті Жан Мари Балестр Монако Гран-приі 1985 жылы Формула-1 әлем чемпионатының құрамына кірмейді деп мәлімдеді. ACM француз соттарында өз ісін қорғады. Олар бұл істі жеңіп, жарыс қайтадан өткізілді. Осы жарыста француз Ален Прост пен бразилиялық Айртон Сенна бақтарын сынады. 1979 жылы Формула-3 жарысының қолдау жарысын жеңіп алған Прост 1984 жылғы жарыста Монакода алғашқы жеңісін алды. Жарыс қатты жаңбырдан кейін 45 минут кешігіп басталды. Прост 11-ші айналымда Найджел Манселлді озып кеткенше қысқа уақыт бойы көш бастады. Манселл бес айналымнан кейін жарыстан шығып, Прост қайтадан көш бастады. 27-ші айналымда Прост Айртон Сеннаның «Толеман» және Стефан Беллофтың «Тиррелль» көліктерінен озып кетті. Сенна Простті қуып жететін, ал Беллоф екеуін де жарыстағы жалғыз табиғи сорғылы қозғалтқышы бар машинамен ұстап отырды. Алайда, 31-ші айналымда жарыс жағдайлардың айдауға жарамсыз деп танылғандықтан даулы түрде тоқтатылды. Кейін FISA жарыс кеңсесінің басшысы Жакки Икске 6000 доллар айыппұл салып, жарысты тоқтату алдында стюардтармен кеңеспегені үшін оның лицензиясын тоқтатты. Жарыстың үштен екі бөлігі аяқталмай тұрып, жарыс тоқтатылғандықтан, жүргізушілер әдеттегідей ұпайлардың жартысын ғана алды. Прост 1985 жылы жеңіске жетті, өйткені полюстерден шыққан Сенна «Лотус» көлігіндегі «Рено» қозғалтқышының бұзылуына байланысты жарыстан шықты, ал Микеле Альборето «Феррари» көлігімен екі рет жетекшілікке шықты, бірақ ол Sainte Devote трассасынан шығып кетті, онда бразилиялық Нельсон Пике және италиялық Риккардо Патрезе бірнеше айналым бұрын үлкен апатқа ұшыраған, ал трассада май мен сынықтар шашырап жатты. Прост Альборетоны озып кетті, ол французды қайтадан озып кетті, содан кейін Пике/Патрезе апатынан шашыраған дене бөліктеріне соқтығысып, дөңгелегі тесілді, ол 4-орынға түсті. Ол италиялық Андреа Де Чезарис пен Элио де Анджелисті озып өте алды, бірақ Просттан кейін 2-орынды иеленді. 1986 жылы француз Прост жарысқа полюстерден шығып, қауіпсіздік мақсатында «Nouvelle Chicane» өзгертілген жарыста жеңіске жетті. Сенна Монакодағы ең көп жеңіс тіркеген жүргізуші рекордын сақтап тұр, ол алты жеңіске ие, оның ішінде 1989 мен 1993 жылдар арасындағы бес жеңіс қатарынан, сондай-ақ он старттың сегізіндегі тұғырға көтерілді. Оның 1987 жылғы жеңісі белсенді серпілісі бар машинаның алғашқы Гран-при жеңісі болды. Оның жеңісі Монако халқының арасында өте танымал болды, ал жарыстан кейін дүйсенбі күні каскасыз мотоцикл теуіп жүргені үшін қамауға алынғанда, ол кім екенін білгеннен кейін полиция қызметкерлері оны босатып жіберді. Сенна 1988 жылы үстемдік танытты және француз Ален Просттың австриялық Герхард Бергердің «Феррари» көлігімен ұсталған кезде алға шыға алды. Прост Бергерден озып кеткен кезде, ол барынша тырысып, Сеннадан 6 секундқа дейін жылдам айналым жасады; Сенна содан кейін екі ең жылдам айналым жасады, ал барынша тырысып, Портье бұрышында кедергіге соқтығып, Жерорта теңізінен жолды бөліп тұрған Армкоға шағылысты. Сенна осыған қатты ренжіді және кешке дейін ешкімнен хабар алмады. Прост төртінші рет жеңіске жетті. Сенна 1989 жылы үстемдік танытты, ал Прост арттан келетін Рене Арну және басқалардың артында қалды; бразилиялық 1990 және 1991 жылдары да үстемдік танытты. 1992 жылғы жарыста Найджел Манселл, маусымның осы уақытына дейін өткен бес жарыстың барлығында жеңіске жеткен, «Уильямс FW14B Renault» көлігімен полюстерден шықты және жарысқа үстемдік етті. Алайда, жеті айналым қалғанда Манселл дөңгелек гайкасының босауына байланысты пит-стопқа мәжбүр болды, ол Сеннаның «Макларен Honda» көлігінен кейін шықты, ол тозығы жеткен дөңгелектермен жүрді. Жаңа дөңгелектері бар Манселл Сеннадан шамамен екі секундқа жылдам айналым жасады және екі айналымда 5,2 секундтан 1,9 секундқа дейін аралықты қысқартты. Екеуі соңғы төрт айналымда Монако трассасы бойынша күресті, бірақ Манселл бразилиялықтан озуға жол таба алмады, одан 0,2 секунд қалып қойды. Бұл Сеннаның Монакодағы бесінші жеңісі болды, ол Грэм Хиллдің рекордын теңеді. Сенна 1993 жылғы жарысты нашар бастады, жаттығу кезінде апатқа ұшырады және 3-орынды иеленді, полюстерден шыққан Прост пен жас неміс жұлдызы Михаэль Шумахердің артында. Екеуі де бірінші бұрышқа Сеннадан бұрын жетті, бірақ Прост стартты дұрыс жасалмағаны үшін уақыт штрафына ұшырады, ал Шумахер серпіліс проблемаларына байланысты жарыстан шықты, сондықтан Сенна Гран-придегі ең көп жеңіс тіркеген Грэм Хиллдің рекордын бұзып, алтыншы жеңісіне қол жеткізді. Екінші орын алған Дамон Хилл: «Әкеме осы уақытта тірі болса, ол Айртонды құттықтаған бірінші адам болар еді» деді.

By the start of the 1970s, efforts by Jackie Stewart saw several Formula One events cancelled because of safety concerns. For the 1969 event, Armco barriers were placed at specific points for the first time in the circuit's history. Before that, the circuit's conditions were (aside from the removal of people's production cars parked on the side of the road) virtually identical to everyday road use. If a driver went off, he had a chance to crash into whatever was next to the track (buildings, trees, lamp posts, glass windows, and even a train station), and in Alberto Ascari's and Paul Hawkins's cases, the harbour water, because the concrete road the course used had no Armco to protect the drivers from going off the track and into the Mediterranean. The circuit gained more Armco in specific points for the next two races, and by 1972, the circuit was almost completely Armco lined. For the first time in its history, the Monaco circuit was altered in 1972, as the pits were moved next to the waterfront straight between the chicane and Tabac, and the chicane was moved further forward right before Tabac, becoming the junction point between the pits and the course. The course was changed again for the 1973 race. The Rainier III Nautical Stadium was constructed where the straight that went behind the pits was, and the circuit introduced a double chicane that went around the new swimming pool (this chicane complex is known today as "Swimming Pool"). This created space for a whole new pit facility, and in 1976 the course was altered yet again; the Sainte Devote corner was made slower and a chicane was placed right before the pit straight. By the early 1970s, as Brabham team owner Bernie Ecclestone started to marshal the collective bargaining power of the Formula One Constructors Association (FOCA), Monaco was prestigious enough to become an early bone of contention. Historically, the number of cars permitted in a race was decided by the race organiser, in this case the ACM, which had always set a low number of around 16. In 1972, Ecclestone started to negotiate deals which relied on FOCA guaranteeing at least 18 entrants for every race. A stand off over this issue left the 1972 race in jeopardy until the ACM gave in and agreed that 26 cars could participate – the same number permitted at most other circuits. Two years later, in 1974, the ACM got the numbers back down to 18. Because of its tight confines, slow average speeds, and punishing nature, Monaco has often thrown up unexpected results. In the 1982 race, René Arnoux led the first 15 laps before retiring. Alain Prost then led until four laps from the end, when he spun off on the wet track, hit the barriers and lost a wheel, giving Riccardo Patrese the lead. Patrese himself spun with only a lap and a half to go, letting Didier Pironi through to the front, followed by Andrea de Cesaris. On the last lap, Pironi ran out of fuel in the tunnel, but De Cesaris also ran out of fuel before he could overtake. In the meantime, Patrese had bump started his car and went through to score his first Grand Prix win. In 1983, the ACM became entangled in the disagreements between Fédération Internationale du Sport Automobile (FISA) and FOCA. The ACM, with the agreement of Bernie Ecclestone, negotiated an individual television rights deal with ABC in the United States. This broke an agreement enforced by FISA for a single central negotiation of television rights. Jean Marie Balestre, president of FISA, announced that the Monaco Grand Prix would not form part of the Formula One world championship in 1985. The ACM fought their case in the French courts. They won the case and the race was eventually reinstated. – Frenchman Alain Prost and Brazilian Ayrton Senna. Prost, already a winner of the support race for Formula Three cars in 1979, took his first Monaco win at the 1984 race. The race started 45 minutes late after heavy rain. Prost led briefly before Nigel Mansell overtook him on lap 11. Mansell crashed out five laps later, letting Prost back into the lead. On lap 27, Prost led from Ayrton Senna's Toleman and Stefan Bellof's Tyrrell. Senna was catching Prost, and Bellof was catching both of them in the only naturally aspirated car in the race. However, on lap 31, the race was controversially stopped due to conditions deemed to be undriveable. Later, FISA fined the clerk of the course, Jacky Ickx, $6,000 and suspended his licence for not consulting the stewards before stopping the race. The drivers received only half of the points that would usually be awarded, as the race had been stopped before two thirds of the intended race distance had been completed. Prost won 1985 after polesitter Senna retired with a blown Renault engine in his Lotus after over revving it at the start, and Michele Alboreto in the Ferrari retook the lead twice, but he went off the track at Sainte Devote, where Brazilian Nelson Piquet and Italian Riccardo Patrese had a huge accident only a few laps previously and oil and debris littered the track. Prost passed Alboreto, who retook the Frenchman, and then he punctured a tyre after running over bodywork debris from the Piquet/Patrese accident, which dropped him to 4th. He was able to pass his Roman countrymen Andrea De Cesaris and Elio de Angelis, but finished 2nd behind Prost. The French Prost dominated 1986 after starting from pole position, a race where the Nouvelle Chicane had been changed on the grounds of safety. Senna holds the record for the most victories in Monaco, with six, including five consecutive wins between 1989 and 1993, as well as eight podium finishes in ten starts. His 1987 win was the first time a car with an active suspension had won a Grand Prix. He won this race after Briton Nigel Mansell in a Williams Honda went out with a broken exhaust. His win was very popular with the people of Monaco, and when he was arrested on the Monday following the race for riding a motorcycle without wearing a helmet, he was released by the officers after they realised who he was. Senna dominated 1988 and was able to get ahead of his teammate Prost while the Frenchman was held up for most of the race by Austrian Gerhard Berger in a Ferrari. By the time Prost got past Berger, he pushed as hard as he could and set a lap some 6 seconds faster than Senna's; Senna then set 2 fastest laps, and while pushing as hard as possible, he touched the barrier at the Portier corner and crashed into the Armco separating the road from the Mediterranean. Senna was so upset that he went back to his Monaco flat and was not heard from until the evening. Prost went on to win for the fourth time. Senna dominated 1989 while Prost was stuck behind backmarker René Arnoux and others; the Brazilian also dominated 1990 and 1991. At the 1992 event Nigel Mansell, who had won all five races held to that point in the season, took pole and dominated the race in his Williams FW14B Renault. However, with seven laps remaining, Mansell suffered a loose wheel nut and was forced into the pits, emerging behind Senna's McLaren Honda, who was on worn tyres. Mansell, on fresh tyres, set a lap record almost two seconds quicker than Senna's and closed from 5.2 to 1.9 seconds in only two laps. The pair duelled around Monaco for the final four laps but Mansell could find no way past, finishing just two tenths of a second behind the Brazilian. It was Senna's fifth win at Monaco, equalling Graham Hill's record. Senna had a poor start to the 1993 event, crashing in practice and qualifying 3rd behind pole sitter Prost and the rising German star Michael Schumacher. Both of them beat Senna to the first corner, but Prost had to serve a time penalty for jumping the start and Schumacher retired after suspension problems, so Senna took his sixth win to break Graham Hill's record for most wins at the Monaco Grand Prix. Runner up Damon Hill commented, "If my father was around now, he would be the first to congratulate Ayrton."

Қазіргі заман

1994 жылғы жарыс эмоционалды және трагикалық оқиға болды. Ол Имоладағы жарыстан кейін екі апта өткен соң өтті, онда австриялық Роланд Раценбергер мен Айртон Сенна қатарынан екі күнде апатқа ұшырап қаза тапты. Монакода австриялық Карл Вендлингер Sauber көлігімен туннельде апатқа ұшырады; ол комаға түсіп, маусымның қалған бөлігін өткізіп жіберді. 1994 жылғы Монако жарысын неміс Майкл Шумахер жеңіп алды. Шумахер 1995 жылғы жарыста да жеңіске жетті. 1996 жылғы жарыста Майкл Шумахер бірінші айналымда Дэймон Хиллден озуға тырысып, жолдан шығып кетті. Хилл алғашқы 40 айналымда көш бастады, бірақ туннельде қозғалтқышы істен шықты. Жан Алеси көшбасшы болды, бірақ 20 айналымнан кейін көлігінің ілінісі бұзылды. 14-орыннан старт алған Оливье Панис көшбасшылыққа шығып, жарыс соңына дейін сақтап қалды, оны Дэвид Коултард ынталандырып отырды. Бұл Панистің жалғыз жеңісі және оның Ligier командасының соңғы жеңісі болды. Финиш сызығын үш көлік кесіп өтті, ал жеті көлік классификацияланды. Жеті дүркін әлем чемпионы Шумахер ақырында Грэхам Хиллдің рекордын теңестіріп, жарыста бес рет жеңіске жетті. 2006 жылғы жарыста ол сынға ұшырады, себебі біліктілік сессиясы аяқталар тұсында алдыңғы орынды уақытша иеленіп, Rascasse бұрылысында көлігін тоқтатты, бұл жолды бөгеп, қарсыластарын баяулатуға мәжбүр етті. Шумахер бұл көліктің техникалық бұзылуынан болған жағдай екенін айтса да, FIA келіспеді және оны гонканың соңына жіберді. 2010 жылдың шілдесінде Берни Экклстоун жарыс ұйымдастырушыларымен 10 жылдық келісімге қол жеткізілгенін және жарыс күнтізбеде кем дегенде 2020 жылға дейін сақталатынын мәлімдеді. COVID-19 пандемиясының салдарынан FIA 2020 жылғы Монако Гран-приін және 2020 жылдың мамырына жоспарланған тағы екі жарысты вирус таралуын болдырмау үшін кейінге шегерді. Алайда, сол күні Монако автомобиль клубы Гран-придің тоқтатылғанын растады, бұл 1954 жылдан бері Гран-при алғаш рет өткізілмеді. 2021 жылы 23 мамырда Макс Верстаппен өзінің алғашқы Монако Гран-приін жеңіп алды. 2022 жылғы жарыста "Scuderia Ferrari" командасының жүргізушісі, монегаск Чарльз Леклерк "Circuit de Monaco" трассасында алғашқы Монако Гран-приі үшін бірінші орынға ие болды (ол өткен жылы бірінші орынға ие болған, бірақ жетек құбырының бұзылуына байланысты стартқа қатыса алмады). Алайда, стратегиялық қателік Леклерктің төртінші орынға түсуіне себеп болды, ал Верстаппеннің командаласы Серхио Перес жарысты жеңіп алды. Жарыс қатты жаңбырдың салдарынан кешіктірілді; старт процедурасы тоқтатылғанға дейін екі демонстрациялық айналым орындалды және жоспарланған 15:00 жергілікті уақытынан тағы бір сағатқа кейінге шегерілді. Мик Шумахердің үлкен апатына байланысты көрсетілген қызыл ту, жоспарланған 78 айналымды 64 айналымға дейін азайтты. 2022 жылдың қыркүйегінде Гран-при 2025 жылға дейін F1 күнтізбесінде қалатынын растайтын жаңа келісімге қол қойды. Осы келісімнің аясында ACM жарнамалық құқықтарды және теледидарлық көрсетуді Formula One Management компаниясына берді, ал бұрынғы жарыстардың теледидарлық көрсетуін Télé Monte Carlo жүзеге асырды.

The 1994 race was an emotional and tragic affair. It came two weeks after the race at Imola in which Austrian Roland Ratzenberger and Ayrton Senna both died in crashes on successive days. During the Monaco event, Austrian Karl Wendlinger had an accident in his Sauber in the tunnel; he went into a coma and was to miss the rest of the season. The German Michael Schumacher won the 1994 Monaco event. Schumacher also won the 1995 event. The 1996 race saw Michael Schumacher take pole position before crashing out on the first lap after being overtaken by Damon Hill. Hill led the first 40 laps before his engine expired in the tunnel. Jean Alesi took the lead but suffered suspension failure 20 laps later. Olivier Panis, who started in 14th place, moved into the lead and stayed there until the end of the race, being pushed all the way by David Coulthard. It was Panis's only win, and the last for his Ligier team. Only three cars crossed the finish line, but seven were classified. Seven time world champion Schumacher would eventually win the race five times, matching Graham Hill's record. In his appearance at the 2006 event, he attracted criticism when, while provisionally holding pole position and with the qualifying session drawing to a close, he stopped his car at the Rascasse hairpin, blocking the track and obliging competitors to slow down. Although Schumacher claimed it was the unintentional result of a genuine car failure, the FIA disagreed and he was sent to the back of the grid. In July 2010, Bernie Ecclestone announced that a 10 year deal had been reached with the race organisers, keeping the race on the calendar until at least 2020. Due to the COVID 19 pandemic, the FIA announced the 2020 Monaco Grand Prix's postponement, along with the two other races scheduled for May 2020, to help prevent the spread of the virus. However, later the same day the Automobile Club de Monaco confirmed that the Grand Prix was instead cancelled, making 2020 the first time the Grand Prix was not run since 1954. It returned in 2021, on 23 May, where Max Verstappen won his first Monaco Grand Prix. The 2022 event saw the Monégasque driver, Charles Leclerc of Scuderia Ferrari, achieve his first Monaco Grand Prix pole position at the Circuit de Monaco (he had taken pole the previous year but could not start due to driveshaft failure). However, a critical strategical error meant Leclerc would drop to fourth, with Verstappen's teammate Sergio Pérez winning the race. The race was delayed due to heavy rain; two formation laps were completed before the start procedure was suspended and further delayed an hour from its 15:00 local time intended start. In addition to a red flag due to a big crash from Mick Schumacher, this dropped the laps completed from the intended 78 to 64. In September 2022 the Grand Prix signed a new race contract to remain on the F1 calendar until the 2025 season. As part of this deal, the ACM relinquished advertising rights and television coverage to Formula One Management, with previous races having their television coverage produced by Télé Monte Carlo.

Сұлба

Монако трассасы Монте-Карло және Ла-Кондамин қала көшелерінен тұрады, оның ішінде әйгілі порты бар. Бұл трассаның осы қалыпта өткізілгенімен ерекшеленеді – соншалықты ұзақ кезеңде бір трассада өткізілген жарыс тек Италия Гран-приі ғана, ол 1980 жылдан басқа Formula 1 реттелетін жылдардың барлығында Autodromo Nazionale Monza трассасында өткізіледі, және бір трассамен осы деңгейде тығыз байланысқа ие. Жарыс трассасында көптеген биіктік өзгерістері, тар бұрыштар және тар жол бар, бұл оны Формула 1 жарыстарының ең қиын трассаларының біріне айналдырады. 2022 жылға дейін екі пилот апатқа ұшырап, портқа түсіп кеткен, ең танымал олардың арасында 1955 жылғы Альберто Аскари. Тарихында бірнеше рет шағын өзгерістер болғанына қарамастан, бұл трасса Формула 1-дегі жүргізу шеберлігінің соңғы сынағы болып саналады, және егер ол бұрыннан Гран-при болмағанда, қауіпсіздік себептерімен кестеге қосылуға рұқсат берілмес еді. 1929 жылы «La Vie Automobile» журналы «Кез келген лайықты көлік жүйесі жолды «Қауіп!» деген белгілермен жауып тастаған болар еді, оң, сол және ортада» деген пікір білдірген. Формула 1-нің үш дүркін чемпионы Нельсон Пике Монакода жарысуды «үйіңіздің ішін велосипедпен айналып өтуге ұқсайды» деп айтқан, бірақ «мұндағы жеңіс басқа жердегі екі жеңіске тең» деп қосты. Ерекше айта кетерлік жайт, трассаға туннель кіреді. Туннельге кіргенде/шыққандағы күндізгі жарық пен қараңғылықтың контрасты «басқа еш жерде кездеспейтін қиындықтарды» туғызады, себебі пилоттар «трассаның ең жылдам нүктесінен туннельден шыққанда көру қабілеттерін реттеуге және күндізгі жарықта шиканға дейін тежеуге» тиіс. 2019 жылғы Монако Гран-приінің біліктілік кезеңінде (Q3) Льюис Хэмилтон 1:10.166 уақытпен ең жылдам біліктілік шеңберін жасады.

Көрініс аймақтары

Гран-при күндері көрермендер Монако трассасының бойында жиналады. Трассаның айналасында, әсіресе порт аймағында, көптеген уақытша трибуналар орнатылған. Байлар мен танымал адамдар көбінесе қайықтарымен және яхталарымен порт арқылы келеді. Монакодағы балкондар да жарысты тамашалауға ыңғайлы орынға айналады. Көптеген қонақүйлер мен тұрғындар жарыстың жоғарыдан көрінісінен пайда табады.

Ұйым

Монако Гран-приін жыл сайын Монако автомобиль клубы ұйымдастырады, ол Монте-Карло раллиін де өткізеді және бұған дейін Монаконың кіші карта кубогын өткізді. Монако Гран-приі басқа Гран-прилерден бірнеше жағынан ерекшеленеді. Жарысқа арналған жаттығулар дәстүрлі түрде жұма күні емес, жарыстың алдындағы бейсенбіде өткізілетін. Бұл жұма күні көшелерді халыққа қайта ашуға мүмкіндік береді. 2022 жылғы жарыстан бастап бірінші екі Формула 1 жаттығу сеансы енді жұма күні өтеді, бұл Формула 1 үшін жүгіру кестесін басқа Гран-прилерге сәйкес келтіреді. Сонымен қатар, жұма күні де қолдау жарыстары өткізіледі. 1990 жылдардың соңына дейін жарыс жергілікті уақыт бойынша сағат 15:30-да, басқа Еуропалық Формула 1 жарыстарынан бір жарым сағат кешірек басталды. Соңғы жылдары жарыс теледидар көрермендерінің ыңғайлылығы үшін басқа Формула 1 жарыстарына сәйкес келді. Бұрын бұл шара дәстүр бойынша Көктем мерекесінің аптасында өткізілетін. Көптеген жылдар бойы Гран-прилерге жіберілген автомобильдердің саны жарысты ұйымдастырушылардың қалауы бойынша болды. Монакода ең кішкентай старттық тізімдер болды, себебі трассасы тар және қисық болғандықтан. 1975 жылғы Монако Гран-приінде тек 18 автомобильге старт беруге рұқсат берілді, ал сол жылы барлық басқа кезеңдерде 23-26 автомобиль қатысты. Трассаны құру алты аптаға созылады, ал жарыстан кейін оны алып тастау үш аптаға созылады. 2017 жылға дейін жарыста тиісті тұғырнама болған жоқ. Оның орнына жарыстан кейін трассаның бір бөлігі жабылып, парк ферме (parc fermé) ретінде пайдаланылды, онда автомобильдер ресми тексеру үшін ұсталатын. Жарысқа қатысқан алғашқы үш жүргізуші өздерінің машиналарын сол жерде қалдырып, тікелей корольдік ложаға (royal box) барып, «тұғырнама» салтанаты өтті, бұл жарыс үшін дәстүрлі саналды. Жеңімпаз жүргізуші мен команданың ұлттық әнұрандары ойналғаннан кейін жүлделер табыс етілді, басқа Гран-прилерден айырмашылығы, онда әнұрандар бірінші орында ойналады.