Кіріспе

Анадромалық тұщы су балығының түрі

Стальбасты, немесе кейде стальбасты форель, Тынық мұхиты алабының Солтүстік-Шығыс Азия мен Солтүстік Америкадағы суық сулы салаларында табиғи түрде кездесетін жағажайлық көкбалықтың (Oncorhynchus mykiss irideus) немесе Колумбия өзенінің қызылжолақты форелінің (O. m. gairdneri, сондай-ақ қызылжолақты стальбасты деп те аталады) анадромалық түрі болып табылады. Стальбастылар, басқа теңізге жүретін (анадромалық) форель мен лососьтар сияқты, тұщы суда шағылысады, шабақтар бірнеше жыл бойы азық табу үшін мұхитқа көшіп кетеді, ал ересектер шағылысу үшін туған өзендеріне оралады. Стальбастылар итерапаралық, бірақ тірі қалу көрсеткіші шамамен 10–20% құрайды.

Сипаттама

Темірбас балықтың тұщы су түрі - көкжаңбырлы алабұға (Oncorhynchus mykiss). Бұл түрлердің айырмашылығы - темiрбас теңізге көшіп, тұщы судағы салаларға шағылысу үшін оралады, ал анадромалық емес көкжаңбырлы алабұғалар тұщы судан шықпайды. Темірбас көкжаңбырлы алабұғадан ірілеу және аз түсті болады. Темірбас балықтың салмағы мен ұзындығы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ олар 11 жылға дейін өмір сүре алады және бірнеше рет шағылысады. Темірбас алабұғасының денесі күміс түсті және ағымдыққа қарай жіңішкеленген, басы дөңгелек болады. Осы күміс түсі мен дөңгелек басы темiрбасқа оның атын береді.

Сипаттамалары

Steelhead қазіргі уақытта Солтүстік Калифорнияда балық шаруашылығын қолдайды немесе тарихи түрде қолдаған, сондықтан олардың «экономикалық және мәдени құндылығы» бар (Moyle, Israel, & Purdy, 2008). Көпшілік пікірге қарамастан, Калифорниялық Steelhead – жаңбырлы алабұғаның (Oncorhynchus mykiss) жағалаудағы нұсқасы; «жаңбырлы алабұға – ‘жабық’ түр және өмірінің соңына дейін тұщы суда қалады» (King County, 2016). Теңізге жүретін Steelhead, немесе Oncorhynchus mykiss irideus ерекше бейімделу қасиеттеріне ие, бұл балықты оның жалпы түрінен ажыратады және Тынық мұхитының солтүстік-батыс аймағында, соның ішінде Калифорнияның жағалауында кеңінен таралуына мүмкіндік береді. Шындығында, «жағалаудағы жаңбырлы алабұға – жергілікті алабұға түрлерінің ең көп тараған түрі» (CA.gov). Бұл түрдің басқа да қажетті биологиялық функцияларының арасында Steelhead Trout «Калифорния өзендерінің жағдайының сенімді көрсеткіші болып табылады; өзендердің жағдайы жақсы болған жерлерде жергілікті лосось пен форельдің үлкен, өзін-өзі қамтамасыз ететін популяциялары кездеседі» (Moyle, Israel, & Purdy, 2008). Steelhead-тің ерекшеленуіне және оның атын алуына себеп болған негізгі физикалық ерекшелігі – хромды астыңғы жағы және болатқа ұқсас зәйтүн сұр түсті арқасы. Steelhead – 4-6 жыл өмір сүретін, теңізге жүретін жыртқыш балық. Жай ғана жаңбырлы алабұға сияқты, Steelhead жас кезінде зоопланктонмен қоректенеді, содан кейін балық, кейбір кеміргіштер, моллюскалар мен қабықшалыларға көшеді. Алайда, ашық теңізге кірген кезде олардың рационы көбінесе кальмар, қабықшалылар және анчоус, сельдь және сардина сияқты шағын балықтардан тұрады, бірақ бұл рационның мөлшері Steelhead-тің қай географиялық аймаққа көшіп баруын таңдауына байланысты (Salmon Fishing Now). «Жаңбырлы алабұға мен Steelhead – генетикалық тұрғыдан бірдей, бірақ өмірлік стратегияларымен бөлінген екі әртүрлі экотипті білдіреді» (Heath 2001); Steelhead Trout-тың жаңбырлы алабұғадан ерекше биологиялық әртүрлілігі ашық теңізге көшіп кету қабілетімен анықталады. Steelhead Trout-тың бірегей бейімделу қабілеті – үйге оралу, ол балыққа тұщы және тұзды суға бірнеше рет көшіп-қонуға мүмкіндік береді. Импринтинг процесі арқылы Steelhead Trout «туған өзеніне тән» химиялық белгіні қалдырады (NRC 1996).

Жолдау жүріс-тұрысы

Мүмкін, Steelhead Trout-тың ең қызықты және таңғажайып ерекшелігі – оның үйіне оралу мінез-құлқы және осы түрдің өмірі бойы ашық мұхитқа барып, бір тұщы су көзіне бірнеше рет қайтып келгеніне қарамастан, өзінің негізгі шағылысу жерлерін дәл анықтау қабілеті. Химиялық индикатордың биологиялық ерекшелігі арқылы ерітінділердің концентрациясын және өзеннің химиялық профилін тіркеу арқылы, Steelhead балықтары "күннің және магниттік солтүстіктің орналасуын пайдаланып, шағылысу жерлеріне қарай бағттанады", олар ашық мұхитта 1-4 жыл бойы толыққанды тамақтанғаннан кейін (Фултон). Тіпті жүздеген шақырым сапар шеккеннен кейін де, осы химиялық із бейімдеме тұщы суға оралғанда олардың нақты шағылысу жерлерін анықтауға мүмкіндік береді. Фултонның "Анадромалық Steelhead Trout-тың сипаттамалары, тіршілік ету ортасының талаптары және экологиясы туралы шолу" еңбегінде "үйіне оралу, бассейнге, өзенге және тіпті өзен ішіндегі орналасуына қарай генетикалық жағынан әртүрлі субпопуляцияларды құрайды" (Алтухов 2000) делінген. Heath & Pollard жүргізген зерттеуге сәйкес, "Steelhead Trout популяциялары арасында жеке, сала және су алабы деңгейінде маңызды генетикалық айырмашылықтар кездеседі", бұл шағылысу практикасының нәтижесінде химиялық байланысқа байланысты (Heath, 2001). Автор осы биологиялық дәлдікке байланысты Steelhead Trout-тың "өзінің ортасына ерекше бейімделгенін" және балық популяциялары "әртүрлі аймақтарда шағылысатын балықтардан жеткілікті түрде оқшауланған" болғандықтан, "субпопуляциялар жүгіру уақытына, балықтардың мөлшеріне және тіпті мінез-құлық үлгілеріне қарай өзгеше болуы мүмкін" (Heath, 2001) деген қорытындыға келді. Бұл сонымен қатар Steelhead Trout популяциялары арасындағы генетикалық туыстыққа да әсер етеді; қызықтысы, автор өңірлік Steelhead Trout популяцияларының генетикалық ұқсастығының "қашықтыққа пропорционалды" екенін анықтады (Heath, 2001).

Ұрық шашу

Ұрықтану кезінде балықтар тұщы сулы салаларының қиыршықты түбіне жұмыртқаларын салады. Аналығы "қызыл" деп аталатын шұңқыр қазып алады. Steelhead балығы үшін ұрықтануға қолайлы тереңдік – ... (мәлімет жоқ). Содан кейін ол жұмыртқаларын салады, ал аналық балық оларды ұрықтандырады. Аналық балықтар жұмыртқаларын қиыршықпен жабады. Аналық балықтың мөлшеріне қарай, ол 9000-ға дейін жұмыртқа сала алады. Содан кейін аналық балық жұмыртқаларды шағылдың бір футының (шамамен 30 см) астына көмеді. Жұмыртқалар шағылдың ішінде жарылғанша қалады. Бұрыштан айырмашылығы (ол бір рет қана ұрықтай алады), Steelhead мұхитқа қайта оралып, ұрықтану маусымында бірнеше рет өзенге қайта жүзуі мүмкін.

Балық шаруашылығы және экология

Солтүстік Америкадағы табиғи Steelhead Trout балық аулау "Роки тауларының батысында", АҚШ-тың жағалау аймақтарында кеңінен таралған (Ұлттық жабайы табиғат федерациясы). Айдахо, Пенсильвания және Нью-Йорк сияқты штаттарда АҚШ-та балық шаруашылықтары пайда болды, олар спорттық балық аулау үшін жергілікті емес Steelhead Trout-ты жергілікті суларға жіберді, сондай-ақ АҚШ-тағы Steelhead Trout-тың жалпы санын толықтырды. Steelhead Trout-тың ең өнімді және тарихи балық аулау орындары Аляска, Вашингтон және Орегон штаттарында орналасқан. Айдахо штатында да өркендеп дамыған ішкі балық шаруашылығы бар, онда 20-дан астам балық шаруашылықтары штаттың таза, мұзды өзендері мен ағыстарындағы жергілікті популяциямен өзара әрекеттеседі және балықты қосымша көбейтеді. Солтүстік Калифорнияда соңғы онжылдықтарда азайып бара жатқан саны, Ресей өзені және Сакраменто дельтасы сияқты аймақтарда шамадан тыс балық аулау мен ластанудың салдарынан қысымға ұшырады. Алайда, Вашингтон және Орегон штаттарындағы жергілікті түрлердің қайта жандануын қолдайтын күшейтілген консервациялық шаралардың арқасында балықшылар мен Steelhead Trout әуесқойлары осы Солтүстік-Батыс аймағында Steelhead популяциясының жаңаруының нәтижелерін көруде. NOAA мәліметінше, Тынық мұхитының Солтүстік-Батысындағы балық шаруашылықтары мен табиғи балық аулау 12 маңызды популяциялық сегментті қамтиды. Бұрынғы қалалық даму мен тиімсіз консервациялық шаралардың салдарынан бұл белгіленген аймақтар әлі де қауіп-қатер астында, ал кейбіреулері тіпті жойылу қаупінде. Дегенмен, үміт бар. Осы маңызды Steelhead Trout популяциялық сегменттеріне мыналар кіреді:

Ұлы көлдердегі темір бас

Ұлы көлдерде табылған стальбастылар – тұзды суда кездесетін стальбастылардың тұщы суға бейімделген түрі. Батыс жағалаудағы табиғи стальбастылар популяцияларына ұқсас, Ұлы көлдердегі стальбастылар үлкен су көлеміне құятын салалардан бастама алады, осы жағдайда – Ұлы көлдерден. Олар мұнда іріліп, жыныстық жағынан жетіліп, бастапқы салаларына қайта оралады. Ұлы көлдердегі стальбастылар 20 фунтқа дейін, ал ұзындығы 36–40 дюймға жетеді, бірақ әдетте 4–10 фунт аралығында және 20–30 дюйм ұзындықта болады. Олар дене бітіміндегі ұзындығы мен жұқалығы, күміс түсі және арқасындағы нүктелер (бұл нүктелер көбінесе бүйір сызығынан аспайды) сияқты мұхитқа жүретін стальбастыларға өте ұқсас сипаттамаға ие. Балықтар салаларда көбірек уақыт өткенде түсі қоюланып, ортасынан жарқыраған қызыл жолақ пайда болады. Көлдерде олар алевифтер, минтай және көл шабақтары сияқты түрлермен қоректенеді. Стальбастылардың Ұлы көлдерге алғашқы енгізілуі 1876 жылға дейін барып жетеді, осы жылы Калифорния штатындағы МакКлауд өзенінен алынған шабақтар Ау Сабель өзеніне жіберілді. Бұл балықтардың «жабайы» популяциясы көлдерге енгізілгеннен кейін көп ұзамай қалыптаса бастады. 80-ші жылдардың соңында Мускегон және Пере Маркет сияқты маңызды өзендерде олардың популяцияларын табуға болды. Мичиганның салаларына алғаш рет енгізілгеннен кейін, басқа штаттар да өз өзендеріне балықтарды қоныстандыруды бастады, мысалы, Нью-Йорк, Огайо және Пенсильвания. Ірілігі мен күшті мінезінің арқасында стальбастылар Ұлы көлдер аймағындағы балық аулаушылар арасында өте танымал.

Су температурасының маңызы

Темірбалықтардың жүзетін суының температурасы олардың дамуы мен тіршілік етуі үшін маңызды. Сальмоноидтар "поикилотермдер" деп саналады, яғни температура олардың өмірлік кезеңдеріне, мысалы, шағылысуға әсер етеді. Су температурасы – лосось тұқымдасының биологиясына әсер ететін ең маңызды факторлардың бірі. Температура темірбалықтың ағысқа қарсы қандай уақытта көшуді бастайтынын, шағылысу мерзімін және уылдырықтан шабалдардың қашан шығатынын анықтайды. Темірбалық жұмыртқаларының дамуы да судың белгілі бір температурасына байланысты. Темірбалық шағылысу үшін қалаулы температура диапазоны құрайды. Лосось тұқымдасының ешбір түрі температурасы артық болатын жағдайда тірі қала алмайды. Өкінішке орай, Калифорнияда суық, ылғалды маусымдардан гөрі ұзақ құрғақ маусымдар жиі болып жатыр, бұл Калифорния өзендері жүйесінің температурасын көтеріп жатыр. Тарихи тұрғыдан алғанда, форель Америка Құрама Штаттарының Тынық мұхитының солтүстік-батысы және Британдық Колумбиядағы адамдар үшін маңызды тағамдық көз болған. Орталық Колумбия өзенінің Салиш тайпалары, Оңтүстік Оканаган, Лилует және Шусвап, Томпсон (Н'лака'памукс), Чилкотин, Жоғарғы Кутенаи (Кутенаи), Юконның жергілікті халқы, Карибу Инуиттері, Еяк, Микмак (Микмак) және Лабрадордың Мелвилл көлінің Монтагнайс (Инну) тайпалары бұрыннан форельді маңызды тағамдық көз ретінде пайдаланған (Тұрғын халықтардың тамақтануы және қоршаған орта орталығы). Атап айтқанда, темірбалық жоғары майлылығымен және дәмді апельсин түсті етімен ғана емес, сонымен қатар туған жерімен байланысы үшін де бағалы балық саналады. Су сапасының, биологиялық әртүрліліктің және жалпы экожүйе денсаулығының көрсеткіші ретінде ұзақ жылдар бойы қызмет еткен темірбалық, өзендердің, ағыстардың және мұхиттардың әртүрлілігіне сүйенген адамдар арасында ерекше құрметке ие. Мысалы, Оңтүстік Оканаган, Төменгі Лилует және Гиксан (Гиксан) тайпалары наурыз және сәуір айларында көктемгі маусымда темірбалыққа тәуелді болды; Тахлтан тайпалары наурыздың ортасынан сәуірге дейін және қыркүйекте оны өсірді; Coeur d'Alene тайпалары мамырдан қазанға дейін және қарашадан сәуірге дейін темірбалыққа тәуелді болды; Жоғарғы Лилует күзден көктемге дейін, ал Белла Кула (Нуксалк) және Орталық жағалау Салиш тайпалары жыл бойы темірбалықтан пайдаланды (Тұрғын халықтардың тамақтануы және қоршаған орта орталығы). Темірбалық лосось тарихи жергілікті халықтар үшін маңызды дәстүрлі тағамдық көз ретінде құрметтеледі. Кейбір тайпалар, мысалы, Гиксан және Ветсуветен тайпалары тіпті темірбалықты ең маңызды тағамдық көз деп санады (Тұрғын халықтардың тамақтануы және қоршаған орта орталығы).

Өсімдіктерді өсірудің тайпалық әдістері

Дәстүрлі түрде, Steelhead Trout балығын жергілікті тайпалар балықтардың қозғалысын өзгерту үшін бөгеттер, үш тісті найзалар, гаффтар, балық аулау шеңберлері, арқанмен аулау, найзалар, тұзақтар және ілгектер сияқты әдістермен аулаған (Тұрғылық халықтардың тамақтануы және қоршаған ортасы орталығы).

Тальтан

Жергілікті халықтардың тамақтану және қоршаған орта орталығы мәліметінше, осы жағалаудағы тайпалар болат бас алабұғаны аулауда бірнеше шаруашылық әдістерін пайдаланған. Тахлтан тайпасы найза мен бөгеттерді, сондай-ақ, әсіресе 20-ғасырдың басында бөгеттерді пайдалануға тыйым салынған кезде желкендік торларды қолданған (Жергілікті халықтардың тамақтану және қоршаған орта орталығы). Сонымен қатар, тахлтандықтар "цилиндрлі тұзақ торы мен қол торларын" қолданған, ал сайып келгенде, ажыратылатын ілгектері бар сүйреу таяқтарын пайдаланған (Жергілікті халықтардың тамақтану және қоршаған орта орталығы).

Ванкувер аралындағы Ноотка (Nuu-chah-nulth)

Ванкувер аралындағы Нотка тайпасы осы ерекше балықтарды өсіру үшін бөгеттер, тұзақтар, сүңгілер және гарпундарды пайдаланса, Орталық жағалау Салиш тайпасы ағынның ені мен судың тазалығына қарай гарпундар, сүңгілер, иілгіш сыммен соғылатын сүңгілер, төрт тісті найзалар, көлденең желілер, торынан тоқу арқылы жасалған тұзақтар, бөгеттер және трал желілері сияқты бірнеше өсіру тәсілдерін қолданған (Халықтардың тамақтану және қоршаған орта орталығы).

Салиш тайпалары

Жағалау Салиш тайпасы епті әдістер қолданып, табиғи ортаны пайдалана отырып, болатбас балықтарын аулаған. Қышымалы жалбыздың талшықтарынан троллинг желілерін, ал сүйектен U пішіндес ілгектер жасаған. Сонымен қатар, Салиш тайпасы келіп-кетіп тұратын толқындарды пайдаланып, толқын тосқанын (tidal weir) құрған. Толқындардың қозғалысы балықтарды кішкентай шығанақтарға және өзендегі тұзаққа айдап жіберген, онда балықтар ақыр соңында саяз суларда гарпунмен немесе сүңгімен ұсталып алынған (Халықтардың тамақтану және қоршаған орта орталығы).

Белла-кула

Белла-Кула тайпалары дәстүрлі түрде екі түрлі тұтқыр құрылғыны пайдаланып, болат бастықтарды қоршауға және күтуге арналған себеттерге секіруге мәжбүрлейтін ерекше өсіру тәсілдеріне сүйенген. Жергілікті халықтардың тамақтану және қоршаған орта орталығының мәліметінше, Белла-Кула тайпасының әрбір ауылы Белла-Кула өзенінде болат бастықтарды аулау және өсіруге эксклюзивті құқыққа ие болған (Center for Indigenous Peoples' Nutrition and Environment).

Томпсон

Спенс көпірінің жанындағы Томпсон өзені бойында осы тайпа Steelhead Trout балықтарын су бетіне шығару үшін шамырдың ерекше тартымдылығын пайдаланды, оларды содан кейін найзамен, арқанмен немесе дәстүрлі әдіспен – ілмек пен жем арқылы ұстады (Тәуелсіз халықтардың тамақтану және қоршаған орта орталығы).

Жабайы аңдар мен қауіптер

Steelhead Trout балықтарының мекендейтін жері мен аймағына байланысты көптеген жыртқыш жануарлардың тамақтану қажеттіліктерінде маңызды рөл атқарады. Steelhead Trout – үшінші деңгейдегі тұтынушылар, яғни олар жергілікті ортадағы басқа жыртқыш жануарлармен, мысалы, кішкентай балықтармен қоректенеді. Steelhead Trout-тың жауына тұщы судың миногалары, оспрейлер мен бүркіттер сияқты құстар, аюлар, егершелер, өзен сусарлары және адамдар жатады (Ұлттық жабайы табиғат федерациясы). Ашық мұхитта Steelhead Trout-ты акулалардың көптеген түрлері, теңіз түлкілері, теңіз арыстандары және тіпті кашалоттар жейді (Ұлттық жабайы табиғат федерациясы). Табиғи жауынан басқа, Steelhead Trout-қа ең үлкен қауіп – адамның әсері. Адамның қоныстануы мекендеу ортасын жоғалтуға және Steelhead Trout әдетте өсіп-өмір сүрген табиғи ортаның нашарлауына әкелді. Қалалардың өсуі мен ластану Солтүстік Калифорнияның бұрын таза болған өзендеріне, мұхиттың аузына зиян келтірді. Steelhead Trout көбінесе кездесетін Сонома жағалауы мен Гумбольдт округінде түрлердің саны азайды. Оңтүстік Калифорнияда Steelhead Trout-тың болашағы одан да қауіпті. Тарихи мәліметтер мен 20 ғасырдың басындағы фотосуреттерде бұрын Оранж округінде және тіпті Лос-Анджелес өзені бойында Steelhead Trout өсірілгендігі көрсетілген. Бұл балықтар бұрын Доджер стадионының жанындағы Стилхед арығы, Вентура өзені, Малибу арығы және Оранж округінің Сан-Хуан арығы сияқты жерлерде табылған (Калифорниялық форель). Steelhead Trout популяциясы бұрын Сан-Диего округіне дейін, Сан-Матео арығының төменгі ағысында және Санта-Маргарита өзенінің төменгі ағысында кеңейген (Калифорниялық форель). NOAA Солтүстік Калифорниядағы Steelhead Trout популяциясына ең үлкен қауіп – мекендеу ортасының нашарлауы екенін атап көрсетеді, бұл жағалау өсімдіктерін жою, шөгінділердің жиналуы, су ағынының өзгеруі, су сапасының нашарлауы, су астындағы ағаштарды жою және нашар эстуарлық мекендеу орталарынан туындайды (NOAA). Атап айтқанда, халық санының төмендеуіне әкелген адамның қызметіне орман шаруашылығы, мал шаруашылығы, демалыс, кен өндіру, мекендеу ортасын бұзу, суды бұру, жасанды көбею, эстуарлық ортаны жою немесе өзгерту, су тасқыны, гидроэнергетиканы дамыту, су астындағы мекендеу ортасының проблемалары, деректердің жетіспеуі, жалпы жерді пайдалану, браконьерлік, жыртқыштық, демалыспен балық аулау, қала құрылысы және суды басқару жатады (NOAA).

Паразиттер мен патогендер

Адамдар өз аулаларына және су көздерін қоршаған ауыл шаруашылығына шашатын пестицидтердің салдарынан көптеген зиянды заттар мен патогендер су бассейндеріне еніп жатыр. Бұл, өз кезегінде, біздің таза суымызда тіршілік ететін организмдерге әсер ететін көптеген экологиялық факторларға алып келуі мүмкін. Парниктік газдардың артуы және жоғары көміртегі диоксиді деңгейі судың гүлденуіне және жылынуына себеп болуы мүмкін. pH деңгейі тым жоғары болса, ол дене ішінде де, сыртында да зақымдануға әкеліп, әрі қарай стальхедтің өлуіне соқтыруы мүмкін. Су температурасының көтерілуі стальхедтің басқа да стресстік факторларға төтеп беру қабілетін төмендетіп, оларды паразиттер мен патогендерге осал етеді. Бұл жылы сулар тірі организмдер арасындағы байланыстарды күшейтеді және паразиттердің таралуын арттырады. Батыс Вирджиния штатындағы өзенде стальхед балықтарының денесіндегі жаралардың себебін анықтау үшін зерттеу жүргізілді. Нәтижелер көрсеткендей, су деңгейі төмендегенде және pH деңгейі жоғары болғанда балықтардың денесінде жаралар пайда болады.

Дамбалардың төлемдері

Адамның араласуына байланысты бөгеттер салынды, бұл болат бас және басқа да анадромалық балықтардың өрлеу үшін ағысқа қарсы жүзуіне кедергі келтірді. Кейбір бөгеттерде балықтардың бөгеттен жоғары қарай көшіп өтуіне көмектесетін балық көтерілгіштері бар, ал кейбір бөгеттерде оларды мұхитқа қарай түсіруге арналған әдістер жасалған, ал басқалары көтерілгіш орнату үшін тым биік. Бөгеттерге байланысты салдарлар, батыс елдері қоныстанғаннан бергі кездегі Орталық Аңғардағы лосось және болат бас балықтарының санының азаюының басты себебі болып табылады. Орегон штатындағы Кугар бөгеті тарихи тұрғыдан судың төменгі ағысындағы температурасын өзгертті, бұл балықтардың көшіп-қону, шаруа болу және жұмыртқаның жарылу уақытына әсер етті. Шабақтар жылы суда жүзген кезде қауіп төніп тұрады. Олардың өмірінің осы кезеңінде тым жылы суда тірі қалуға шамалары жетпейді. Осы мәселелерді шешу үшін ұсынылған шешімдер – көбірек жел турбиналарын орнату және өзен жүйелерінің экологиясына тікелей зиян келтіретін бөгеттерді бұзу. Ғалымдар мен инженерлер көшіп бара жатқан балықтарды осы бөгеттерден тасымалдауға көмектесетін әдістерді әзірледі, мысалы, балық көтерілгіштері немесе судан бөгеттің үстіне дейін созылатын тік құбырлар, олар суды және балықтарды бөгеттен арғы жағына қарай сорып тасымалдайды. Бұл 9 метрге дейінгі кішкентай бөгеттерде тиімді болып көрінеді.

Құрғақшылық

Климаттың өзгеруіне байланысты соңғы уақыттағы ұзаққа созылған құрғақшылықтар АҚШ-тың батыс жағалауына әсер етіп, темір бас балықтарының санына зор үлесін тигізді. Өзендердегі судың жетіспеуі балықтардың өрімдік жерлеріне қарай жүзуіне кедергі келтіреді, бұл олардың көбею қабілетін төмендетіп, болашақта популяцияның сәттілігін азайтады. Құрғақшылықтың салдарынан пайда болған баяу ағысты, сайып келген суларда балықтар жыртқыштарға оңай шалдығады. Су температурасының артуы темір бас балықтары үшін қауіпті болуы мүмкін, егер температура оларға қолайлы деңгейден асып кетсе.

Қорғау мәртебесі

1940 жылдары темірбас балығының құрылу қаупі туғаннан кейін бірнеше сақтау бағдарламалары құрылды. Халық санының азаюына негізінен өзен жүйелеріндегі адамның салған кедергілері себеп. Бұл көбінесе бөгеттердің жол торуынан немесе адамдардың ойын-сауық және суға қол жеткізу үшін өзен ландшафтын өзгертуінен туындайды. Болжам бойынша, тек 500-ге жуық темірбас балығы Оңтүстік Калифорния су алаптарына оралады. Дегенмен, АҚШ-тың басқа аймақтарында темірбас балығы бөгетті түр ретінде қарастырылып, қоршаған ортаға зиян келтіруі мүмкін (NOAA). Осы төрт сегменттің үшеуі Құрып бара жатқан түрлер туралы заң бойынша қорғауға алынған. Орталық Колумбия өзені (MCR) сегменті соңғы қалпына келтіру шараларының негізгі бағыты болып табылады. MCR сегменті Орегон және Вашингтон штатының шығысындағы Колумбия үстіртінің шамамен 3500 шаршы мильін қамтиды. Шығыс Орегонда қалпына келтіру шаралары Колумбия өзенінің екі негізгі саласына: Дешутс және Джон Дей өзендеріне бағытталған, алайда Уматилла және Уолла-Уолла да қалпына келтіру жоспарларына енгізілген. MCR темірбас балығының популяциясына қауіп төндіретін негізгі факторлар – гидрожүйе жұмысы, ортаның өзгеруі және табиғи шарада көбейетін шаруалық балықтардың әсері.