Кіріспе

Американдық клубтар мен мекемелердегі спорт бағдарламаларының әкімшісі. Спорттық директор (әдетте "спорттық директор" немесе "AD" деп аталады) – американдық көптеген клубтар мен мекемелерде, мысалы колледждер мен университеттерде, сондай-ақ үлкен орта және жоғары мектептерде спорт бағдарламаларына қатысты жаттықтырушылар мен басқа да қызметкерлер жұмысын үйлестіретін басшы.

Мекемедегі лауазымы

Қазіргі заманғы спорттық директорлар, әсіресе ірі білім беру орталықтарында, көбінесе жағдайы тұрақсыз болады. Техникалық түрде барлық жаттықтырушыларға жауапты болғанымен, олар көбінесе жалақысы жақсырақ емес, сондай-ақ олардың танымалдары төмен, көптеген жаттықтырушылар сияқты өздерінің теле- және радиобағдарламаларына ие емес. Жаттықтырушылардың бұзық әрекеттерімен күресуге тырысқанда, олардың күш-жігері көбінесе жаттықтырушының ықпалды байланыстарымен басылып қалады, әсіресе егер жаттықтырушы ұзақ жылдар бойы жеңіске жеткен тәжірибелі тұлға болса. Дегенмен, жаттықтырушының ауыр құқық бұзушылығы дәлелденген жағдайда, спорттық директор осы жаттықтырушымен бірге қызметтен босатылуы мүмкін. Соңғы жылдары спорттық директордың рөлі күрт өзгерді. Бұрын спорт бөліміне мектептің бас жаттықтырушыларының бірі жетекшілік ететін. Қазір бұл лауазым спорт индустриясының ішінде де, сыртында да басшыларды қызықтырады. Спорттық директорлар көп миллиондық медиа келісімдерін жасаса алады және штаттың ең көп жалақы алатын қызметкерлері болып табылатын ықпалды жаттықтырушыларды басқара алады. Бөлімше мен мектептің спорттық қажеттіліктеріне байланысты спорттық директорлар ойындар мен іс-шараларды жоспарлауға, команданың ойыншыларын бақылауға және жаттықтырушылардың, ойыншылардың және бөліммен тығыз байланысты барлық адамдардың спорт агенттігінің барлық ережелерін сақтауын қамтамасыз етуге жауапты. Барлық деңгейде бакалавр дәрежесі талап етіледі, ал ірі білім беру орталықтарында магистр дәрежесіне басымдық беріледі. 2013 жылы NCAA I дивизионында ең көп жалақы алған спорттық директор Вандербильт университетінің Дэвид Уильямсы болды, оған 3 239 678 доллар төленді. Алайда, Уильямстың жалақысы сол кезде басқа I дивизиондық спорттық директорлардың жалақысымен тікелей салыстырылмады, себебі Вандербильттің университеттік спорттық жарыстарды басқару құрылымы ерекше болды. I дивизиондағы басқа оқу орындарынан айырмашылығы, Вандербильттің жеңіл атлетикасы жеке спорт бөлімі арқылы емес, тікелей университет (атап айтқанда, Студенттік өмір жөніндегі бөлімше) арқылы басқарылды. Тиісінше, Вандербильттің спорттық жарыстары кез келген студенттік ұйым сияқты қарастырылды. Уильямстың спорттық міндеттері Вандербильттің студенттік өмір жөніндегі вице-президенті лауазымының бір бөлігі болды. Университет содан бері жеке спорт бөлімінің дәстүрлі I дивизиондық моделіне қайта оралды, ал Уильямс спорттық директор лауазымына қайта келді; ол 2019 жылы қайтыс болғанға дейін осы қызметтен қысқа уақыт бұрын кетті.

Спорттық директорлар ретінде жаттықтырушылар

Бұрын, әсіресе Оңтүстіктегі ірі футбол ойнайтын мекемелерде, бас футбол жаттықтырушысы сонымен қатар «AD» лауазымын да атқарған. AD лауазымын бір уақытта атқарған жаттықтырушылардың арасында Bear Bryant (Texas A&M және Alabama), Ray Perkins (Alabama), Frank Broyles (Arkansas), Pat Dye (Auburn), Ray Graves (Florida), Wally Butts (Georgia), Vince Dooley (Georgia), Charles Shira (Mississippi State), Bud Wilkinson (Oklahoma), Robert Neyland (Tennessee), Darrell Royal (Texas), Emory Bellard (Texas A&M) және John McKay (USC) болды. Бұл көбінесе формалды түрде жасалған, жаттықтырушыға қосымша бедел, жалақы және оның бағыныштылығында тек колледж президенті немесе канцлер және, мүмкін, атлетика комитеті ғана болатынын білу артықшылығын берген. Мұндай бақылау көбінесе номиналды болған. Спорттық директордың орынбасары, жаттықтырушының атынан күнделікті спорттық директордың міндеттерін орындаған. Баскетбол басым спорт түріне айналған кейбір мекемелерде бас баскетбол жаттықтырушысына да осылай қараған. Соңғы онжылдықтарда бұл жүйе көбінесе тоқтатылды, өйткені жоғары білім беру спорты, әсіресе оның талаптарға сәйкес келу аспектілері, жартылай штатты жұмыспен айналысуға тым күрделі болып кетті. Ірі университеттерде екі лауазымды бір уақытта атқарған соңғы футбол жаттықтырушысы – 2009 жылғы маусымнан кейін Теннесси штатының бас жаттықтырушысы болу үшін Луизиана Техтегі Дерек Дули болды. Бройлс 1976 жылы Арканзас штатының футбол жаттықтырушысы қызметінен кетті, бірақ 2007 жылға дейін «Razorbacks» клубының спорттық директоры болып қалды. Дули 1988 жылы Джорджияның футбол жаттықтырушысы қызметінен кетті, бірақ 2000 жылдарға дейін спорттық директор болып қалды. LSU Оңтүстіктегі ерекше жағдайлардың бірі болды. Футбол жаттықтырушысы Чарльз МакКлендон 1972 жылғы қаңтарда «Aggies» командасынан футбол жаттықтырушысы және спорттық директор лауазымын біріктіріп ұсыныс алғанда, Техас A&M-ге көшуге жақын болды, бірақ LSU спорттық директоры Карл Мэддокс пен Луизиана губернаторы Джон МакКитхеннің табысты лоббилеуінен кейін Батон-Ружде қалды. Кентукки жаттықтырушы және спорттық директор лауазымдарын әрқашан бөлек ұстады, тіпті Беар Брайант футбол жаттықтырушысы болған (1946–1953), ал Адольф Рупп ерлер баскетбол командасын жаттықтырған кезеңде де. Брайант пен Руп техникалық тұрғыдан спорттық директор Берни Шивлидің басшылығымен тең болғанымен, Брайант өзін Руптан әлдеқайда кем күшті және құрметсіз деп ойлап, Лексингтондан кетуінің басты себебі осы болды. Пол Дитцель (LSU) және Том Осборн (Nebraska) өздерінің мектептеріндегі футбол командаларын ұлттық чемпионаттарға жеткізді, кейін басқа жерде жұмыс істегеннен кейін спорттық директор болып қайта оралды. Дитцель 1961 жылғы футбол маусымынан кейін LSU-дан кетіп, Армия және Оңтүстік Каролинада жаттықтырды, содан кейін 1978 жылы LSU-ға спорттық директор болып оралды. Осборн 1973 жылдан 1997 жылға дейін «Cornhuskers» командасын жаттықтырғаннан кейін АҚШ Өкілдер палатасында үш мерзім қызмет етті, содан кейін 2007 жылы Небраскаға спорттық директор болып оралды. 1960 жылғы ұлттық чемпионатты бөлісіп жеңген «Ole Miss» командасын жаттықтырған Джонни Вотт, өзінің 24 жылдық бас жаттықтырушылық кезеңінде (1947–1970) «Rebels» командасының спорттық директоры болмаған, бірақ 1973 жылғы маусымда үш ойын өткеннен кейін жаттықтырушы ретінде қайта жалданып, спорттық директордың міндеттері де берілді. Вотт 1973 жылғы маусымның соңында футбол жаттықтырушысы қызметінен кетті, бірақ 1978 жылға дейін спорттық директор болып қалды. Сонымен қатар, жұмысқа орналасу шарты ретінде мұндай толық бақылауды талап еткен ескі жаттықтырушылардың көпшілігі зейнеткерлікке шықты (немесе Дули жағдайында, жұмыстан босатылды) немесе қайтыс болды (Брайант Алабамадағы соңғы футбол матчын өткізгеннен кейін төрт аптадан кейін қайтыс болды), егер мұндай мүмкіндік туса, осы келісімге ұмтылмаса, жаңа буын қалдырды, сонымен қатар, аяқ киім келісімдері, радио және теледидардағы көріну ақысы және жарнамалық келісімдер сияқты басқа да табыс көздерін дамытты, бұл спорттық директордың қосымша міндеттерінен түсетін табысты қажетсіз етеді. Колледждің спорттық директорлары зейнеткерлікке шыққан немесе жұмыс істеп жатқан жаттықтырушылар болып табылады, олар дене тәрбиесі немесе спорттық басқару мамандығын алған, бірақ көбінесе бизнес-администрация немесе осыған ұқсас сала бойынша білім алған адамдар болып табылады. Ірі американдық университетінің спорттық бөліміне арналған бюджет қазір әдетте ондаған миллион доллар деңгейінде; мұндай кәсіпорындар кәсіби басқаруды талап етеді. Спорттық директорлардың АҚШ-та өзінің кәсіби ұйымы бар, ол – Ұлттық колледждердің спорттық директорлар қауымдастығы. Басқа да адамдар спорттық директорлар деп аталуы мүмкін. Жоғарыда айтылғандай, көптеген АҚШ мектептерінде кем дегенде жартылай штатты жұмыс істейтін адам болады, әдетте басқа жаттықтырушылық немесе әкімшілік қызметімен бірге. Кейбір мектеп округтерінде толық уақытты атлетика директоры болады. Сонымен қатар, ойын-сауық немесе бәсекелестік спортын демеушілік ететін корпорациялар спорттық директорды жұмысқа тарта алады.