Жаңа су балықтары: Көселі троту және болатбас троту

Кіріспе

Балықтардың тұщы су түрлері

Көктемгі алабұға (Oncorhynchus mykiss) – Азия мен Солтүстік Америкадағы Тынық мұхитының суық сулы салаларында табиғи түрде өсетін алабұға түрі. Steelhead (кейде steelhead trout деп аталады) – жағалаудағы көкжаңбырлы көкбалықтың (O. m. irideus) немесе Колумбия өзенінің қызылжолақты көкбалықтың (O. m. gairdneri) анадромалық (теңізге қарай жүзу) түрі, ол әдетте екі-үш жыл мұхитта өмір сүргеннен кейін шаруашылық үшін тұщы суға оралады. Ұлы көлдерге әкелінген және шаруашылық үшін салаларға көшіп-қонуға бейімделген тұщы су түрлері де steelhead деп аталады. Ересек тұщы су көкбалықтарының орташа салмағы , ал көлде және теңізде өсетін түрлері салмағына жете алады. Түсі субтүрлерге, формаларына және тіршілік ортасына байланысты әртүрлі болады. Ересек балықтарды денесінің бүйірі бойынша кең қызғылт жолақпен, жегіштен құйрыққа дейін, көбейген еркектерде бұл жолақ ерекше көзге түседі. Табиғи және шаруашылықта өсірілген түрлер кем дегенде 45 елде және Антарктидадан басқа барлық құрлықтарда тамақ немесе спорттық балық аулау үшін отырғызылған және таратылған. АҚШ, Оңтүстік Еуропа, Австралия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Америкадағы туған ортасынан тыс жерлерге таратылған түрлер жергілікті балық түрлеріне зиян келтірген. Кіргізілген популяциялар жергілікті түрлерге қоректену арқылы, бәсекелесу арқылы, жұқпалы ауруларды (мысалы, айналмалы ауру) тарату арқылы немесе жақын түрлермен будандасу арқылы әсер етуі мүмкін. Көктемгі алабұға әлемдегі ең қауіпті 100 түрдің тізіміне енген. Бұрын балықтан толыққанды бос немесе жергілікті балық қоры азайып кеткен суларға жасалған басқа да енгізілімдер, мысалы, Ұлы көлдер мен Вайоминг штатындағы Firehole өзенінде спорттық балық аулауға мүмкіндік берді. Кейбір жергілікті популяциялардың белгілі бір субтүрлері немесе, steelhead жағдайында, ерекше популяциялық сегменттері, Қоршаған ортаны қорғау туралы заң бойынша жойылып бара жатқан немесе қауіп төндірілген түрлер ретінде тізімделген. Steelhead – Вашингтон штатының ресми балығы.

Таксономия

Жаңбырлы алабұлақтың ғылыми атауы – Oncorhynchus mykiss. Бұл түрді 1792 жылы неміс натуралисі және таксономисі Иоганн Юлиус Вальбаум Сибірдегі Камчатка түбегінен алынған типтік үлгілер негізінде атаған. Вальбаумның бастапқы түрі – mykiss, ол жергілікті камчаткалықтардың балыққа берген mykizha атауынан шыққан. Туыстың атауы грекше ὄγκος (ónkos) – «дөңгелек, иілген, ілгек» және ῥύγχος (rhúnkhos) – «мұрын», осы атаулар жұптасу маусымындағы еркектердің ілгекті жақтарына сілтеме жасайды («kype»). 1855 жылы Калифорния ғылым академиясының геология және минералогия бөлімінің кураторы Уильям П. Гиббонс бір популяцияны тауып, оны (латынша: rainbow) деп атады, кейін ол Salmo irideus деп түзетілді. Вальбаумның типтік үлгілердің сипаттамасының конспецификалық екені және осылайша басымдыққа ие екені анықталғаннан кейін бұл атаулар қолданыстан шықты. 1989 жылы морфологиялық және генетикалық зерттеулер Тынық мұхиты бассейніндегі форельдің Атлант мұхиты бассейніндегі Salmo (Salmo trutta) немесе Атлант лососінен (Salmo salar) гөрі, Тынық мұхиты лососіна (Oncorhynchus түрлеріне) генетикалық жағынан жақын екенін көрсетті. Осылайша, 1989 жылы таксономиялық органдар жаңбырлы алабұқа, қызыл тамақ және басқа Тынық мұхиты бассейніндегі форель түрлерін Oncorhynchus туысына қосты. Вальбаумның атауы басымдыққа ие болғандықтан, Oncorhynchus mykiss түрінің атауы жаңбырлы алабұқаның ғылыми атауы болды. Бұрынғы түр атаулары irideus және gairdneri сәйкесінше жағалаудағы жаңбырлы алабұқа және Колумбия өзеніндегі қызылжолақты форель үшін қосалқы түр атаулары ретінде қабылданды. Географиялық топ Атауы Ғылыми атауы Таралу аймағы Суреті Тірілген түрі Камчатка жаңбырлы алабұқасы O. m. mykiss (Walbaum, 1792) Батыс Тынық мұхиты: Камчатка түбегі, Камчатканың шығысындағы Командор аралдары және Амур өзенінің сағасына дейін Охотск теңізі. Анадромдық түрлері – болатбас, ал тұщы су түрлері – жаңбырлы алабұқа деп аталады. Мұхит (немесе «болатбас») және жағалаудағы жаңбырлы алабұқаның тұщы су түрлері. irideus Бирдсли форелі O. m. irideus var. beardsleei (нағыз қосалқы түр емес, бірақ жағалаудағы жаңбырлы алабұқаның генетикалық ерекше көлдік түрі) (Jordan, 1896) Атабаска өзені жүйесінің бастауларында кеңінен таралған. Маклауд өзенінің қызылжолақты форелі O. m. stonei (Jordan, 1894) Солтүстік Калифорниядағы Маклауд өзенінің және оның салаларының мекені, Шаста тауының оңтүстігінде. Шипхевен ағынының қызылжолақты форелі O. m. spp. Калифорния штатының Сискию округіндегі Шипхевен ағынының мекені. 1972 және 1974 жылдары Шипхевен ағынының қызылжолақты форелі Swamp Creek-ке, ал 1977 жылы Trout Creek-ке ауыстырылды. Ұлы бассейннің қызылжолақты форелі O. m. newberrii (Girard, 1859) Орегонның оңтүстік-шығысында және Ұлы бассейннің шетіндегі Калифорния мен Неваданың кейбір бөліктерінде кездеседі. Игл көлінің форелі O. m. aquilarum (Snyder, 1917) Калифорния штатының Лассен округіндегі Игл көліне тән. Камлупс жаңбырлы алабұқасы O. m. kamloops тұқымы (Jordan, 1892) Британдық Колумбияның бірнеше ірі көлдерінде, әсіресе Камлупс көлі мен Кутенэй көлінде кездеседі. Өте ірілігімен танымал. Керн өзенінің алтын алабұқасы Алтын алабұқа O. m. aguabonita (Jordan, 1892) Керн өзенінің саласы – Алтын алабы, Алтын алабының саласы – Вулкан алабы және Оңтүстік Форк Керн өзенінің мекені. Керн өзенінің алтын алабұқасы Агуабонита Керн өзенінің жаңбырлы алабұқасы O. m. gilberti (Jordan, 1894) Калифорния штатының Туларе округіндегі Керн өзені мен оның салаларының эндемигі. Қазіргі ареалы тарихи ареалынан едәуір төмендеген. Қалған популяциялар Керн өзенінде Дурвуд алабының үстінде, жоғарыдағы Нинемил, Рэтлзнейк және Оса алаптарында және мүмкін жоғарыдағы Пепперминт алабында өмір сүреді. Кішкентай Керн алтын алабұқасы O. m. whitei (Evermann, 1906) Калифорния штатының Тулер округіне жататын Кішкентай Керн өзенінің және оның салаларының шамамен 161 км жерінде эндемик. Олардың қазіргі ареалы Керн өзені алабындағы бес бастау алабына (Wet Meadows, Deadman, Soda Spring, Willow, Sheep және Fish creeks) және Керн өзенінің саласы Койота алабына енгізілген популяцияға дейін шектелген. Мексикалық түрлері Мексикалық жаңбырлы алабұқасы *Рио Яки, Рио Майо және Гусман алабұқасы*Рио Сан Лоренцо және Арройо ла Сидра алабұқасы*Рио-дель-Пресидио алабұқасы O. m. nelsoni (Evermann, 1908) Кейде Нельсон алабұқасы деп аталады, үш ерекше географиялық топта кездеседі. Бұл алабұқалардың таксономиясы әлі де зерттелуде және бұл топта түрлердің айқын әртүрлілігі болуы мүмкін. Мутацияланған түрлері Алтын жаңбырлы алабұқасы немесе Паломино алабұқасы Алтын жаңбырлы алабұқасы немесе паломино алабұқасы деп аталатын, 1955 жылы Батыс Вирджиниядағы балық шаруашылығында пайда болған O. mykiss-тің бір ғана мутациялық түсті нұсқасынан өсіріледі. Олар банан алабұқасы деп те аталады. Ол Батыс Вирджиниядан тысқары жерлерде де өсіріледі, бірақ Батыс Вирджиния әлі де жылына 50 000 паломино алабұқасын өсіреді. Алтын жаңбырлы алабұқасы негізінен сарғыш түсті, әдеттегі жасыл түсі мен қара дақтарынан айырылған, бірақ диффузды қызыл жолағы сақталған.

The scientific name of the rainbow trout is Oncorhynchus mykiss. The species was originally named by German naturalist and taxonomist Johann Julius Walbaum in 1792 based on type specimens from the Kamchatka Peninsula in Siberia. Walbaum's original species name, mykiss, was derived from the local Kamchatkan name used for the fish, mykizha. The name of the genus is from the Greek ὄγκος (ónkos) "lump, bend, hook" and ῥύγχος (rhúnkhos) "snout", in reference to the hooked jaws of males in the mating season (the "kype"). In 1855, William P. Gibbons, the curator of Geology and Mineralogy at the California Academy of Sciences, found a population and named it (Latin: rainbow), later corrected to Salmo irideus. These names faded once it was determined that Walbaum's description of type specimens was conspecific and therefore had precedence. In 1989, morphological and genetic studies indicated that trout of the Pacific Basin were genetically closer to Pacific salmon (Oncorhynchus species) than to the Salmos – brown trout (Salmo trutta) or Atlantic salmon (Salmo salar) of the Atlantic Basin. Thus, in 1989, taxonomic authorities moved the rainbow, cutthroat, and other Pacific Basin trout into the genus Oncorhynchus. Walbaum's name had precedence, so the species name Oncorhynchus mykiss became the scientific name of the rainbow trout. The previous species names irideus and gairdneri were adopted as subspecies names for the coastal rainbow and Columbia River redband trout, respectively. Geographical group Common nameScientific nameRange ImageType subspecies Kamchatkan rainbow trout O. m. mykiss (Walbaum, 1792) Western Pacific: the Kamchatka Peninsula, and has been recorded from the Commander Islands east of Kamchatka, and sporadically in the Sea of Okhotsk, as far south as the mouth of the Amur River Coastal forms Coastal rainbow trout O. m. irideus (Gibbons, 1855) Pacific Ocean tributaries from Aleutian Islands in Alaska south to Southern California. Anadromous forms are known as steelhead, freshwater forms as rainbow trout. Ocean (a. k. a. "steelhead") and fresh water forms of coastal rainbow troutO. m. irideus Beardslee trout O. m. irideus var. beardsleei (not a true subspecies, but a genetically unique lake dwelling variety of the coastal rainbow trout) (Jordan, 1896)</small> Distributed throughout the headwaters of the Athabasca River system in Alberta McCloud River redband troutO. m. stonei (Jordan, 1894) Native to the McCloud River, upstream of Middle Falls, and its tributaries in Northern California, south of Mount Shasta. Sheepheaven Creek redband troutO. m. spp. Native to Sheepheaven Creek, Siskiyou County, California. Sheepheaven Creek redband were transplanted into Swamp Creek in 1972 and 1974 and into Trout Creek in 1977. Great Basin redband trout O. m. newberrii (Girard, 1859) Native in southeastern Oregon and parts of California and Nevada on the periphery of the Great Basin. Eagle Lake trout O. m. aquilarum (Snyder, 1917) Endemic to Eagle Lake in Lassen County, California. Kamloops rainbow troutO. m. kamloops strain (Jordan, 1892) Native to several large British Columbia lakes, particularly Kamloops Lake and Kootenay Lake. Known for its very large size. Kern River golden trout Golden trout O. m. aguabonita (Jordan, 1892) Native to Golden Trout Creek (tributary to the Kern River), Volcano Creek (tributary to Golden Trout Creek), and the South Fork Kern River. Kern River golden troutO. m. aguabonita Kern River rainbow troutO. m. gilberti (Jordan, 1894) Endemic to the Kern River and tributaries in Tulare County, California. Its current range is drastically reduced from its historic range. Remnant populations live in the Kern River above Durrwood Creek, in upper Ninemile, Rattlesnake, and Osa creeks, and possibly in upper Peppermint Creek. Little Kern golden troutO. m. whitei (Evermann, 1906) Endemic to about 100 mile (161 km) of the Little Kern River and tributaries of Tulare County, California. Their current range is restricted to five headwater streams in the Kern River basin (Wet Meadows, Deadman, Soda Spring, Willow, Sheep, and Fish creeks) plus an introduced population in Coyote Creek, a tributary of the Kern River. Mexican forms Mexican rainbow trout*Rio Yaqui, Rio Mayo and Guzman trout*Rio San Lorenzo and Arroyo la Sidra trout*Rio del Presidio troutO. m. nelsoni (Evermann, 1908)Sometimes referred to as Nelson's trout, occurs in three distinct geographic groups. The taxonomy of these trout is subject to ongoing research, and there may be significant diversity of forms in this group. Mutated forms Golden rainbow troutorPalomino trout So called golden rainbow trout or palomino trout are bred from a single mutated color variant of O. mykiss that originated in a West Virginia fish hatchery in 1955. They are also known as banana trout. It is stocked outside of West Virginia but West Virginia still stocks 50,000 palominos a year. The golden rainbow trout is predominantly yellowish, lacking the typical green field and black spots, but retaining the diffuse red stripe.

Сипаттама

Тұщы судағы жаңбырлы алабұғаның ересектері өзендік ортада орташа етеді, ал көлде тұратындары мен анадромалық түрлері одан да ірі болуы мүмкін. Түсі аймақтар мен түршелерге қарай әртүрлі болады. Ересек тұщы су түрлері көбінесе көк-жасыл немесе зәйтүн-жасыл түсті болып келеді, денесінің бойымен қара дақтар шашыраңқы орналасқан. Ересек балықтардың қабырғасынан құйрығына дейін кең қызғылт жолағы болады, ол көбейтілу кезеңіндегі еркектерде айқын байқалады. Кейбір жағалаулық жаңбырлы алабұға (O. m. irideus) және Колумбия өзенінің қызылжолақты алабұғасы (O. m. gairdneri) популяциялары мен гибридтерінде де кескіш алабұғаға ұқсас қызғылт немесе қызғылт мойын белгілері болуы мүмкін. Көптеген аймақтарда шаруашылықта өсірілген алабұғаны табиғи алабұғадан қанаттары арқылы ажыратуға болады. Майлы қанатты кесу – шаруашылықта өсірілген балықтарды анықтауға қолданылатын басқару құралы.

Өмірлік цикл

Көкжаңбырлы саға, оның ішінде болат бас түрлері, көктемнің басынан кешігіп (Солтүстік жарты шарда қаңтардан маусымға дейін, ал Оңтүстік жарты шарда қыркүйектен қарашаға дейін) су температурасы кем дегенде .

Тұщы судың өмірлік циклі

Тұщы суларда мекендейтін жаңбырлы алабұқа әдетте шағылдық түбі бар, аз немесе орташа көлемді, жақсы оттегімен қамтамасыз етілген, терең емес өзендерде тіршілік етеді және шағылысады. Олар Тынық мұхиты алабының әдеттегі салалары болып табылатын аллювиалды немесе тас ағыстарында туған, бірақ енгізілген жаңбырлы алабұқалар тасты және көктемгі ағыстар сияқты басқа да өзен түрлерінде жабайы, өзін-өзі қамтамасыз ететін популяцияларды құрды. Көлде тұратын жаңбырлы алабұқалар көбінесе орташа тереңдіктегі, салқын көлдерде кездеседі, олар жеткілікті азық көздерін өндіруге мүмкіндік беретін жеткілікті жағалау және өсімдіктерге ие. Көлдегі популяциялар, әдетте, өзін-өзі қамтамасыз ету үшін шағылдық түбі бар өзендерге қол жеткізуді қажет етеді. Шағылысу орындары көбінесе көлдің үстіндегі ұсақ шағылдан тұратын төсек болып табылады. Аналық алабұқа шағылдан қызыл төсекті тазалап, жанына бұрылып, құйрығын жоғары-төмен соғады. Аналық жаңбырлы алабұқа әдетте бір килограмм салмағына 2000-3000 жұмыртқа туады. Шағылыс кезінде жұмыртқалар шағылдың арасына түседі, содан кейін аналық ұяның жоғарғы жағынан қазып, жұмыртқаларды сығарған шағылмен жабады. Аналық жұмыртқаларды шығарғанда, аталық жанына жақындап, жұмыртқаларды ұрықтандыру үшін сперманы төгеді. Жұмыртқалар әдетте төрт-жеті аптада шайқалады, бірақ шайқалу уақыты аймаққа және ортаға байланысты өте әртүрлі болуы мүмкін. Жаңадан шайқалған алабұқаларды "сақ фрай" немесе "алевин" деп атайды. Шамамен екі аптадан кейін сары қап толығымен сіңіріліп, жас балықтар негізінен зоопланктонмен қоректенуді бастайды. Жаңбырлы алабұқаның өсу қарқыны аймаққа, ортаға, тіршілік тарихына, азықтың сапасына және мөлшеріне байланысты өзгереді. Жас балықтар өскен сайын, олардың денесінде "парр" белгілері немесе қара тік жолақтар пайда болады. Осы жас кезеңде піспеген алабұқаларды көбінесе олардың белгілеріне байланысты "парр" деп атайды. Бұл кішкентай жас балықтар кейде "бармақтықтар" деп те аталады, өйткені олардың мөлшері шамамен адам саусағының мөлшерімен тең. Жаңбырлы алабұқаларды спорттық балық аулау үшін қойған, бірақ табиғи көбеюі жүрмеген өзендерде, қойылған алабұқалардың кейбіреуі бірнеше маусым бойы тірі қалып, өсіп немесе "көшіп" кетуі мүмкін, содан кейін олар ұсталады немесе өледі.

Freshwater resident rainbow trout usually inhabit and spawn in small to moderately large, well oxygenated, shallow rivers with gravel bottoms. They are native to the alluvial or freestone streams that are typical tributaries of the Pacific basin but introduced rainbow trout have established wild, self sustaining populations in other river types such as bedrock and spring creeks. Lake resident rainbow trout are usually found in moderately deep, cool lakes with adequate shallows and vegetation to support the production of sufficient food sources. Lake populations generally require access to gravelly bottomed streams to be self sustaining. Spawning sites are usually a bed of fine gravel in a riffle above a pool. A female trout clears a redd in the gravel by turning on her side and beating her tail up and down. Female rainbow trout usually produce 2000 to 3000 eggs per kilogram of weight. During spawning, the eggs fall into spaces between the gravel, and immediately the female begins digging at the upstream edge of the nest, covering the eggs with the displaced gravel. As eggs are released by the female, a male moves alongside and deposits milt (sperm) over the eggs to fertilize them. The eggs usually hatch in about four to seven weeks although the time of hatching varies greatly with region and habitat. Newly hatched trout are called sac fry or alevin. In approximately two weeks, the yolk sac is completely consumed, and fry commence feeding mainly on zooplankton. The growth rate of rainbow trout varies with area, habitat, life history, and quality and quantity of food. As fry grow, they begin to develop "parr" marks or dark vertical bars on their sides. In this juvenile stage, immature trout are often called "parr" because of the marks. These small juvenile trout are sometimes called 'fingerlings' because they are approximately the size of a human finger. In streams where rainbow trout are stocked for sport fishing, but no natural reproduction occurs, some of the stocked trout may survive and grow or "carryover" for several seasons before they are caught or perish.

Steelhead-тің өмірлік циклі

Мұхитпен жүретін (анадромалық) формасы, соның ішінде шаруашылыққа қайтып келетіндері, Канада мен АҚШ-та стальбау деп аталады. Тасманияда олар теңіз қоршауларында коммерциялық түрде өсіріледі және теңіз алабұғасы деп аталады, бірақ олар бір түрдің өкілдері. Ласось сияқты, стальбау да өз бастау алған жеріне шаруашылық үшін оралады. Атлантикалық ласосьқа ұқсас, бірақ Тынық мұхитының Oncorhynchus salmonid туыстарынан өзгеше, стальбау итеропарусты (бірнеше рет шаруашылыққа қабілетті, әр рет арасында айлар өтеді) және тұщы және тұзды су арасында бірнеше шаруашылық сапарларын жасайды, бірақ туа біткен шаруашылық ересектердің 10 пайызынан азы ғана бір шаруашылықтан екіншісіне тірі қалады. Үлкен көлдердегі жаңадан қоныстанған популяциялардың тірі қалу деңгейі 70 пайызға жетеді. Жас стальбау тұщы судан тұзды суға өтетін кезде, «смольтификация» деп аталатын процесс жүреді, онда форель теңіз суында тірі қалуға мүмкіндік беретін физиологиялық өзгерістерге ұшырайды. Тұщы су және стальбау популяциялары арасында генетикалық айырмашылықтар бар, бұл стальбаудың смольтификациясына себеп болуы мүмкін. Жас стальбау теңізге көшіп кеткенге дейін өзенде бірден үш жылға дейін қалуы мүмкін. Стальбаудың жеке популяциялары жылдың әртүрлі уақыттарында мұхиттан шығып, өздерінің тұщы сулы салаларына көшіп келеді. Екі негізгі формасы бар: «жазғы жүгіру стальбауы» және «қысқы жүгіру стальбауы». Жазғы балықтар мамыр және қазан аралығында, көбею мүшелері толық жетілмеген кезде мұхиттан кетеді. Олар көктемде шаруашылық орындарына бара жатқанда тұщы суда жетіледі. Жазғы балықтар көбінесе Колумбия өзені сияқты ұзын, құрлыққа терең бойлаған өзендерде шаруашылық жасайды. Қысқы балықтар мұхиттан қараша мен сәуір аралығында, шаруашылыққа дайын күйде шығады және тұщы суға оралғаннан кейін көп ұзамай шаруашылық жасайды. Қысқы балықтар көбінесе Олимпиада түбегі мен Британдық Колумбия жағалауында кездесетін қысқа, жағалаудағы өзендерде шаруашылық жасайды. Стальбау өзен жүйелеріне кіргеннен кейін және қолайлы шаруашылық орындарына жеткеннен кейін, тұщы судағы жаңбырқұмшақты форель сияқты шаруашылық жасайды.

The oceangoing (anadromous) form, including those returning for spawning, are known as steelhead in Canada and the U. S. In Tasmania they are commercially propagated in sea cages and are known as ocean trout, although they are the same species. Like salmon, steelhead return to their original hatching grounds to spawn. Similar to Atlantic salmon, but unlike their Pacific Oncorhynchus salmonid kin, steelhead are iteroparous (able to spawn several times, each time separated by months) and make several spawning trips between fresh and salt water, although fewer than 10 percent of native spawning adults survive from one spawning to another. The survival rate for introduced populations in the Great Lakes is as high as 70 percent. As young steelhead transition from freshwater to saltwater, a process called "smoltification" occurs where the trout undergoes physiological changes to allow it to survive in seawater. There are genetic differences between freshwater and steelhead populations that may account for the smoltification in steelhead. Juvenile steelhead may remain in the river for one to three years before smolting and migrating to sea. Individual steelhead populations leave the ocean and migrate into their freshwater spawning tributaries at different times of the year. Two general forms exist—"summer run steelhead" and "winter run steelhead". Summer run fish leave the ocean between May and October before their reproductive organs are fully mature. They mature in freshwater while en route to spawning grounds where they spawn in the spring. Summer run fish generally spawn in longer, more inland rivers such as the Columbia River. Winter run fish are ready to spawn when they leave the ocean, typically between November and April, and spawn shortly after returning to fresh water. Winter run fish generally spawn in shorter, coastal rivers typically found along the Olympic Peninsula and British Columbia coastline, Once steelhead enter riverine systems and reach suitable spawning grounds, they spawn just like resident freshwater rainbow trout.

Митохондриялардың өсуі мен окистену стрессі

Тез өсу және қартаю кезеңдерінде форельдің метаболизмі жоғары деңгейде болады. Метаболизмнің жоғары белсенділігі, жаңбырлы көбелектің тотығу стресінің жоғары деңгейімен және жөндеу механизмдерінің төмендеуімен байланысты. Тотығу стресі жоғары болған кезде, митохондриялар метаболизмдегі және реактивті оттегі түрлерін өндірудегі рөліне байланысты тіндердің зақымдануына ең көп үлес қосатын маңызды органеллалар болып табылады. Алмаида Паган және әріптестері жүргізген зерттеуде, зерттеушілер жаңбырлы көбелектің жүрек және ми митохондриялық мембранасының фосфолипидтік құрамындағы өзгерістерді анықтады, бұл өзгерістер тез өсу және даму сияқты жоғары стрестік кезеңде әр органның сезімталдығына байланысты болды. 1, 2 және 4 жастағы жаңбырлы көбелектердің жүрегі мен миынан митохондриялар бөлініп алынып, май қышқылдарының құрамы сараланды. Тіндер фосфолипидтердің жалпы пайыздық көрсеткіші жағынан ұқсас болды, бірақ фосфолипидтердің түрлері мен пропорцияларында айырмашылықтар байқалды. Жасы ұлғайған сайын жүректе пероксидтелуге бейімділігі жоғары болатын қанықпаған фосфолипидтердің мөлшері артты, демек зақымдануға осалрақ болды. Жаңбырлы көбелектің ми митохондриялары докозагексаено қышқылының деңгейінің төмендеуін және пероксидтелу индексінің төмендеуін көрсетті, бұл тотығу стресінен зақымдануға төмендеу сезімталдығын және жүрек митохондрияларымен салыстырғанда өсуге өзгеше реакцияны көрсетеді. Балықтың ересекке айналу кезеңінде, қарқынды өсу кезінде, митохондриялық мембрананың құрамы мен сұйықтығы өзгереді, бұл электрондық тасымалдау тізбегінде ақауларға әкелуі мүмкін. Бұл ақаулар, жөндеу механизмдерінің өзгеруімен және реактивті оттегі түрлерімен бірігіп, балық жетілген сайын митохондрияға зиянды әсер етуі мүмкін.

Тамақтандыру

Жаңбырлы алабұқа – түрлі қоректенетін жыртқыш балық. Олар қолға түскеннің бәрін жейді. Олар қоңыр алабұқа немесе шарап сияқты балық жегіш немесе агрессивті емес. Таза судағы жасөспірімдер, оның ішінде жас көкбалық, су жәндіктерінің дернәсілдері, қуыршақтары және ересек түрлерімен (әдетте, кадисфлайлар, тасқұйрықтар, майқұйрықтар және сулық диптерлер) қоректенеді. Олар сондай-ақ балық жұмыртқаларын және суға түскен құрлық жәндіктерінің ересек түрлерін (әдетте құмырсқалар, қоңыздар, шегірткелер және шыңғырлауықтар), сондай-ақ балдырларды да жейді. Басқа да қоректік заттарға ұзындығының үштен бір бөлігіне дейін кішкентай балықтар, раковиналар, креветкалар және басқа да қаңқалылар жатады. Жаңбырлы алабұқаның өскен сайын, жеген балықтың үлесі көбейеді. Кейбір көлде тіршілік ететін түрлері планктонмен қоректенуі мүмкін. Басқа шарап тұқымдас балықтар бар өзендер мен ағыстардағы жаңбырлы алабұқалар түрлі балық жұмыртқаларын, соның ішінде лосось, қоңыр және қалың алабұқа, тау ақ балығы және басқа жаңбырлы алабұқалардың жұмыртқаларын жейді. Жаңбырлы алабұқа басқа балықтардың шіріп бара жатқан денелерін де жейді. Тіпті, олар жас жыландарды, мысалы, жолақты жыланды (Natrix helvetica) жегенін байқаған. Ересек көкбалық мұхитта негізінен басқа балықтармен, кальмарлармен және амфиподтармен қоректенеді. Егер тамақта триптофанның мөлшері жеткілікті болса, ол организмдегі ферменттердің белсенділігіне және иммундық гендерге жағымды әсер етеді. Осылайша, жаңбырлы алабұқаның иммундық жүйесі мен стресске төзімділігі артады.

Ауқым

Oncorhynchus mykiss тұқымдасының табиғи мекендеу аймағы Тынық мұхит алабының жағалау сулары мен салалық өзендерінде, Ресейдегі Камчатка түбегінен бастап, шығысқа қарай Алеут аралдары бойымен, бүкіл оңтүстік-батыс Аляскада, Британ Колумбиясының және оңтүстік-шығыс Алясканың Тынық мұхит жағалауында, және оңтүстікке қарай АҚШ-тың батыс жағалауы бойымен Мексиканың солтүстігіне дейін орналасқан. Мексикалық Oncorhynchus mykiss түрлері кез келген форель немесе лосось (Salmonidae) тұқымдасының ең оңтүстік табиғи мекендеу аймағын білдіреді деп есептеледі, бірақ Азиядағы Формозаның теңізге шықпайтын лососі (Oncorhynchus masou formosanus) шамамен сол ендікте мекендейді. Жағалаудағы жаңбырлы алабұғаның (O. m. irideus) ареалы Тынық мұхит алабынан солтүстікке қарай Алясканың солтүстік-батысындағы Беринг теңізінің салаларына дейін созылады, ал Колумбия өзенінің қызылжолақты алабұғасының (O. m. gairdneri) түрлері шығысқа қарай Британдық Колумбия мен Альбертадағы Маккензи және Бейбітшілік өзендерінің жоғарғы су алаптарына дейін жетеді, олар Арктикалық мұхиттың бөлігі – Бофорт теңізіне құйылады. 1875 жылдан бері көкжаңбырлы алабұға АҚШ-та және бүкіл әлемде қолайлы көлдік және өзендік орталарға кеңінен енгізілді. Осы енгізілімдердің көптегені жабайы, өзін-өзі қамтамасыз ететін популяцияларды құрды.

Жасанды көбею

1870 жылдан бері жаңбырлы алабұқалар өзендерді қайта толтыру және оларды туған емес суларға енгізу үшін балық шаруашылықтарында жасанды түрде көбейтілді. Алғашқы жаңбырлы алабұқа шаруашылығы 1870 жылы Сан-Франциско шығанағының саласы – Сан-Леандро өзенінде құрылды, ал алабұқа өндірісі 1871 жылы басталды. Шаруашылықта жергілікті жаңбырлы алабұқалар және жағажай жаңбырлы алабұқаның (O. m. irideus) ірідеус түр тармағындағы стальхедтар өсірілді. Осы шаруашылықта өсірілген балықтар 1875 жылы алғаш рет штаттан тысқары шаруашылықтарға, Нью-Йорк штатының Каледония қаласына, ал 1876 жылы Мичиган штатының Нортвилл қаласына жіберілді. 1877 жылы тағы бір Калифорниялық жаңбырлы алабұқа шаруашылығы, Ұлттық балық шаруашылығы жүйесіндегі алғашқы федералдық балық шаруашылығы, Маклауд өзенінің саласы – Кэмпбелл өзенінде құрылды. Маклауд өзеніндегі шаруашылық жағажай жаңбырлы алабұқа жұмыртқаларын жергілікті Маклауд өзеніндегі қызыл алабұқаның (O. m. stonei) жұмыртқаларымен араластырды. Маклауд шаруашылығынан алынған жұмыртқалар Сан-Леандро шаруашылығына да берілді, осылайша шаруашылықта өсірілген жаңбырлы алабұқаның тегі мен генетикалық тарихы әртүрлі және күрделі болды. АҚШ-та АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі мен әртүрлі штаттық агенттіктер және тайпалық үкіметтерге қарасты жүздеген шаруашылықтар жаңбырлы алабұқаларды сақтау және ойын балық аулау үшін көбейтеді. Канадтың он провинциясының алтысында жаңбырлы алабұқа шаруашылықтары бар, ал Онтарио өндіріс бойынша көшбасшы.

Аквакультура

Жаңбырлы алабұқа әлемнің көптеген елдерінде коммерциялық мақсатта өсіріледі. Бұл практика 19 ғасырдың соңында басталды, ал 1950-ші жылдардан бері коммерциялық өндіріс күрт өсті. 2007 жылы дүние жүзінде 2,6 миллиард АҚШ долларына тең сомаға жаңбырлы алабұқа өнімдері жиналды. АҚШ-тың жаңбырлы алабұқа өнеркәсібі экологиялық жауапкершілікке ие деп саналса, басқа елдерде өсірілген алабұқалар міндетті түрде бірдей әдістермен өсірілмейді. Калифорния және Вашингтон да маңызды көлемде шаруашылық алабұқа өндіреді. Шығыс штаттарында Пенсильвания, Солтүстік Каролина және Батыс Вирджинияда шаруашылықтар бар. Соңғы кезде генетикалық таңдау арқылы толығымен вегетариандық диетамен қоректенетін жаңбырлы алабұқа түрін енгізуге қызығушылық пен күш-жігер жұмсалуда. USDA зерттеу генетигі доктор Кен Овертёрф басқаратын зерттеу тобының зерттеулері, вегетариандық алабұқаның мұндай табиғи генетикалық вариациясы бар екенін көрсетті және олар 100% өсімдік негізді диетамен толығымен қоректенетін жаңбырлы алабұқаны өндіре алады деп санайды.

Қорғау

Көптеген жаңбырлы алабұғаның тұқымдық түрлері, соның ішінде анадромды түрлер (стелбашы) *O. m. irideus* (жағалаудағы жаңбырлы алабұға) және *O. m. gairdneri* (Колумбия өзенінің қызылжолақты алабұғасы), туған жерлерінде артық аулау, мекендеу ортасының жоғалуы, аурулар, жат түрлердің енуі, ластану және басқа тұқымдық түрлермен будандасу салдарынан азайды. Ал кейбір жаңадан әкелінген популяциялар, бұрын сау болған, сондай-ақ осы себептерге байланысты төмендеді. Осының салдарынан, кейбір жаңбырлы алабұға популяциялары, әсіресе туған жерлеріндегі анадромды түрлер, федералдық немесе штаттық агенттіктермен жойылу қаупі бар, қорғауға алынған немесе ерекше назар қажетті түрлер ретінде жіктелді. Жаңбырлы алабұға және оның кіші түрлері қазір АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі бекіткен, тұщы судағы жедел уыттылықты анықтау үшін қолданылатын индикаторлық түрлер болып табылады. Көптеген коммерциялық емес ұйымдар жаңбырлы алабұға мен стелбашы популяцияларын қорғау, сақтау және қалпына келтіру үшін құрылған. Әдетте, әртүрлі университеттермен, мемлекеттік, федералдық және тайпалық агенттіктермен, сондай-ақ жекелеген мүдделі тараптармен серіктестік құрып, олар мекендеу ортасын қалпына келтіру, оның жоғалуын болдырмау және туған жердегі алабұға популяцияларына қауіп төндіретін факторлар туралы хабардар ету мақсатында жобаларды демеушілік етеді. Trout Unlimited (TU) – Солтүстік Американың тұщы сулы өзендерін, өзендерін және олармен байланысты жоталарды форель, лосось, басқа да су жануарлары және адамдар үшін сақтауға арналған коммерциялық емес ұйым. Типикалық TU жобасы – Circle Creek Fish Passage жобасы, онда стелбашы және басқа да лосось тұқымдастары үшін шағылысу өзеніне қолжетімділік жақсартылуда. Wild Salmon Center – Ресей, Канада және АҚШ ғалымдарының халықаралық коалициясы, Камчатка стелбашы жобасын демеушілік етеді. Бұл – Камчатка стелбашының (“микижа”) қазіргі жағдайын зерттеу және сақтауға бағытталған 20 жылдық (1994–2014) ғылыми бағдарлама, ол Ресейдің Қызыл кітабына енгізілген. Жаңбырлы алабұғаны қорғаумен айналысатын танымал ұйымдардың ішінде California Trout бар, ол Калифорния суларындағы жабайы алабұға мен басқа да лосось тұқымдастарын қорғайды. British Columbia Steelhead Society Британдық Колумбиядағы жабайы лосось тұқымдастарының әл-ауқатын жақсартуға көмектеседі. 1997 жылы АҚШ және Мексиканың бірнеше ғылыми мекемелерінен келген шамамен 40 ихтиолог, биолог және табиғатты зерттеушілер Мексиканың туған жердегі алабұғаларының әртүрлілігін зерттеу үшін ынтымақтастық тобы – Truchas Mexicanas құрды, олардың көпшілігі *O. mykiss* түрінің кіші түрлері болып саналады.

Populations of many rainbow trout subspecies, including anadromous forms (steelhead) of O. m. irideus (coastal rainbow trout) and O. m. gairdneri (Columbia River redband trout), have declined in their native ranges due to over harvest, habitat loss, disease, invasive species, pollution and hybridization with other subspecies, and some introduced populations, once healthy, have declined for the same reasons. As a consequence, some rainbow populations, particularly anadromous forms within their native range, have been classified as endangered, threatened or species of special concern by federal or state agencies. Rainbow trout, and subspecies thereof, are currently a U. S. Environmental Protection Agency approved indicator species for acute freshwater toxicity testing. Many non profit organizations have formed to protect, conserve and restore native rainbow trout and steelhead populations. Generally, in partnership with various universities, state, federal and tribal agencies, and private interests, these organizations sponsor projects to restore habitat, prevent habitat loss and promote awareness of threats to native trout populations. Trout Unlimited (TU) is a non profit organization dedicated to the conservation of North American freshwater streams, rivers, and associated upland habitats for trout, salmon, other aquatic species, and people. A typical TU project is the Circle Creek Fish Passage Project, in which access to a spawning stream is being improved for steelhead and other salmonid species. The Wild Salmon Center, an international coalition of Russian, Canadian and U. S. scientists, sponsors the Kamchatka Steelhead Project, a 20 year (1994–2014) scientific program to study and conserve the present condition of Kamchatkan steelhead ("mikizha"), a species listed in the Red Data Book of Russia. Other high profile organizations involved in rainbow trout conservation include California Trout, which protects wild trout and other salmonids in the waters of California. The Steelhead Society of British Columbia promotes the wellbeing of wild salmonids in British Columbia. In 1997, a group of approximately 40 ichthyologists, biologists and naturalists from several U. S. and Mexican institutions formed a collaborative group—Truchas Mexicanas—to study the diversity of Mexican native trout, most of which are considered subspecies of O. mykiss.

Гибридтену және тіршілік ортасының жойылуы

Жағажайлық жаңбырлы алабұға (O. m. irideus) тұқымдасына жататын, негізінен шаруашылықта өсірілген, жаңбырлы алабұғаның (O. m. irideus) қосалқы түрі, қырлы алабұға (cutthroat trout) мекендейтін суларға енгізілгенде, олармен шағылысып, құнарлы будандарды – cutbows-ты тудырады. Батыс жағалауындағы қырлы алабұғаның (O. clarki lewisi) жағдайында, енгізілген жаңбырлы және Йеллоустондағы қырлы алабұғамен (O. clarki bouvieri) гибридтесу геномдық жоғалу қаупін тудырады. Қызылжолақты алабұғаның (O. m. gairdneri, newberrii және stonei) таралған жерлеріне осындай енгізілгендер осы қосалқы түрлердің таза популяциясының ареалын қысқартып, оларды тиісті аймақтарында "қорғауға алынған түрлер" санатына енгізді. Оңтүстік Калифорниядағы Керн өзеніндегі алтын алабұғаның ареалында, Керн өзеніне енгізілген шаруашылықта өсірілген жаңбырлы алабұғалар түрішілік шағылысу арқылы Керн өзеніндегі алабұғаның (O. m. gilberti) және алтын алабұғаның (O. m. aguabonita) генетикалық тазалығын азайтып жіберді. Беардсли алабұғасы (O. m. irideus var. beardsleei) – Crescent көлінде (Вашингтон штаты) оқшауланған, жағажайлық жаңбырлы алабұғаның генетикалық жағынан ерекше көлде мекендейтін түрі, Лайр өзеніндегі оның жалғыз шағылысу орындарының тозуы және басқа да ортаның бұзылуы салдарынан жойылу қаупіне тап болып отыр.

Шұғыл ауру

Миксоболус церебралис – сальмондрдың (сальмон, форель және олардың туыстастары) миксоспоралық паразиті, ол шаруашылықта өсірілетін сальмон мен форельде, сондай-ақ жабайы балық популяцияларында бас айландыратын ауруды қоздырады. Ол алғаш рет бір ғасыр бұрын Германияға әкелінген көкжаңбырлы алабұғада сипатталған, бірақ оның таралу аймағы кеңейіп, Еуропаның көп бөлігінде, Солтүстік Азияда, АҚШ-та, Оңтүстік Африкада және басқа да елдерде кездеседі. 1980 жылдары M. cerebralis-тің тіршілік циклын аяқтау үшін Tubifex tubifex (сегменттелген құрттың бір түрі) қажет екені анықталды. Паразит, нематоцисттерге ұқсас капсулалардан шығарылатын полярлық жіпшелермен жасушаларын тесіп, иесін жасушаларымен жұқтырады. M. cerebralis паразиті алғаш рет Солтүстік Америкада 1956 жылы Пенсильвания штатында тіркелген, бірақ 1990 жылдарға дейін бас айландыратын ауру көкжаңбырлы алабұғаға ғана әсер ететін, шешілетін мәселе деп есептелді. Ақырында ол Роки таулары штаттарының (Колорадо, Вайоминг, Юта, Монтана, Айдахо, Нью-Мексико) табиғи суларында орнығып, бірнеше спорттық балық аулауға арналған өзендерге зиян келтіреді. АҚШ-тың батыс өңіріндегі кейбір өзендердегі форельдің 90 пайызы жоғалды. Бұл ауру туризм индустриясы үшін маңызды, ал туризм АҚШ-тың батыс штаттарының экономикасының маңызды бөлігі болып табылады. Мысалы, 2005 жылы Монтана штатындағы балықшылар форель балық аулауға тікелей қатысты іс-шараларға шамамен 196 миллион доллар жұмсаған. M. cerebralis жұқтырған кейбір сальмондр түрлері (боз форель, кеудесін кескіш форель және анадромалық көкжаңбырлы алабұға – стальхед) қазірдің өзінде қауіп төндіреді немесе жойылып кету қаупі бар, ал паразит олардың популяциясының азаюын одан бетерлетуі мүмкін.

Жаңа Зеландияның саздық шағалы

Жаңа Зеландияның ыдыс шаяны (Potamopyrgus antipodarum), бұрын Жаңа Зеландияға ғана тән болған, кеңінен таралып, Австралия, Азия (Жапония), Еуропа (Англияда 1859 жылдан бері) және Солтүстік Америка (АҚШ және Канада: Онтариодағы Түндер-Бей 2001 жылдан бері, Британдық Колумбия 2007 жылдың шілдесінен бері) сияқты көптеген аймақтарда табиғи және инвазивті түрге айналды, бұл көбінесе адам қызметі кезінде кездейсоқ түрде болды. Солтүстік Америка балықтарының ыдыс шаянының кішкентай, бірақ берік қабықтарын сіңіре алмайтыны және олардың болуы жаңбырлы алабұғаның өсуіне кері әсер ететіні туралы мәліметтер бар. Бұл шаян алғаш рет 1987 жылы Айдахо штатындағы Жылан өзенінде анықталды. Одан бері шаяндар Мэдисон өзеніне, Файрхол өзеніне және Йеллоустоун ұлттық паркі маңындағы басқа да су жолдарына тарады, сондай-ақ АҚШ-тың батыс бөлігінде де кездесті. Таралу жолдарының нақты себептері белгісіз, бірақ оның тірі ойын балықтарымен бірге тасымалданған су арқылы әкелінгендігі және кемелердің балластық суы немесе су спортына арналған жабдықтар (мысалы, су өткізбейтін киім) арқылы тарағандығы мүмкін.

Дидимо

Didymosphenia geminata, көбінесе дидимо немесе rock snot деп аталады, тұщы су өзендері мен ағындарында тұрақты түрде суық температурада зиянды өсуге себеп болатын диатомдардың бір түрі. Жаңа Зеландияда, инвазивті дидимо қыс соңында өзендер мен ағындардың түбінде үлкен төсемдер құрай алады. Бұл адам денсаулығы үшін маңызды қауіп емес, бірақ өзендердің ортасына, балықтардың, оның ішінде радугалық форельдің тамақ көзіне әсер ете алады және демалыс шараларын ұнатпайтын етеді. Солтүстік Америкада туған болса да, ол зиянды организм немесе инвазивті түр деп саналады.

Қызыл ауыз ауруы

Энтерикалық қызыл ауыз ауруы – тұщы және теңіз суында тіршілік ететін балықтардың Yersinia ruckeri патогенінен туындайтын бактериялық инфекциясы. Көбінесе жаңбырлы алабұға және басқа да шаруашылыққа өсірілетін лосось түрлерінде кездеседі. Аурудың белгілері – ауыз, қанаттар мен көздердің тері астындағы қан кетулер. Бұл ауру көбінесе су сапасы нашар балық шаруашылықтарында байқалады. Қызыл ауыз ауруы алғаш рет 1950 жылдары Айдахо штатындағы жаңбырлы алабұғада анықталған.

Алып тастау әдістері

Кейбір балық шаруашылықтары жергілікті балық түрлерін қалпына келтіру үшін жаңбырлы форельді жоюға бағытталған. Бұл үшін антимицин немесе ротенон сияқты химиялық заттармен өзендерді уландыру қолданылады, олар АҚШ-тың Қоршаған ортаны қорғау агенттігі қауіпсіз деп жариялаған. Химиялық заттардың әсері толыққан соң, жергілікті форельдер өзенге жіберіледі. Тағы бір әдіс – электр тогымен балық аулау, ол балықты тірідей ұстап, жинауға немесе басқа жерге көшіруге мүмкіндік береді. Бұл техника Ұлы Смоки таулары ұлттық паркінде 1930 жылдары әкелінген және содан бері жақсы өсіп келе жатқан жаңбырлы форельден құтылу үшін қолданылды. Олар кем дегенде 2100 миль (3380 км) өзен жүйесінің бір бөлігінде жергілікті шырыш балықты қайта орналастыруды жоспарлап отыр. Екі әдіс те 100% тиімді емес, сондықтан оларды балық түрлерінің санының салыстырмалы өзгерісін қамтамасыз ететін шаралар ретінде қарастыру дұрыс.

Steelhead-тің төмендеуі

Темірбас популяциясы өзінің туған жерлерінің кейбір бөліктерінде әр түрлі адам мен табиғи факторларға байланысты азайды. Аляска және Британдық Колумбия жағалауындағы популяциялар сау деп есептелсе, Камчаткадағы және АҚШ-тың Батыс жағалауындағы кейбір популяциялар төмендеп барады. АҚШ Ұлттық теңіз балық шаруашылығы қызметі Вашингтон, Орегон және Калифорния штаттарында 15 ерекше популяция сегментін анықтады. Олардың он бірі АҚШ-тың Құрып бара жатқан түрлер туралы заңы бойынша тізімделген, он сегменті қауіпті түрлерге жатса, ал біреуі – құрып бара жатқан түр. Орегон жағалауындағы бір ерекше популяция сегменті АҚШ-тың қызығушылық тудыратын түрлер тізіміне енгізілген. 2011 жылы құрып бара жатқан деп танылған Оңтүстік Калифорнияның ерекше популяция сегменті бөгеттер салдарынан, өзендерді бетон арналарға бұру, судың ластануы, жер асты суларын қазу, қалалық жылу аралдарының әсері және урбанизацияның басқа да салдарынан туындаған ортаның жоғалуына ұшырады. Камчатка түбегіндегі темірбас популяцияларына браконьерлік және болашақ даму мүмкіндіктерінен туындаған тым көп аулау қауіпті, және олар Ресейдің сирек және құрып бара жатқан түрлердің Қызыл кітабына енгізілген.

Инкубатордың қоралау әсері

Бірнеше зерттеулер көрсеткендей, Калифорнияның жағалауындағы шамамен барлық темір балықтардың түпкілікті тегі жергілікті, бір ғасырдан астам уақыттан бері шаруашылыққа арналған балықтармен толықтырылғанына қарамастан. Генетикалық талдаулар Оңтүстік-Орталық Калифорния жағалауындағы және Оңтүстік Калифорниядағы Малибу сағасынан солтүстікке қарай, Сан-Габриэль өзені, Санта-Ана өзені және Сан-Матео сағасын қоса алғандағы популяциялардың шаруашылыққа арналған штаммдар емес екенін көрсетті. Топанга және Свитуотер өзендерінен алынған темір балықтардың бір бөлігі, ал Сан-Хуан өзенінен алынғандары толығымен шаруашылыққа арналған балықтар еді. Генетикалық талдау сонымен қатар Санта-Клара округі мен Монтерей шығанағы бассейндеріндегі өзендердегі темір балықтардың, оның ішінде Койот сағасы, Гвадалупе өзені, Пахаро өзені, Перманент сағасы, Стивенс сағасы, Сан-Францискито сағасы, Сан-Лоренцо өзені және Сан-Томас Акино сағасы бассейндеріндегі темір балықтардың шаруашылыққа арналған балықтар емес екенін көрсетті. Табиғи сарқырамалар мен екі ірі бөгеттер Ресей өзеніндегі темір балықтарды өтуге мүмкін емес кедергілерден жоғарыдағы тұщы су көкжаңбырлы балық түрлерінен оқшаулады; 2007 жылғы генетикалық зерттеуде су айдынындағы өту кедергілерінен жоғары және төмен 20 түрлі жерден жиналған темір балықтардың қанат үлгілері 1911 жылдан 1925 жылға дейін өзенге 30 миллион шаруашылық балықтар салынғанына қарамастан, темір балықтардың тегі жергілікті және шаруашылыққа арналған емес екені анықталды. Дәстүрлі әдіспен өсірілген шаруашылық темір балықтарын жіберу жабайы темір балықтар популяцияларына экологиялық тәуекел тудырады. Шаруашылық темір балықтары әдетте жабайы түрлерден ірірек болады және жабайы түрдің жасөспірімдерін оңтайлы мекендерден ығыстыра алады. Өзендердегі оңтайлы микроорталар үшін шаруашылық темір балықтарының басымдығы азық табу мүмкіндіктерінің төмендеуі және хищниктердің көбеюі салдарынан жабайы темір балықтардың тіршілігін азайтуы мүмкін.

Балық аулау

Жаңбырлы көбелек пен болат балық балықшылар арасында жоғары бағаланатын трофейлық балықтар. Жаңбырлы алабұғалар жеңілдете балық аулаушылардың сүйікті нысанасы, және түрлі жалған жемдермен балық аулау әдістері қолданылады. Айналдыру, лақтыру немесе сүйреу арқылы жалған жемдерді ұсыну кең таралған. Жаңбырлы алабұғаны тірі және өлі табиғи жемдермен де ұстауға болады. Көптеген балықшылар жаңбырлы алабұғаны ең қарсылық көрсететін алабұғақ деп санайды, себебі ол ілгекке ілінгенде секіріп, күшті күрес жасайды. Солтүстік Америкадағы ең бағалы бес спорттық балықтың бірі және Роки тауларының батысындағы ең маңызды трофейлық балық саналады. Жаңбырлы алабұғаның жоғары спорттық қасиеттері мен оны шаруашылық жағдайында өсіруге және жаңа ортаға бейімделуге қабілеттілігі оның спорттық балықшылардың ықпалымен немесе олардың тапсырысы бойынша әлемнің көптеген елдеріне әкелуіне себеп болды. Осы әкелінген балықтардың көптеген жағдайлары жергілікті экожүйелерді бұзу және жергілікті балықтармен бәсекелесу немесе оларды жеу арқылы экологиялық проблемаларға әкелді. Балықтың жоқтығы немесе туған балық қорының азаюы салдарынан спорттық балық аулауды қолдау мақсатында жасалған басқа да шаралар, мысалы, Йеллоустоун Ұлттық паркіндегі Файрхол өзенінде және Ұлы көлдерде әлемдік деңгейдегі балық аулау орындарын құрды.

Жазба

Халықаралық ойын балықтар қауымдастығы (IGFA) әлемдік рекордты аяз көбелек балығы үшін, 2009 жылдың 5 қыркүйегінде Саскачеван провинциясының Дифенбекер көлінде Шон Конрад ұстаған балық деп мойындайды. Бұл рекордтың салмағы даулы, себебі балық генетикалық түрлендірілген триплоид болған және аквакультуралық шаруашылықтан қашып кеткен көптеген триплоидтық аяз көбелектердің бірі болды.

Тамақ ретінде

Батыстық тағамдарда жаңбырлы алабұға кең таралған. Оның еті жұмсақ, дәмді және сәл жаңғақты дәмі бар. Шаруашылықта өсірілген жаңбырлы алабұғаны тамақтануға ең қауіпсіз балықтардың бірі деп есептейді. Seafood Watch шаруашылықта өсірілген жаңбырлы алабұғаны адамдарға қолдану үшін "Ең жақсы таңдау" деп санайды және ол заң бойынша аң балығы саналады. Еттің түсі мен дәмі алабұғаның тамақтануына және оның жаңалығына байланысты өзгереді. Шаруашылықта өсірілген алабұға мен жабайы алабұғаның кейбір түрлері, әсіресе анадромды болатбас алабұғасы, астаксантинге бай тамақтанғандықтан қызғылт немесе апельсин түсті етке ие. Астаксантин – табиғи немесе синтетикалық жемнен алынатын күшті антиоксидант. Астаксантинге бай тамақтандырып, қызғылт етке ие етілген жаңбырлы алабұға кейде АҚШ-та "steelhead" деген жазбамен сатылады. Болатбас алабұғасының саны кейбір аймақтарда азайып бара жатқандықтан, шаруашылықта өсірілген жаңбырлы алабұға оларға артық балама ретінде қарастырылады. 2018 жылдан бері Қытайдың материктік бөлігіндегі өнеркәсіптік бірлестік жаңбырлы алабұғаны лосось деп таңбалауға және сатуға рұқсат берді.

Суды тазарту

Жаңбырлы алабұқа кейде су тазарту қондырғыларында су сапасын бағалау үшін биологиялық индикатор ретінде пайдаланылады.