Кіріспе
Гавайи музыкасы – гавайлық халық музыкасынан бастап қазіргі рок пен хип-хопқа дейінгі түрлі дәстүрлі және танымал стильдерді қамтиды. Slack key гитарасы сияқты стильдер бүкіл әлемге белгілі, ал гавайилік үн-нағыз музыка Голливуд саундтректерінде жиі кездеседі. Гавайи металл гитараны енгізу арқылы кантри музыкасына да үлес қосты. Сонымен қатар, Гавайи аралдарында 1900 жылдардың басында пуэрторикалықтар ойнай бастаған музыка cachi cachi музыкасы деп аталады. Гавайидің жергілікті халықтарының дәстүрлі музыкасы көбінесе діни мазмұнды, ән салу және би музыкасын қамтиды. Гавайи музыкасы басқа полинезиялық аралдардың музыкасына елеулі әсер етті; Питер Мануэль гавайилік музыканың ықпалын "Қазіргі Тынық мұхиты музыкасының дамуындағы біріктіруші фактор" деп атады.
The music of Hawaii includes an array of traditional and popular styles, ranging from native Hawaiian folk music to modern rock and hip hop. Styles like slack key guitar are well known worldwide, while Hawaiian tinged music is a frequent part of Hollywood soundtracks. Hawaii also made a contribution to country music with the introduction of the steel guitar. In addition, the music which began to be played by Puerto Ricans in Hawaii in the early 1900s is called cachi cachi music, on the islands of Hawaii. The traditional music of Hawaii's Native Hawaiian community is largely religious in nature, and includes chanting and dance music. Hawaiian music has had a notable impact on the music of other Polynesian islands; Peter Manuel called the influence of Hawaiian music a "unifying factor in the development of modern Pacific musics".
Музыкалық фестивальдар мен орындар
Гавайидегі ірі музыка фестивальдеріне әлемнің түкпір-түкпірінен келген хула топтарын біріктіретін Merrie Monarch Hula фестивалі, сондай-ақ бірнеше slack key және steel guitar фестивальдері кіреді: Big Island Slack Key Guitar Festival, Steel Guitar Association Festival және Gabby Pahinui / Atta Isaacs Slack Key Festival. Сәуір айындағы Aloha Week танымал туристік орын, сондай-ақ Еңбек күніне орай өткізілетін Molokaʻi Music Festival да танымал. Жыл сайынғы Тынық мұхитының джаз фестивалі күздің ортасында Гавайи конгресс орталығында өтеді. Жыл сайынғы Manoa Jazz & Heritage Festival күздің басында Гавайи университетінің Mānoa кампусындағы Andrews Amphitheatre-де өтеді. Гавайиде көптеген қонақүйлер бар, олардың көпшілігі түстен кейін немесе кешке музыка ұсынады; ең танымалдарының қатарында Kahala Hilton, Sheraton Moana Hotel, Sheraton Waikiki, Halekulani, Casanova's және King Kamehameha Hotel бар. Бұл – Ұлы аралдағы ең ірі алаң. Kauai Community College Performing Arts Center – Kauai-дегі 560 орындық зал және мәдени көрме орталығы. Гонолулудағы Neal S. Blaisdell Center Arena, Concert Hall және Exhibition Hall – штаттың ең үлкен үш орыны. Оахудағы гавайылық музыканың басқа да орындарына Waikiki Shell кіреді, ол негізінен концерттер мен ойын-сауық мақсатында пайдаланылады. Осы жылдар ішінде көптеген жергілікті және халықаралық әртістер осы сахнада өнер көрсетті. Бұл Kapiolani Park-та орналасқан ерекше ашық ауадағы театр. Бұл зал 2400 адамға арналған, ал алаңда тағы 6000 адамға дейін сыяды. Концерттер, бітіру салтанаты және хула шоулары осы жерде өте танымал, сондай-ақ University of Hawaiʻi at Mānoa кампусындағы Kennedy Theatre және Andrews Amphitheatre, Blaisdell Center Concert Hall, Гонолулу қаласының орталығындағы Hawaii Theatre, Red Elephant (Гонолулу қаласының орталығындағы өнер көрсету және жазу студиясы), Windward Community College кампусындағы Paliku Theatre және Leeward Community College Theatre де бар. Тарихи Lanai Theatre – 1930 жылдардан бері Ланаидегі мәдени ескерткіш.
Музыкалық мекемелер мен өнеркәсібі
Гавайиде бірнеше саладағы танымал музыкалық мекемелер бар. Гонолулу симфониялық оркестрі штаттың музыкалық тарихының маңызды бөлігі болып табылады және 1900 жылы құрылған, Роки тауларының батысындағы АҚШ-тағы ең көне оркестр. Оркестр Гавай опера театры және Гонолулу симфониялық хоры мен Гонолулу камералық хорына демеушілік ететін Оаху хор қоғамы сияқты басқа жергілікті мекемелермен ынтымақтастық етеді. Гавай музыкалық дәстүріне сай ерекше музыкалық стильдер мен аспаптарды қолдау үшін көптеген кәсіпорындар құрылды. Гитара және лютня шеберханасы 1970-ші жылдардың басында арнайы бос кілтті гитараларды өндіруші және қолдаушы болды, ал Камака Укулеле компаниясы гавайлық музыкалық орындаушылар үшін укулелелердің маңызды өндірушісі ретінде танылды.
Халықтық музыка
Гавай халық музыкасына ән айтудың бірнеше түрлері (меле) және өте қатаң рәсімдерге негізделген биге арналған музыка (хула) кіреді. Дәстүрлі гавай музыкасы мен биі мақтау айту, шежіре мен мифологияны жеткізу, ойындар, мерекелер және басқа да әртүрлі шараларды сүйемелдеу үшін қолданылған. Гавай тілінде «музыка» деп тікелей аударылатын сөз жоқ, бірақ ырғақтарды, аспаптарды, стильдерді және дауыс шығару элементтерін сипаттау үшін кең сөздік қоры бар. Гавай халық музыкасы әуені мен ырғағы жағынан қарапайым болғанымен, «поэзиясы, ілеспе биі (хула) және тіпті бүгінге дейін сақталған өңделген формаларындағы дауыс стильдерінің нәзіктіктері» арқасында «күрделі және бай». 1912 жылға қарай, жазылған гавай музыкасы Америка құрлығында өз тыңдаушыларын тапқан. Пуэрто-Риколықтардың Гавайиге қоныс аударуы 1899 жылы екі дауылдың салдарынан Пуэрто-Риконың қант өнеркәсібі қираған кезде басталды. Бұл апаттың нәтижесінде әлемде қант тапшылығы туды және Гавайиден келетін өнімге зор сұраныс болды. Гавай қант плантацияларының иелері Пуэрто-Рикодан жұмыссыз, бірақ тәжірибелі жұмысшыларды жұмысқа алуға кірісті. Олар өз музыкаларын алып келді және 20 ғасырдың басында Гавай аралдарында «качи качи» музыкасы деп белгілі болған музыканы таныстырды. Калакаваның мұрагері, оның қарындасы Лилиуокалани да өнімді композитор болды және «Алоха 'Ое» сияқты бірнеше ән жазды, олар әлі күнге дейін танымал. Осы кезеңде гавай музыкасы еуропалық аспаптардың элементтерін пайдалана отырып, «жаңа және ерекше» стильге айналды. Көп тараған ішекті аспаптардан басқа, Royal Hawaiian Band сияқты мыс қоры оркестрлері гавай әндерін, сондай-ақ танымал марштар мен рагтаймдарды орындады. Шамамен 1889 жылы Джозеф Кекуку гитараның ішектерін металл тілімшесімен сырғыта бастады, осылайша металл гитараны (kika kila) ойлап тапты. Сол шамада, ағылшын тіліндегі мәтіндері бар дәстүрлі гавай музыкасы да танымал болды. 20 ғасырға дейін гавай музыкасында вокал басым болды, содан кейін аспаптар жетекші рөлге көшті. Көбінесе қазіргі заманғы гитаралық музыка толыққанды аспаптық болып келеді. Тау Мое отбасы өз балаларымен бірге гавай халық музыкасы мен хапа-хаоле музыкасын әлемге таратуға үлкен үлес қосты. 1988 жылы Тау Мое отбасы музыкант және этномузыколог Боб Брозманның көмегімен 1929 жылғы жазбаларды қайта жазды. 1920 жылдары Моана және Royal Hawaiian қонақүйлеріндегі орындаушылардың инновациялық еңбектерінің нәтижесінде ерекше гавай джаз стилі пайда болды.
Қалқымалы гитара
Slack key guitar (kī ho`alu) - бұл саусақпен таңдалған ойнау стилі, мұнда сымдар көбінесе "босатылып" немесе кеңейтіліп, ашық (бармақсыз) акорды құру үшін қолданылады – немесе үлкен акорды (ең көп таралғаны G, ол "таро жаңқасы" деп аталады) немесе үлкен 7-ші акорды ("wahine" көйлеуі деп аталады). Әдетте, белгілі бір әнді орындау немесе нақты эффект алу үшін әуен құрылады, және 1960 жылдарға дейін олар көбінесе отбасылық құпия саналатын, ұрпақтан-ұрпаққа берілетін. Бірақ Гавай ажары кезінде Әлиса Намакелуа, Леонард Кван, Реймонд Кейн және Кеола Бимер сияқты музыканттардың мысалы, әуендер мен техникаларды бөлісуге ынталандырып, стильдің жоғалуынан сақтап қалды. Ойнау техникаларына "қосқанда ойнау", "сүріп тастау", "қоңыраулар" (гармоникалар) және "сырғанау" жатады, ал бұл эффектілер жиі гавай әндеріндегі фальцеттер мен дауыс үзілістерін имитациялайды. Гитара теңізшілер, қоныс аударушылар және келісімшарт бойынша жұмыс істеушілер арқылы Гавай мәдениетіне енді. Бұл стильдің маңызды көзі – 19 ғасырдың бірінші жартысында Гавайидің Үлкен аралында жұмыс істеуге жалданып келген мексикалық ковбойлар (paniolo) болды. Олар гитараларымен және музыкаларымен келді, ал олар кеткеннен кейін гавайлықтар аспапты ойнаудың өзіндік стилін дамытты. Slack key guitar гавай билерінің ырғақтары мен гавай әндерінің мелодияларын сүйемелдеу үшін пайда болды. Гавай музыкасы, патша Дэвид Калакаваның тұсында ұлттық мақтаныш пен мәдени жаңарудың бір бөлігі ретінде қолдау көрсетілді, ырғақтарын дәстүрлі гавайлық соққылардан және еуропалық әскери марштардан алды, ал мелодиялары христиан әнұрандарынан және аралдың көпұлтты халқынан (көбінесе американдықтардан) алынды.
Халыққа танымал ету
ХХ ғасырдың басында гавайлықтар АҚШ-та гастрольдік сапарларға шыға бастады, көбінесе шағын топтарда. 1912 жылы «Бродвей жұмақ құсы» атты қойылым көптеген американдықтарға гавай музыкасын таныстырды, ал 1915 жылы Сан-Францискодағы Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесі одан әрі танымал болды; бір жыл өткен соң, жергілікті гавай музыкасының жазбалары АҚШ-тың басқа барлық музыкалық жанрларын басып озды. Гавай музыкасының артуы блюз және кантри музыканттарына әсер етті; бұл байланысты қазіргі заманғы кантри музыкасында да естіп көруге болады. Керісінше, Бенни Навахи сияқты музыканттар джазды сталь гитара, укулеле және мандолина музыкасына енгізе бастады, ал Калама квартеті топтық фальцетто ән салу стилін ұсынды. Сол кезде Сол Хоопии атты музыкант пайда болды, ол гавай музыкасымен қатар джаз, батыс свинг және кантри орындады, сондай-ақ педальді сталь гитараны жетілдірді; оның жазбалары танымал кантри музыкасының Нэшвилл дыбысын қалыптастыруға көмектесті. ХХ ғасырдың бірінші жартысында Гонолулу жағажайларында жүзіп, серфингпен айналысатын, көбінесе жас жігіттер Вайкики Beachboys деп танылды, ал олардың кештері Гавайи және шетелде мәшһүр болды; көпшілігі күні бойы укулеле тартып, жағажайда отырып, кейіннен туристерді көңілдіру үшін қонақүйлерде жұмыс істей бастады. Гавай музыкасындағы ағылшын тіліндегі өлеңдер (hapa haole) тар мағынада сипатталады. Әдетте әндер укулеле немесе сталь гитарамен орындалады. Кейде оларға темір сапты гитара да қосылады. Мелодиялар көбінесе төртінші немесе октава сияқты интервалдық секірулерді қамтиды. Фальцетто вокалы мұндай секірулерге өте қолайлы және гавай әнінде жиі қолданылады, сондай-ақ микротонды дыбыстар да кең таралған. Ритм көбінесе екі уақыттық өлшемде болады. Гавай музыкасына тән ерекше музыкалық шкала оған өзгеше сезім береді, сондықтан оны гавай шкаласы деп атаған жөн. 1915 жылы Сан-Францискодағы Панама-Тынық мұхиты көрмесі гавай сталь гитарасын материктегі кантри музыка орындаушыларына таныстырды, ал 1930 жылдары кантри жұлдыздары Хут Гибсон мен Джимми Дэвис гавай музыканттарымен бірлесіп жазбалар жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гавайиге мыңдаған американдық әскери қызметкерлерінің келуі танымал свинг ритмі мен кантри дыбыстарына сұраныс тудырды. Материкте 1930 жылдан бері танымал болған батыс свинг стилі сталь гитараны маңызды элемент ретінде пайдаланды, сондықтан ол табиғи эволюция болды. 1945 жылдан бастап Гонолулудағы Bell Record Company батыс свинг тобы Fiddling Sam and his Hawaiian Buckaroos (фидлшы Гомер Х. Спивидің жетекшілігімен, сондай-ақ Ллойд С. Мур, Тинни Бартон, Ал Хитл, Калверт Дьюк, Толберт Э. Стиннет және Реймонд "Блэки" Барнс) сұранысқа жауап ретінде бірқатар жазбалар шығарды. 1945 және 1950 жылдар аралығында Bell Hawaiian Buckaroos-тың 40-қа жуық жазбасын шығарды, оның ішінде төрттік би нөмірлерінің жиынтығы да болды.
Қазіргі заманғы музыка
Соңғы онжылдықтарда Гавайидің дәстүрлі музыкасы қайта жаңғырды, этникалық гавайлықтар да, басқалар да оған қызығушылық танытты. Аралдар сонымен қатар көптеген танымал рок, поп, хип-хоп (na mele paleoleo), дубстеп, соул және регги орындаушыларын дүниеге әкелді, ал Вайкики мен Гонолулу клубтарында көптеген жергілікті музыканттар түрлі "Гавай" жанрларынан тыс музыка орындайды. Гавайидің өзіне тән аймақтық музыка индустриясы бар, онда жазылған танымал музыканың бірнеше ерекше стильдері кездеседі. Гавай танымал музыкасы көбінесе американдық танымал музыкаға негізделген, бірақ дәстүрлі гавай музыкасынан сақталған ерекшеліктері де бар. Регги музыкасы 1960 жылдардың соңында және одан бұрын Ямайкада пайда болған жанр. Ол, әсіресе, Американың түпкі тұрғындары, Тынық мұхиты аралдарының халқы және Австралияның аборигендері сияқты тарихи түрде қысымға ұшыраған этникалық топтар мен нәсілдер арасында кең танылды. Гавайиде этникалық гавайлықтар мен басқалар 1980 жылдардың басында регги мен жергілікті музыканы араластырып ойнай бастады, бірақ ол 1980 жылдардың соңында ғана жергілікті музыканың жаңа жанры ретінде мойындалды. Simplisity тобы Quiet Storm Records компаниясымен Jawaiian стилін қалыптастырушы деп есептелді, ал басқа да ықпал етушілердің қатарында Гавай реггиінің әкесі деп танылған Уолтер Айполани де бар. 1980 жылдардың соңына қарай Jawaiian жергілікті музыка сахнасында басымдыққа ие болды, сонымен қатар Honolulu Star Bulletin басылымы 1970 жылдардың соңындағы "диско сорғылары" қозғалысына ұқсас қарсылық тудырды. Регги мәдениеті Гавайиде кеңінен таралды, көптеген жергілікті тұрғындар Боб Марлидің сувенирлерін киіп жүрді, ал көптеген жергілікті тауарлар мен сыйлықтар Гавайи егемендігінің қызыл, сары және жасыл түстерімен, сондай-ақ Растафари қозғалысының белгілі символы – Яһуда арыстанының туымен безендірілді. Раста түстері жергілікті мақтаныш символына айналды.
Рок-н-ролл
Рок-н-ролл музыкасы Гавайиде көптен бері танымал. Көптеген рок-н-ролл әртістері өзінің қалыптасу жылдарын Гавайиде өткізді (мысалы, The Association, The Electric Prunes, 7th Order, Vicious Rumors, сондай-ақ гитаристер Марти Фридман және Чарли "Icarus" Джонсон), ал оның жергілікті танымалдығы рок музыкасының алғашқы күндерінен басталады. Элвис Преслидің мансабында Гавайимен байланысты бірнеше өнер көрсетулері мен жазбалары болды: 1961 жылғы наурыз айында Перл-Харбордағы Блох Аренасында USS Arizona Memorial құрылысына қаражат жинау мақсатындағы тікелей эфирдегі өнер көрсетуі, 1973 жылғы "Aloha from Hawaii Via Satellite" атты "қайта оралу" жазбасы мен концерті, сондай-ақ оның үш фильмі Гавайиде түсірілді ("Blue Hawaii", "Girls! Girls! Girls!", және "Paradise, Hawaiian Style"). 1960 және 1970 жылдары Джимми Хендрикс, Led Zeppelin, The Rolling Stones, The Doors, Эрик Клэптон, Deep Purple, Джефф Бек және тағы да көптеген танымал рок әртістері сияқты артистер Гонолулу халықаралық орталығы және Вайкики Shell сияқты жерлерде жиі рок-концерттер өткізді. 1960 және 1970 жылдары Даймонд Хедте Жаңа жыл және 4 шілде мерекелерінде өткен үш күндік Кратер фестивальдері сол дәуірде көптеген адамдарды қамтыды және жиі Fleetwood Mac, Journey және Santana сияқты танымал топтар қатысты (Карлос Сантана мен Бадди Майлз 1972 жылғы Кратер фестиваліндегі өнерлерін "Carlos Santana & Buddy Miles! Live!" атты LP альбомында шығарды).
Музыканттар
Гавайидегі белгілі қазіргі және зейнеткер джаз музыканттары: Гейб Балтазар (саксофон), Мартин Денни (пиано), Артур Лайман (вибрафон және маримба), Генри Аллен (гитара), фон Барон (доп), Дэвид Чой (саксофон), Рич Крандалл (пиано), Дэн Дель Негро (клавиатуралар), Пьер Грилл (пиано/клавиатура/тромбон), Брюс Хамада (бас), ДеШаннон Хига (трумба), Джим Ховард (пиано), Стив Джонс (бас), Джон Коливас (бас), Ноэль Окимото (доп/перкуссия/вибрафон), Майкл Пауло (желді аспаптар), Рене Пауло (акустикалық рояль) 1960 жылдардың басында джаз ортасында гавайи музыкасын жазудың алғашқыларының бірі болды және Гавайидің аңызға айналған музыкалық тұлғаларының бірі, Роберт Шинода (гитара), Арекс Икехара (бас), Фил Беннетт (доп), Арон Нельсон (пиано), Теннисон Стивенс (пиано), Дин Таба (бас), Бетти Лу Тейлор (пиано), Тим Цукияма (саксофон), Реджи Падилла (саксофон) және Эйб Лагримас кіші (доп/укулеле/вибрафон). Гавайидегі белгілі джаз вокалистері, қазіргі және зейнеткерлер: Джимми Борджес, Рейчел Гонзалес, Азур Макколл, Дана Лэнд, Джой Вуд және И. Михана Суза. Гавайи вокалисі Мелвин Лид негізінен гавайи және "гавайи кантри" музыкасын орындағанымен, ол джаз әншісі ретінде де жақсы пікірлер алды. Гавайи университетінің джаз тобы жиі өнер көрсетеді.
Укулеле
Укулеле 19 ғасырдың соңында Мадейрадан келген иммигранттар арқылы Гавайиге әкелінді. Португалдықтар кішкентай гитараға ұқсас аспап, «машете» әкелді. Бұл аспап Гавайи мәдениетінде өте танымал болды, және көптеген Гавайи әндерінде укулеле қолданылады. Гавайи тілінде «укулеле» сөзі сөздік мағынасында «секірген құбылыс» (uku – құбылыс, lele – секіру) дегенді білдіреді. Оны осылай атау себебі, аспаптың ішегін тартып ойнағанда, жоғары дыбыс секіріп жүрген құбылысты еске түсіреді. Қазіргі уақытта укулеледің төрт түрі бар: сопрано, концерт, тенор және баритон. Гавайидің соңғы патшайымы Лилиуокалани укулеле атауының «мұнда келген сыйлық» деген мағынаны білдіретініне сенді. Ол мұны Гавайи тіліндегі «uku» сөзінің «сыйлық немесе награда» деген мағынасын, ал «lele» сөзінің «келу» деген мағынасын білдіруіне байланыстырады. Укулеледе қарапайым немесе күрделі тартымдармен, сондай-ақ саусақпен ойнауға болады. Коа ағашы – укулеле үшін терең әрі анық дыбыс беретін жоғары сапалы ағаштардың бірі. Бұл Коа укулелесін дыбысы бойынша ерекшелейді. Сондықтан коа ағашы укулеле жасау үшін бағалы ағаш ретінде танымал. Коа укулелесін дыбысымен ғана емес, сыртқы түрімен де ажыратуға болады. Олардың ерекше текстурасы мен түсі оны басқа ағаштардан ерекшелендіреді.
ккк
Укеке – ауызбен тартылатын гавай музыкалық доғасы. Гавайиде туған жалғыз ішекті аспап.
"Охе хано иху"
Охе хано иху (гавай: `ohe = бамбук + хано = тыныс + иху = мұрын) немесе ағылшын тілінде дәстүрлі гавайлық мұрын флейтасы – мәдени және музыкалық маңызы бар гавайлық аспаптың тағы бір түрі. Ол бір бамбук бөлігінен жасалған. Те Ранги Хироаның «Гавайи өнері және қолөнері» еңбегінде Бишоп мұражайының коллекциясындағы ескі флейталарда тыныс алу үшін түйіннің орнында тесігі бар және екі немесе үш саусақ тесігі бар екені айтылады. Үш саусақ тесігі бар үлгіде бір саусақ тесігі тыныс тесігіне жақын орналасқан. Ұзындығы 10-ден 21 дюймға дейін (250–530 мм) жетеді. Әртүрлі отбасылардағы ауызша дәстүрлерге сәйкес, саусақ тесіктерінің саны бірден төртке дейін, ал тесіктердің орналасуы музыканттың музыкалық талғамына байланысты өзгерген. Көбінесе, бұл аспап жеке ләззат алу үшін және жеке орындау үшін тағайындалған, бірақ оны ән-күйлермен, әндермен және хуламен бірге де қолдануға болады. Хула шеберлері (куму хула) флейтаның дыбысын ән салғандай шығара алады немесе ойнап жатқанда ән салады делінеді. Куму хула Лейлехуа Юэн – мұрын флейтасын осылай орындайтын қазіргі гавайлық музыканттардың бірі. 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында жас жігіттер 'охе хано иху-ды әйелдің махаббаты мен құрметін жеңу үшін пайдаланған. Бүгінде `охе хано иху қайтадан танымал болып келеді. Екі түрлі ауызша дәстүр `ohe hano ihu ойнау үшін мұрынды пайдалануды түсіндіреді. Бір пікір бойынша, `ohe hano ihu ауыздан емес, мұрыннан ауамен ойналады, себебі адамның hā, тынысы, адамның ішкі болмысын көрсетеді. Тыныс ауыз арқылы өтетіндіктен, оны өтірік айту үшін пайдалануға болады. Ал тыныс мұрын арқылы өтетін кезде, ол өтірік айта алмайды. Сондықтан, егер жас жігіт әйелге ғашық болса, оның махаббаты оның ойнайтын музыкасында көрінеді. Басқа бір дәстүр бойынша, аспапты мұрынмен ойнау ойнаушыға ойнап жатқанда әнді немесе әнді жұмсақ айтуға мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы фольклор бойынша, гавай флейтасы «алоханы» білдіреді, себебі флейтаны есту үшін ойнаушының «ало» («беті») немесе «орындалуына» жақындау керек, сонда «hā» («құдайлық тыныс») естіледі, сондықтан тыңдаушы «бір-бірінің қасында болуды және құдайлық тынысты бөлісуді» сезінеді. Дәстүрлі гавай флейтасының ойша және жеке табиғатын есте сақтаудың пайдалы тәсілі болғанымен, бұл этимологияны қолдайтын нақты этимологиялық дәлелдер жоқ, сондай-ақ дәстүрлі әндер мен әңгімелерде де мұндай дәлелдер табылмаған. Гавай тілінде hā, тыныс, ha сөзінің себептік жұрнағынан мүлдем бөлек. Туыс тілдердегі ұқсас сөздерді іздеу «алоха» сөзі үшін де осындай этимологияны көрсетпейді. Лейлехуа Юэннің «Охе» кітабында айтылғандай, аспап 1970-ші жылдары Солтүстік Америкада және Гавай аралдарында гастрольдік қойылымдар кезінде ойнаған Бимер отбасының мүшелері арқылы танымал болды. Балаларға арналған «Сезам көшесі» білім беру телешоуының бөлімдерінде Кеола Бимер және үлкен қуыршақ кейіпкерлерінің бірі Мистер Снаффалупагустың `охе хано иху ойнағаны көрсетілді, бұл аспапты ұлттық назарға түсірді. Кеола Бимердің анасы, белгілі куму хула Винона Бимер де хула ішінде `ohe hano ihu-ды қолдануды үйреткен. Оның ханай қызы Майл Бимер Лоу осы мұраны сақтап, үйретуді жалғастыруда және Хула сақтау қоғамы арқылы гавай музыкасының және орындаушылық өнерінің осындай маңызды аспектілерін құжаттап отыр. 20-шы ғасырдың соңы мен 21-ші ғасырдың басында `охе хано иху-дың белгілі музыканттары Махи Бимер, Нона Бимер, Кеола Бимер, Капоно Бимер, Кальвин Хо, Нельсон Каай, Энтони Нативидад және Ману Жосия болды.
Басқа
Бруно Марс Гонолулу қаласынан, 8 #1 Billboard Hot 100 хитке ие, соның ішінде 2015 жылы "Uptown Funk" әні. Гленн Медейрос 1990 жылы Бобби Браун қатысқан "Ол оған тұрмайды" әнімен #1 Hot 100 хитіне қол жеткізді. Бетт Мидлер, сондай-ақ Гонолулу қаласынан, 1989 жылы "Wind Beneath My Wings" әнімен Hot 100 хит-парадында 1-орынға ие болды. Гавайиде өскен Тэйн Кейн 1982 жылы "Holdin' On" әнімен Hot 100 хит-парадында #37 орынды алды. Гонолулу қаласынан шыққан Ивон Эллиман 1978 жылы "Saturday Night Fever" фильмінен "If I Can't Have You" диско әнімен #1 Hot 100 хитіне ие болды.