Кіріспе

Эдвард Райан Макуаханаи Айкау (Kahului, Гавайи, 5 мамыр 1946 – 17 наурыз 1978) – гавайилік серфер және құтқарушы. Оаху аралындағы Ваймеа шығанағындағы алғашқы құтқарушы болып, ол 500-ден астам адамды құтқарды және үлкен гавайилік толқындарда серфинг жасауымен танымал болды, сондай-ақ 1977 жылғы Герцог Каханамоку шақыру серфингі чемпионаты сияқты бірнеше сыйлықты жеңіп алды. "Эдди Айкау Биг Вейв Инвитационал" ("Эдди") оның құрметіне аталған. Ол сонымен қатар Полинезия саяхаттық каноэсі Hōkūleʻa экипажының мүшесі болды.

Өмір

Мауи штатының Кахулуи қаласында туған Айкау, Соломон мен Генриетта Айкаудың екінші баласы еді. Эдди Айкаудың толық атындағы Макуа Ханай сөзі гавай тілінде асырап алушы, бағатын беруші, тәрбиелеуші атауын білдіреді. Ол Камехамеха I патшасының кахуна-нуи (бас діни қызметкері) және оның ізбасары Камехамеха II-нің ұрпағы – Хавахеваның түлегі болған. Айкау алғаш рет Кахули портының жағасында серфингке үйренді. 1959 жылы отбасымен Оахуға көшіп келді, 16 жасында мектепті тастап, Dole ананас консерві зауытында жұмыс істей бастады; ол алғашқы серфинг тақтасын сатып алуға мүмкіндік берді. 1968 жылы Гонолулу қаласы мен округі Солтүстік жағалауда жұмыс істеу үшін жалдаған алғашқы құтқарушы болды. Гонолулу қаласы мен округі Айкауға Күн бату мен Халейва арасындағы барлық жағажайларды күзетуді тапсырды. Ваймеа шығанағында құтқарушы болып қызмет еткен кезінде ол бірде-бір адамның қаза болмауына қол жеткізді, көбінесе 9 метрден (30 футтан) биік толқындарға қарсы тұрып, 500-ден астам жүзушінің өмірін сақтап қалды. 1977 жылы Айкау Герцог Каханамаку шақырулы серфинг чемпионатында жеңіске жетті. 1978 жылдың 28 ақпанында телепродюсер Джон Орланд Ваймеа шығанағында Айкау құтқарып алған соңғы адам болды.

Теңізде жоғалған

1978 жылы Полинезиялық саяхаттау қоғамы Гавай және Таити аралдары арасындағы полинезиялықтардың ежелгі көші-қон жолын қайта жасау мақсатында 30 күндік, 2500 мильдік (4023 км) саяхатқа еріктілер іздеді. Айкау экипаж мүшесі ретінде сапарға қосылды. Екі корпустық "Хокулеа" саяхат кемесі 1978 жылдың 16 наурызында Гавай аралдарынан шықты. Кеменің бір корпусында тесік пайда болды, кейіннен ол Молокай аралынан оңтүстікке қарай шамамен он екі миль (19 км) қашықтықта құлап кетті. Айкау көмек шақыру үшін серфинг тақтасында Ланаи аралдарына қарай жүзді. Басқа экипаж мүшелері АҚШ Жағалау күзетінің "Кеп Корвин" кемесімен құтқарылса да, Айкаудың денесі табылған жоқ. Ол серфинг тақтасында жүзуіне кедергі келтірген құтқару жилетін шешіп тастады. Айкауды іздеу жұмысы Гавай тарихындағы ең ауқымды әуе-теңіз іздеу операциясы болды.

Мемориалдық серфингке шақыру

Айкаудың құрметіне Quiksilver серфинг киімдері компаниясы 2016 жылға дейін "The Eddie" жарысын демеушілік етті. 2017 жылы жарыс өткізілмеді, бірақ Айкау отбасы оны 2018-19 жылдары, негізінен жергілікті демеушілердің көмегімен, Уаймеа шығанағындағы Эдди Айкауды еске алуға арналған Quiksilver Big Wave Invitational ретінде қайта жандандырды. 1985 жылдан бері турнир тек 10 рет өткізілді, себебі ашық мұхиттың толқындары кемінде 20 фут (6 метр) биіктікке жететіндей болуы керек, бұл толқын бетінің биіктігі 30 футтан (9 метр) аспауы тиіс деген шартқа байланысты. Алғашқы "Эдди" 1985 жылы Сансет Бичте өтті; 1987 жылы Эдди Айкаудың кіші інісі Клайд Айкау, жарыс Уаймеа шығанағына көшкеннен кейін жеңіске жетті. Ең соңғы турнир 2023 жылдың қаңтарында өтті, ол кезде шығанақтағы толқындардың биіктігі 30-50 футқа (15 метр) дейін жетті. Бұл жарысқа бар болғаны 28 ірі толқынмен серфинг жасаушы қатысады, олар екі кезеңде бақ сынасады. Жарыс барысында серфингшілерді толқындарға жеткізу үшін гидроциклдерді пайдалануға рұқсат жоқ.

Танымал мәдениет

1980 жылдары "Эдди барар еді" деген сөздері жазылған стикерлер мен футболкалар Гавайи аралдарында және әлемнің басқа бөліктеріне тарады. Теңіз тарихшысы Мак Симпсонның айтуынша, "Айкау Солтүстік жағалаудағы аңызға айналған, ешкімнің батыл тұра алмаған толқындардан адамдарды құтқарып алып шығарған. Сондықтан осы мақал пайда болды – басқа ешкім бара алмағанда немесе батыл тұра алмағанда Эдди барар еді. Тек Эдди ғана батылдық танытты". Осы фразаның басқа да нұсқаларына "Эдди лақтырар еді" (Гавайи университетінің бас жаттықтырушысы Джун Джонс басшылығымен Колт Бреннан мен Тимми Чангтың шабуылдауын қолдау үшін), "Эдди мақтанбайтын еді" (өзімшіл және мақтансақ серферлерге қарсы) және "Эдди жыртыс еді" (жергілікті гавайилік шаруаларға көмектесетін бағдарламаларды қолдау үшін) жатады. 2008 жылғы сайлау науқанында Skyline үшін тағы бір ұран қолданылды: "Эдди серфинг жасағандай болар еді". Гавайидің Каилуа-Кона қаласынан шыққан музыкант Лопака Рутц Эдди Айкауға арналған "Эдди" атты регги әнін шығарды. Ән алғаш рет 2019 жылдың желтоқсан айында Kapa Radio арнасында ойнатылды. Rootz-дың музыкасы Гавайи радиостанциясы KWXX FM-де таралды. Техас штатының Остин қаласындағы Full Service тобы Эдди Айкау туралы "In A Rescue" ("Құтқару операциясында") атты ән жазды, ол 2006 жылғы "Recess" ("Демалыс") альбомына енді. Топ әнді 2013 жылдың мамыр айында Full Service Circus-те орындады. Бұрынғы кәсіби серфер Сэм Джордж Айкау туралы "Гавайи: Эдди Айкау туралы аңыз" атты 30 for 30 деректі фильмін түсірді. Аги Орси продюсерлік еткен фильмнің премьерасы 2013 жылдың 1 қазанында ESPN телеарнасында өтті. Телевизия үшін түсірілген деректі фильм Айкаудың бала кезінен бастап өліміне дейінгі өмірін көрсетеді және "Ең үздік спорттық деректі фильм сериясы" номинациясында Эмми сыйлығын жеңіп алды, бұл серфинг туралы түсірілген фильмдердің арасында сирек кездесетін жағдай. Комедия актері Курт Браунхолер Эддидің оқиғасын "Ашулы тарих" ("Drunk History") телешоуының екінші маусымындағы бір эпизодында әзілмен (бірақ құрметпен) баяндады, ол 2014 жылдың 12 тамызында эфирге шықты. Эддидің оқиғасын Карен Килгарриф "My Favorite Murder" подкастының 160-шы эпизодында айтты, ол 2019 жылдың 14 ақпанында жарияланды. "Surf's Up" анимациялық фильміндегі Z кейіпкері Эддидің өмірі мен құпиялы өліміне негізделген. 2019 жылдың 4 мамырында, оның 73-ші туған күнінде, ол Google Doodle арқылы еске алынды. 2022 жылы Айкау Наоми Хирахараның "Біз осындамыз: Америка Құрама Штаттарын қалыптастырған 30 шабыттандырған азиялық американдықтар мен Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары" атты антологиясына енді, ол Смитсониан институты мен Running Press Kids баспасынан шықты.