Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гитара тұқымдас музыкалық аспап
Musical instrument of the guitar family
Укулеле (,/juː//k//ə/'/l//eɪ//l//i/ YOOkəLAYlee; шамамен OOkooLEHleh), сондай-ақ "юке" деп те аталады, португалдық текті және Гавайиде танымал болған лютня отбасының мүшесі. Ол әдетте төрт нейлон ішектен тұрады. Аспаптың тембрі мен дыбыс қуаты оның өлшеміне және құрылысына байланысты өзгереді. Укулелелер көбінесе төрт өлшемде болады: сопрано, концерт, тенор және баритон.
The ukulele (,/juː//k//ə/'/l//eɪ//l//i/ YOOkəLAYlee; from , approximately OOkooLEHleh), also called a uke, is a member of the lute family of instruments of Portuguese origin and popularized in Hawaii. It generally employs four nylon strings. The tone and volume of the instrument vary with size and construction. Ukuleles commonly come in four sizes: soprano, concert, tenor, and baritone.
Тарих
1880 жылдары дамыған укулеле португалдық бірнеше кішкентай, гитараға ұқсас аспаптарға негізделген – мачете, кавакинью, тимпле және ражао. Бұл аспаптар Мадейра, Азор және Кабо-Верде аралдарынан келген португал иммигранттарымен Гавайи аралдарына әкелінді. Әдетте, алғашқы укулеле жасаушылар ретінде үш иммигрант – мадейралық жиһаз шебері Мануэль Нунес, Жозе ду Эспириту Санту және Аугусту Диас есімдері аталады. Олар 1879 жылдың тамыз айының соңында "Рейвенскрэг" кемесімен келгеннен кейін екі апта өткен соң, "Гавайи газеті" "Жақында осында келген Мадейра аралдарының тұрғындары түнде көшеде концерттер өткізіп, халықты қуантып отыр" деп хабарлады. Гавай музыкасы мен мәдениетінде укулеленің қалыптасуына ең маңызды факторлардың бірі – Калакауа патшаның аспапты ынталы түрде қолдауы мен насихаттауы болды. Өнерді меценаттық деңгейде қолдаған ол оны патшалық жиындардағы өнер бағдарламаларына енгізді. Гавай тілінде "укулеле" сөзі шамамен "секіріп жүретін шыбық" деп аударылады, мүмкін, оның себебі ойнаушының саусақтарының қозғалысында. Аңыз бойынша, бұл ағылшынмен Эдвард Уильям Пурвистің лақап аты, ол Калакауа патшасының офицерлерінің бірі болған, кішкентай бойы, мазасыздығы және ойнау шеберлігі үшін осылай аталған. "Укулеле" сөзінің мерзімді басылымдардағы (струналы аспап ретінде) ең ерте пайда болуының бірі – 1907 жылы жарық көрген Метрополитен өнер музейінің Кросби Браунның барлық елдердің музыкалық аспаптары жинағының каталогында кездеседі. Каталогта Гавайиден келген екі укулеле сипатталған – біреуі қазіргі сопрано укулелесінің мөлшеріне ұқсас, екіншісі тенор укулелесіне ұқсас (қараңыз).
Developed in the 1880s, the ukulele is based on several small, guitar like instruments of Portuguese origin, the machete, cavaquinho, timple, and rajão, introduced to the Hawaiian Islands by Portuguese immigrants from Madeira, the Azores and Cape Verde. Three immigrants in particular, Madeiran cabinet makers Manuel Nunes, José do Espírito Santo, and Augusto Dias, are generally credited as the first ukulele makers. Two weeks after they disembarked from the SS Ravenscrag in late August 1879, the Hawaiian Gazette reported that "Madeira Islanders recently arrived here, have been delighting the people with nightly street concerts." One of the most important factors in establishing the ukulele in Hawaiian music and culture was the ardent support and promotion of the instrument by King Kalākaua. A patron of the arts, he incorporated it into performances at royal gatherings. In the Hawaiian language the word ukulele roughly translates as "jumping flea", perhaps because of the movement of the player's fingers. Legend attributes it to the nickname of Englishman Edward William Purvis, one of King Kalākaua's officers, because of his small size, fidgety manner, and playing expertise. One of the earliest appearances of the word ukulele in print (in the sense of a stringed instrument) is in the Metropolitan Museum of Art's Catalogue of the Crosby Brown Collection of Musical Instruments of All Nations published in 1907. The catalog describes two ukuleles from Hawaii—one that is similar in size to a modern soprano ukulele, and one that is similar to a tenor (see ).
Канада
1960 жылдары педагог Дж. Чалмерс Доан Канада мектептеріндегі музыка сабаларын түбегейлі өзгертіп, класта музыкалық сауаттылықты дамыту үшін укулелені қолжетімді әрі тиімді оқу құралы ретінде пайдаланды. Өзінің ең жақсы кезеңінде 50 000 бала мен ересек адам Доан бағдарламасы арқылы укулеле тартуға үйренді. 2008 жылы Джеймс Хилл мен Доан бірлесіп жаңартқан "Укулеле сабақта" бағдарламасы бүгінде Канададағы музыка білімінің маңызды бір бөлігі болып табылады.
In the 1960s, educator J. Chalmers Doane dramatically changed school music programs across Canada, using the ukulele as an inexpensive and practical teaching instrument to foster musical literacy in the classroom. At its peak, 50,000 schoolchildren and adults learned the ukulele through the Doane program. "Ukulele in the Classroom", a revised program created by James Hill and Doane in 2008 is a staple of music education in Canada.
Жапония
Укулеле 1929 жылы Жапонияға Гавайиде туған Юкихико Хайда әкесі қайтыс болғаннан кейін елге оралып, аспапты таныстырған соң келді. Хайда мен оның інісі Кацухико Моана глей клубын құрды, олар батыс халық музыкасына, әсіресе гавайи және джазға деген қызығушылықтың артуымен тез табысқа жетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде билік батыс музыкасының көп бөлігін тыйым салды, бірақ жанкүйерлер мен музыканттар оны құпия сақтап, соғыстан кейін қайтадан танымал етті. 1959 жылы Хайда Нихон Укулеле қауымдастығын құрды. Бүгінде Жапония гавайи музыканттары мен укулеле шеберлері үшін екінші отан болып есептеледі.
The ukulele arrived in Japan in 1929 after Hawaiian born Yukihiko Haida returned to the country upon his father's death and introduced the instrument. Haida and his brother Katsuhiko formed the Moana Glee Club, enjoying rapid success in an environment of growing enthusiasm for Western popular music, particularly Hawaiian and jazz. During World War II, authorities banned most music from the West, but fans and players kept it alive in secret, and it resumed popularity after the war. In 1959, Haida founded the Nihon Ukulele Association. Today, Japan is considered a second home for Hawaiian musicians and ukulele virtuosos.
Ұлыбритания
Британдық әнші және комедиан Джордж Формби укулеле ойнайтын, бірақ ол көбінесе банжолеле ойнайтын, ол укулеленің ұзартылған мойны мен банжоның резонаторлық корпусынан тұратын гибрид аспап. Жаңа ғасырда оның салыстырмалы қарапайымдылығы мен көшіруге оңайдығынан сұраныс артты. Тағы бір британдық укулеле ойнаушы – Тони сыйлығының иегері Тэсси О’Шиа, ол көптеген фильмдерде және сахналық қойылымдарда өнер көрсетті, сондай-ақ 1964 жылы The Beatles тобының тұңғыш рет өнер көрсеткен кешінде болған Эд Салливан шоуында екі рет қатысты. Ұлыбританияның Укулеле Оркестрі бүкіл әлем бойынша гастрольдік сапарлар жасап тұрады, ал 1961 жылы құрылған Джордж Формби қоғамы тұрақты түрде конгрестер өткізуде. Джордж Харрисон, Пол Маккартни және Джон Леннонның барлығы да укулеле ойнаған. Формбидің жанкүйері болған Харрисон бұл аспапты өте жақсы көріп, оны достарына, соның ішінде Том Петтиге сыйлаған және оған ойнауды үйреткен.
British singer and comedian George Formby was a ukulele player, though he often played a banjolele, a hybrid instrument consisting of an extended ukulele neck with a banjo resonator body. Demand surged in the new century because of its relative simplicity and portability. Another British ukulele player was Tony Award winner Tessie O'Shea, who appeared in numerous movies and stage shows, and was twice on The Ed Sullivan Show, including the night The Beatles debuted in 1964. The Ukulele Orchestra of Great Britain tours globally, and the George Formby Society, established in 1961, continues to hold regular conventions. George Harrison, Paul McCartney, and John Lennon all played the ukulele. Harrison, who was a Formby fan, was a great lover of the instrument and often gave them to friends, including Tom Petty, whom he taught to play it.
Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі
Укулеле 1915 жылдың көктемінен күзіне дейін Сан-Францискода өткен Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесінде американдық тыңдарман үшін танымал болды. Гавай павильонында гитара және укулеле ансамблі, Джордж Э.К. Авай және оның Royal Hawaiian Quartet тобы, сондай-ақ укулеле шебері және оны ойнаушы Джона Кумалае өнер көрсетті. Ансамбльдің келушілер арасындағы танымалдылығы Tin Pan Alley әншілерінің арасында Гавайи тақырыбындағы әндерге қызығушылықты арттырды. Ансамбль АҚШ материгінің халық музыкасына лап сталь гитарасы мен укулеле-ді енгізді, оларды Рой Смек және Клифф "Укулеле Айк" Эдвардс сияқты водевиль артистері қабылдады. 1923 жылдың 15 сәуірінде Нью-Йорктегі Риволи театрында Смек укулеледе ойнап, DeForest Phonofilm технологиясымен түсірілген "Стринговый гармония" атты қысқа фильмінде пайда болды. 1926 жылдың 6 тамызында Смек Джон Бэрримордың "Дон Хуан" көркем фильмімен бірге Vitaphone дискілік дыбыс технологиясымен жасалған "His Pastimes" атты қысқа фильмінде укулеледе ойнады. Укулеле көп ұзамай джаз дәуірінің символына айналды. Гитара сияқты, укулеледе ойнаудың негізгі дағдыларын оңай үйренуге болады, сондықтан бұл ыңғайлы, салыстырмалы түрде арзан аспап 1920 жылдары әуесқой музыканттардың арасында кең таралды. Бұл туралы сол кездегі танымал әндердің ноталарына уке аккордтарының схемасын қосу дәлелдейді. Regal, Harmony және әсіресе Martin сияқты континенттік аспап жасаушылар сұранысты пайдаланып, өз өндірісіне укулеле, банджолеле және типль аспаптарын қосты. Укулеле сол кездегі мандолина сияқты ертедегі кантри немесе халық музыкасына да енді. Оны Джимми Роджерс және Эрнест В. Стоунмен, сондай-ақ Кован Пауэрс және оның отбасылық тобы, Да Коста Волцтың оңтүстік хабар таратушылары, Уолтер Смит және достары, Бланкеншиптер, Хиллбиллиз және Хиллтоп әншілері сияқты топтар орындады. Укулеле 1950-ші, 60-шы және 70-ші жылдарға дейін көптеген джаз әндерінде танымал болды. Аспаптың танымалдылығының көп бөлігін (әсіресе баритон үлгісін) Артур Годфри телешоуында көрсетті. Әнші-музыкант Тинь Тим 1968 жылы "Tiptoe Through the Tulips" хитінде ойнағаннан кейін осы аспаппен байланыстырылды.
The ukulele was popularized for a stateside audience during the Panama–Pacific International Exposition, held from spring to autumn of 1915 in San Francisco. The Hawaiian Pavilion featured a guitar and ukulele ensemble, George E. K. Awai and his Royal Hawaiian Quartet, along with ukulele maker and player Jonah Kumalae. The popularity of the ensemble with visitors launched a fad for Hawaiian themed songs among Tin Pan Alley songwriters. The ensemble also introduced both the lap steel guitar and the ukulele into U. S. mainland popular music, where it was taken up by vaudeville performers such as Roy Smeck and Cliff "Ukulele Ike" Edwards. On April 15, 1923, at the Rivoli Theater in New York City, Smeck appeared, playing the ukulele, in Stringed Harmony, a short film made in the DeForest Phonofilm sound on film process. On August 6, 1926, Smeck appeared playing the ukulele in a short film His Pastimes, made in the Vitaphone sound on disc process, shown with the feature film Don Juan starring John Barrymore. The ukulele soon became an icon of the Jazz Age. Like guitar, basic ukulele skills can be learned fairly easily, and this highly portable, relatively inexpensive instrument was popular with amateur players throughout the 1920s, as evidenced by the introduction of uke chord tablature into the published sheet music for popular songs of the time A number of mainland based stringed instrument manufacturers, among them Regal, Harmony, and especially Martin, added ukulele, banjolele, and tiple lines to their production to take advantage of the demand. The ukulele also made inroads into early country music or old time music parallel to the then popular mandolin. It was played by Jimmie Rodgers and Ernest V. Stoneman, as well as by early string bands, including Cowan Powers and his Family Band, Da Costa Woltz's Southern Broadcasters, Walter Smith and Friends, The Blankenship Family, The Hillbillies, and The Hilltop Singers. The ukulele remained popular, appearing in many jazz songs throughout the 1950s, '60s, and '70s. Much of the instrument's popularity (particularly the baritone size) was cultivated by Arthur Godfrey on The Arthur Godfrey Show on television. Singer musician Tiny Tim became closely associated with the instrument after playing it on his 1968 hit "Tiptoe Through the Tulips".