Кіріспе

Манхэттен, Нью-Йорк қаласындағы тұрғын үйі бар биік ғимарат.

Сәулет

West Street ғимараты 324 фут (99 метр) биіктікте және 23 қабаттан тұрады. Оны Касс Гилберт жобалаған, ол көптеген қоғамдық құрылыстар мен үкіметтік ғимараттарды Боз-Өнер стилінде жобалаған. Гилберт бастапқыда West Street ғимаратын "жерден пайда табу машинасы" ретінде көздеген. West Street ғимараты нео-готика стиліндегі әшекейлеуді тұрақты түрде қолданған алғашқы көкжайлардың бірі болды. Ол кезде West Street ғимараты сияқты терракота қаптамасы бар болаттан жасалған қаңқалы көкжайлар сирек кездесетін. Сонымен қатар, Гилберт бастапқы жоспарларында құрылыстың ортасынан өрлеп, Флэт Айрон ғимаратынан биік бес қабатты мұнара салуды жоспарлаған. Бірақ Кэрролл ақшаны үнемдеу үшін бұл бес қабатты мұнарадан бас тартып, Гилберттің кейінгі "романтикалық мұнара" стиліндегі көкжай жобаларына қайшы келді. Терракоталық әйнек қызыл, жасыл, көк және алтын түсті плиткалармен безендірілген. 1900 жылдардың құрылыс заңдарына сәйкес, 100 футтан (30 метр) асатын ғимараттар жел қысымына төтеп беруі керек болды, сондықтан West Street ғимаратының болаттан жасалған құрылымы желдің күшті соғуынан қорғау үшін нығайтылған. Сыртқы қабырғалар қуыс кірпішпен күшейтілген, ал болаттан жасалған қаңқаға порталды бекітулер қолданылған. Төменгі қабаттар параллелограмм пішіндес учаскенің барлық аумағын алып жатыр, ал жоғарғы қабаттар C пішіндес жоспармен жасалған, кішкентай "жарық алаңы" блок ортасына қарай шығысқа қарап орналасқан.

Негізгі

Үш қабатты ғимараттың негізі Фокс аралы граниттерімен қапталған. Бірінші қабатта сегменттік аркалар орналасқан. Седар көшесі жағында Батыс көшесіне ұқсас, "140 Cedar St" деген жазуы бар аркалы кіреберіс бар, ал Албани көшесі жағында жер асты гаражына кететін кіреберіс бар. Үш жағындағы қалған аркалар екі қабатты биіктікте және ағаш, алюминий немесе құйма темірден жасалған дүкендерді ұстап тұрады. Үшінші қабат өтпелі қабат ретінде жобаланған, үстінде карниз орналасқан. Әр терезе аралығында граниттен жасалған панельдер, сондай-ақ терезе ашылған жерлердің әр бұрышында жапырақ тәрізді безендірулер бар. Ең шеткі бөліктерінде әрқайсысында бір терезе орналасқан және олар күрделі жиектермен шеңберленген, ал қалған бөліктерінде әрқайсысында екі терезе бар. Корнизге астында мәрмәр панельдер, ал ғимараттың әр бұрышында бір қабатты қосымша бағаналар орналасқан.

Жоғары қабаттар

Шахта төртінші қабаттан он алтыншы қабатқа дейін құралады. Негізгі бөлігі сияқты, сыртқы терезе бөлімдері әр қабатқа бір терезеден, ал ішкі бөлімдер әр қабатқа екі терезеден тұрады. 16-шы қабаттың үстінде карниз орналасқан. Корона 17-ден 20-шы қабаттарды қамтиды. 17-ден 19-шы қабаттарға дейін үш қабатты аркада ретінде жобаланған. Қабаттар арасындағы спиральдар түрлі-түсті гүлдік өрнектермен безендірілген, ал 19-шы қабаттың үстінде тағы бір әсем карниз бар. Ең жоғарғы үш қабат мыспен жабылған мансардты шатырдан тұрады. Люктер, сондай-ақ декоративтік мұнаралар, ғимараттың эстетикасын жағалаудан қарағанда жақсарта түсті. Тас негізінің үстіндегі жер тікелей саздан, содан кейін құм қабатынан және соңында жер бетінде 6 метрге (20 фут) лай мен тұнбадан тұрды. Құрылысқа кедергі келтірген тағы бір фактор – мұндай құрылымдармен байланысты жиі өрттер мен ауа қысымына байланысты жарақаттардың туындауы. Негіз қазығынан кемінде 8 метрге (25 фут) тереңдікке түсетін қазықтардан тұрды, бірақ қазандық бөлмесінде олар 5 метрге (18 фут) дейін түсті. Жерге дейін 74 бағана бұрғыланды. Әр бағананың көтеретін жүктемесі әртүрлі болғандықтан, олардың мөлшері 4-тен 25 қазықтан тұратын топтамалардан құралған шаршылы болды. Сонымен қатар, қазықтардың үстіндегі бетон қабатында бетонға ендірілген I-арқалықтар тізбегі болды. Учаске шекаралары тік бұрыштарда қиылыспағандықтан, бағаналар әртүрлі салмақ таралуын көтерді. Негіз жұмыстары Гудзон өзенінің орташа ең жоғары деңгейінен 5 метр (18 фут) тереңдікте жүргізілді, бұл кең ауқымды гидроизоляцияны қажет етті. Бұл келісім-шарт Кэрроллдың компанияларының бірі – Сицилиялық асфальт төсеу компаниясына тапсырылды.

Ерекшеліктері

Лоббиде "Т" пішіндес екі дәліз орналасқан. Біреуі Седар көшесінен оңтүстікке қарай, ал екіншісі Батыс көшесінің басты кіреберісінен шығысқа қарай созылып, солтүстік-оңтүстік дәлізбен жалғасады. Сауда алаптарының кіреберістері көшеге де, вестибюльге де қаратылған, бірақ ішкі қабырғалары болмаған. Салынған күйінде тоғыз "плунжер лифті" болды, олардың бесеуі бір уақытта жұмыс істей алды. Барлық лифттер жоғарғы қабаттарға қызмет көрсетті. Қабаттарды кеңселердің әртүрлі орналасуына бейімдеуге болады. Әрбір терезенің астына радиаторлар орнатылған, ал жылу төмен қысымды газ шығару жүйесі арқылы қамтамасыз етілді, себебі желді күндері жылу шығыны болуы мүмкін. Бастапқыда, тек жертөленің бір бөлігінде ғана жасанды желдеткіш болған. Оларға 1906 жылдардың ортасында салынып жатқан United States Express Building (2 Rector Street), Singer Building және Old New York Evening Post Building ғимараттары кірді. Бұл ғимараттар Джон Пирс, Уолтер Робертс және судья С. П. Макконнеллдің бірлескен жобасы болды. Вест-стрит жақсарту компаниясы Хадсон өзенінің жағасындағы кеме жүйесі үшін кеңсе ғимаратын салуды көздеді, өйткені 1900 жылдардың басында Вест-стрит осы жағалаудың орналасқан жері болды. Олар Батыс көшесіне қарап тұрған, ұзындығы 48 метр (159 фут) болатын Олбани және Седар көшелері арасындағы жерді таңдады. Ғимараттың құрылысы 1906 жылдың сәуір айында басталды және келесі жылы аяқталды. Бұл ғимаратқа "Теміржол және темір саудасы ғимараты" және "Көмір және темір ғимараты" деген есімдер берілді. Ең жоғарғы қабатты Гаррет мейрамханасы алып жатты, ол "дүниедегі ең биік мейрамхана" деп жарналанды және кейіннен Дүниежүзілік сауда орталығындағы Windows on the World мейрамханасының алдашысы деп есептелді. Ішінара төлем ретінде ASR Лонг-Айленд-Ситидегі (Куинс) жерді сатты, содан кейін Вест-стрит ғимараты Брэди ғимараты деп аталды. 20 ғасырдың ортасында жасалған қосымша өзгерістер кіреберістер мен дүкендердің сыртқы жағын жаңартуға, сондай-ақ сыртқы түнгі жарықтандыру мен кондиционерлердің торларын орнатуға әкелді. "Брэди ғимараты" атауы 20 ғасырдың соңына дейін бірнеше рет сатылғанына қарамастан, көп жылдар бойы сақталды. Лобби 1960 және 1980 жылдары қайта жаңартылды, нәтижесінде бастапқы безендірулердің көп бөлігі алынып тасталды. Дегенмен, ішкі кеңістікке ұқсас тағайындама берілмеді, ол оны болашақта өзгертуге мүмкіндік берді. Екі кеңсе қызметкері құлаған қирандылардың салдарынан лифтте қалып, қаза тапты. Өрт бірнеше күнге созылды, ал ішкі аула мұржа ретінде қызмет етіп, ішкі бөлікке одан әрі зақым келтірді. Вест-стрит ғимаратының салмақты құрылыс материалдары мен терракоттының кеңінен қолданылуы өртке қарсы қасиеттерге ие болуға және одан әрі зақымдану мен құлаудан қорғауға көмектескен болуы мүмкін. Бұл оқиға 11 қыркүйектегі құтқару операциясы үшін "Үміт символы" болды.

Жаңарту және тұрғын үй пайдалану

Ғимарат 2003 жылдың қаңтар айында 90 West Street тұрғын үйіне айналдыруды жоспарлаған Brack Capital Real Estate компаниясына сатылды. Brack Capital компаниясы айналыс процесін бақылау үшін Brack 90 West Street жауапкершілігі шектеулі серіктестігін құрды, содан кейін компанияның жартысын BD Hotels және Kibel компаниясына сатты. Зақымның ауқымы зор болғандықтан, ішкі қабаттар толығымен жаңартылып, солтүстік фасадының зақымдалған бөлігін жабу үшін пластик қаптама орнатылды. 2003 жылдың желтоқсанындағы қысқы дауыл қаптаманың бір бөлігін жыртып жіберді, содан кейін ол алынып тасталды. Бұған қоса, ғимараттың жертөлесіне тұрақ салынды. Ішкі кеңістік пәтерлерге айналдырылып, 2005 жылдың ортасында 410 пәтерлік 90 West Street тұрғын үйі ретінде қайта ашылды. Келесі жылы ол Ұлттық тарихи сақтау қорынан Ұлттық сақтау құрметі сыйлығын алды. 90 West Street 2007 жылдың 25 қаңтарында Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілді. Тізімге ғимараттың сыртқы және ішкі бөлігінің бір бөлігі кірді. 2007 жылдың қараша айында Дүниежүзілік сауда орталығынан үлкен кәріз құбырының жарылуынан ғимараттың жертөлесі суға батып, екі аптаға эвакуация жасауға тура келді. 2011 жылы Ұлттық 11 қыркүйек ескерткіші мен мұражайының басшылары 90 West Street-ті мұражайға келушілерді тексеру орталығы ретінде пайдалануды ұсынды, бұл ғимарат тұрғындары арасында дау тудырды. Алайда, 90 West Street ескерткішке сапар шегетін адамдар үшін келушілер орталығы ретінде пайдаланылды. Тұрғын үйге айналдыру кезінде ғимарат 421 g салық жеңілдігін алды, ол Төменгі Манхэттендегі ғимараттарды тұрғын үйге айналдыратын әзірлеушілерге арналған, сондықтан кейбір пәтерлердің жалдау бағасы реттелді. 2010 жылдардың ортасында 90 West Street-тің тұрғындары Kibel компаниясы ғимараттағы пәтерлердің жалдау бағасын реттеуді заңсыз тоқтатқаны туралы сотқа шағым түсірді. 2019 жылы Нью-Йорк Жоғарғы соты тұрғындардың пайдасына шешім шығарды, өйткені меншік иесі 421 g салық жеңілдігінен пайдаланып, тұрғындарға реттелген жалдау шартын ұсынуға міндетті болды. Келесі жылы Нью-Йорк Жоғарғы соты Kibel компаниясының 2019 жылғы Тұрғын үй тұрақтылығы және тұрғындарды қорғау заңында көзделген алты жылдың орнына, тұрғын үй тұрақтылығы үшін төрт жылдық өтелмеген жалдау ақысын төлеуге міндетті екенін шешті.

Сыни қабылдау

Батыстық көшедегі ғимарат ашылған кезде басқа сәулетшілер мен суретшілер тарапынан жоғары бағаланды. «Каррере және Гастингс» архитектуралық фирмасының серіктесі Джон Мервен Каррере Гилбертке: «Менің ойымша, бұл өз класындағы ең сәтті ғимарат», – деді. Суретші Эдвин Блэшфилд Гилбертке хат жазып, «Атлантиканың арғы жағынан кемежайға келе жатқанда, сіздің Батыстық көшедегі ғимаратыңыз қандай керемет әсер қалдыратынын» айтты. Архитектура сыншылары да ғимараттың дизайнын мақұлдады. «Architectural Record» журналының анонимді авторы, мүмкін, Скуйлер, оны «эстетикалық және техникалық тұрғыдан керемет жетістік» және «шебер ойдың туындысы» деп атады. 1909 жылы «Architectural Record» журналының тағы бір авторы бұл құрылысты «эстетикалық және техникалық жағынан тамаша» және «білікті ойдың жұмысы» деп сипаттады. 1912 жылы «Architectural Review» журналында жарияланған мақалада ғимараттың әшекейлеуі мен дизайны «Батыстық көшедегі ғимараттың тамаша әсерін қамтамасыз етеді» делінген. «Архитектура» журналының аты-жөні белгісіз сыншысы 90 West Street және Liberty Tower ғимараттарын «құрылысты аяқтау үшін биік еңіс шатырды» пайдаланғаны үшін мақтады, бұл «жайпақ жазық алаңнан гөрі әлдеқайда жақсы шешім» екенін айтты. Сонымен қатар, «The New York Times» газеті 90 West Street көшесінің фасадындағы түрлі-түсті әшекейлерді жоғары бағалады. Батыстық көшедегі ғимаратқа деген мақтаулар кейінгі жылдары да жалғасты, мысалы, 1934 жылғы мақалада бұл құрылыс қаланың «ең қанағаттандырарлық ғимараттарының» бірі деп аталды. 1970 жылы Төменгі Манхэттенді дамыту жобасы туралы сөйлеген Ада Луиза Хакстебл бұл аймақта «Кесс Гилберттің Батыстық көшедегі Брейди ғимараты сияқты құнды ескерткіштер бар» деді. Герберт Машэмп 1998 жылы 1970 жылдары Дүниежүзілік сауда орталығы аяқталғаннан кейін «қазіргі сыншылар Гилберттің Батыстық көшедегі ғимаратын мақтауға батыл болмаған» деген пікір білдірді, бірақ мансард шатырының «торт сияқты» пішіні «жеуге ыңғайлы көрінеді». Ұлттық саябақтар қызметінің 2007 жылғы тарихи маңызы туралы есебінде 90 West Street ғимараты готикалық элементтерді тұрақты түрде қолданған алғашқы көкжайлардың бірі ретінде маңызды екені, сонымен қатар «ғимарат 2001 жылғы 11 қыркүйектегі террористик шабуылдардың куәсі және одан аман қалғандығы себепті қосымша тарихи маңызға ие» екені айтылды.