Кіріспе

Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының жағалау аймағы
телевизиялық сериал

{| class="toccolours" cellpadding="2" cellspacing="0" style="width: 300px; margin: 0 0 1em 1em; float: right;"
|
|colspan="2" style="text align:center;" |Кэтлинс
|
|colspan="2" |
|
|colspan="2" style="text align:center;" |Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралындағы Кэтлинс аймағының орналасуы
|
!colspan="2" bgcolor="#efefef"|Орналасуы
|
|Ел:|| Жаңа Зеландия
|
|Арал:|| Оңтүстік арал
|
!colspan="2" bgcolor="#efefef"|Статистика
|
| style="vertical align: top;"
|style="width: 50%;"|Халық саны:||
| style="vertical align: top;"
|style="width: 50%;"|Ауданы:|| Аймақ Балклута мен Инверкаргилл арасында орналасқан, Отаго және Саутленд аймақтарының шекарасында. Оған Оңтүстік аралдың ең оңтүстік нүктесі - Слоп-Пойнт кіреді. Қалың, аз қоныстанған аймақ, Кэтлинс суретті жағалау ландшафты мен тығыз қоңыржай жаңбырлы ормандармен ерекшеленеді, олардың екеуінде де құстардың көптеген құрып бара жатқан түрлері, әсіресе сирек кездесетін сары көзді пингвиндер бар. Жағалауда көптеген теңіз сүтқоректілері, соның ішінде Жаңа Зеландиялық теңіз тұмсықтары мен Хукер теңіз арыстандары бар. Жалпы алғанда, аймақта теңіздегі климаттың орташа температурасы болады. Оның ашық орналасуы жиі сұр ауа-райы мен мұхиттың қатты толқынына әкеледі, олар үлкен толқын серферлерін тартады, сондай-ақ көптеген кеме апаттарына себеп болды. Бұл жерде адамдар 1350 жылдан бері өмір сүріп келеді. Еуропалық қоныстанғанға дейін аймақта Маоридің көшпелі топтары аз өмір сүрді, олардың көпшілігі өзен сағаларына жақын жерде өмір сүрді. Еуропалық қоныстанудың алғашқы жылдарында аймақ кит аулаушылар мен терішілердің арасында танымал болды, ал 19 ғасырдың ортасынан 1930 жылға дейін ағаш өңдеу ісі маңызды жергілікті өнеркәсіпке айналды. Туризм Кэтлинс экономикасында маңызды рөл атқарады, өйткені ол сүт өсіру мен балық аулауға қатты тәуелді. Өңір тұрғындарының саны 20 ғасырдың басында болған ең жоғары көрсеткішінің жартысына дейін төмендеді. Қазіргі уақытта Кэтлинс аймағында 1200-ге жуық адам тұрады, олардың көпшілігі Овака елді мекенінде. Бұл ауданның жалғыз ірі жолы арқылы солтүстік және оңтүстік-батыстағы халық орталықтарына байланысты, ол Оңтүстік көрікті жолдың бөлігі болып табылады. Овакада аймақтың негізгі мектебі, Кэтлинс аймақтық мектебі бар, ол 1 жылдан 13 жылға дейінгі оқушыларға арналған. Кэтлинс ауданында тағы үш шағын бастауыш мектеп бар. Овакада медициналық орталық бар, ең жақын аурухана Балклутта орналасқан. Catlins жергілікті деңгейде Clutha және Southland округтерінің бөлігі ретінде басқарылады және Clutha Southland сайлауының бөлігі ретінде ұлттық деңгейде ұсынылады.

География

Кэтлинс аймағы белгілі бір аумақты алып жатыр және ішкі жерге дейін созылатын үшбұрышты пішіндес құрайды. Екі ірі өзеннің – солтүстік-шығыстағы Клута және батыстағы Матаура өзендерінің сағалары оның жағалау шектерін белгілейді. Солтүстік және солтүстік-батыс жағындағы бұталы төбелер осы екі өзеннің, атап айтқанда Помахака сияқты салаларының әсерінен кеуекті жайылымдық жерлерге айналады. Кэтлинс жағалауының құмды жағажайлары, үрлемелер, Курио шығанағындағы тас ағаштар және келушілердің таяз су кезінде жете алатын Кафедралдық үңгірлермен әдемі көрінісі бар. Жағалаудың көп бөлігі биік жартастардан тұрады, ал жердің көп бөлігі жағалаудан тік көтеріледі. Осы себепті, көптеген өзендер мұхитқа жақындағанда сарқылып ағады (әсіресе қысқа Purakaunui өзеніндегі Purakaunui шатқалы). Оңтүстік аралдың ең оңтүстік нүктесі – Slope Point, Кэтлинс аймағының оңтүстік-батыс бұрышына жақын орналасқан. Оның батысында Waipapa Point орналасқан, ол көбінесе Кэтлинс аймағының шекарасы саналады, одан әрі Матаура өзенінің сағасы маңындағы батпақты жерлер Toetoes Bay шығанағының шығыс жағында жатыр. Бірақ, әртүрлі адамдар Кэтлинс аймағының батыс шекарасын әртүрлі жерлерге орналастырады, ал кейбір қатаң анықтамалар тіпті Slope Point-ты да қоспайды. 2009 жылы Жаңа Зеландия Географиялық Кеңесі ұсынған шекара Slope Point-тан солтүстікке қарай, содан кейін Catlins Ranges айналасынан және шығысқа қарай Nugget Point-қа дейін жүреді. Туристік ұйымдар Фортрозды қоса отырып, шекараны батысқа жылжытуды талап етіп, наразылық білдірді. Көптеген параллель жоталар Catlins-тің ішкі бөлігін басып алады, оларды Ōwaka, Catlins және Tahakopa өзендерінің аңғарлары бөліп тұрады, олардың барлығы оңтүстік-шығысқа қарай Тынық мұхитына құяды. Catlins-те бірнеше шағын көлдер бар, олардың ішінде Tautuku түбегіне жақын Wilkie көлі ерекше әдемі. Owaka қаласына жақын Catlins көлі, шын мәнінде, Catlins өзенінің таяз су сағасынан тұрады. Теңіз жүру үшін Catlins жағалауы өте қауіпті деп есептеледі, сондықтан мұнда Тынық мұхитына қарай созылған жартастарда көптеген кеме апаттары орын алған. Келешектегі апаттардың алдын алу үшін Catlins бұғазының екі шетінде екі маяк орнатылған. Nugget Point Lighthouse Nugget Point-тің соңында судан жоғары тұр, оның жарығы эрозияға ұшыраған үймелерге (нүгеттерге) түсіп, осы нүктеге атын береді. Ол 1869-1870 жылдары салынған. Теңіз деңгейінен тек жоғары тұрған Waipapa Point маяғы Жаңа Зеландияда салынған соңғы ағаш маяк, ол 1884 жылы Tararua кемесінің қайғылы апатынан кейін салынды. Қазіргі таңда екі маяқ та толық автоматтандырылған. Жаңа Зеландияның оңтүстік ұшында орналасқандықтан, Catlins жағалауы елдің ең үлкен мұхит толқындарына ұшырайды. Аймақ үлкен толқын серфингі бойынша үнемі дамып келеді, жарыстар, жүлделі саяхаттар және Discovery Channel телеарнасындағы жарияланымдар спортқа үлкен қызығушылық тудыруда. Табиғатты қорғау департаменті 2008 жылы Papatowai серфингін қорғауды ұсынды, оның серфинг үшін ұлттық маңызы бар екенін атап өтті. Catlins пейзажы атақты ақын Hone Tuwhare-дің көптеген өлеңдерінде бейнеленген. Northland-те туған Tuwhare 1992 жылдан 2008 жылы қайтыс болғанға дейін Kaka Point-те өмір сүрді және аймақтың ең танымал тұрғындарының бірі болды. Оның отбасы оның үйінде жазушыларға арналған орталық құруды жоспарлап отыр. 2011 жылдың басында Catlins-те комедиялық актерлер Bret McKenzie және Hamish Blake ойнаған "Екі кішкентай бала" фильмі түсірілді.

Жабайы табиғат

Кэтлинс жағалауында көбінесе Жаңа Зеландиялық терілі тұяқтар мен Хукер теңіз арыстандары мекендейді, ал кейде оңтүстік теңіз пилдерін де көруге болады. Жағалауда бірнеше пингвин түрі ұялайды, олардың ішінде сирек кездесетін сары көзді пингвин (хойхо) ерекше аталады, сондай-ақ моллимаук пен австралиялық ганеттер сияқты басқа да теңіз құстары да кездеседі. Өзендердің сағаларында қасқыр, жуған, құтан және ұсақ тоқылдақтар мекендейді. Өзеннің қамысты жағаларында кейде ащы құс пен қорғалатын папоротник (матата) көруге болады. Ормандарда мохуа және какарики сияқты сирек кездесетін құстар, сондай-ақ туи, пивакавака және кереру сияқты құстар да бар. Жаңа Зеландияның теңізге жатпайтын сүтқоректілердің екі түрінің бірі – ұзын құйрықты жарғанат – орман ішінде аз санда тіршілік етеді, ал жергілікті жерлерде оңтүстік орман геккосы сияқты бірнеше кескелте түрлері де кездеседі. Балық, моллюскалар және шаяндардың көптеген түрлері жергілікті өзендерде және теңізде жиі кездеседі, әсіресе омарлар мен пауа. Солтүстік Кэтлинс аймағындағы Наггет-Пойнт ерекше бай теңіз фаунасына ие. Мұнда 1992, 2004 және 2015 жылдары талқыланған жағалауда теңіз қорығын құру мәселесі даулы болды. Гектордың дельфиндерін көбінесе Кэтлинс жағалауына жақын жерде, әсіресе Вайкава маңындағы Порпоиз шығанағында көруге болады, ол 2008 жылы құрылған Кэтлинс жағалауының теңіз сүтқоректілерінің қауіпсіздік аймағының бір бөлігі болып табылады. Қыс айларында жағалау бойында көшіп жүретін оңтүстік киттер мен жұмбақ киттерді де байқауға болады.

Флора

Катлинс ылғалды, қоңыраулы орманды аймақтарға ие, олар негізінен подкарптармен өседі. Бұл Оңтүстік аралдың шығыс жағалауында сақталған ең ірі жергілікті орман, орманның және көршілес субальпілік аймақтардың үлкен бөлігі Катлинс табиғат сақшылығында қорғалады. Орманда риму (Dacrydium cupressinum), тотара (Podocarpus totara), күміс шырша (Nothofagus), матай (Prumnopitys taxifolia) және кахикатеа (Dacrycarpus dacrydioides) сияқты ағаштар көптеп өседі. Ерекше атауға лайық – ерте қоныс аударушылардың кесіп тастамаған қиын-қыстау жерлерде сақталған табиғи риму және тотара ормандары, сондай-ақ Такахопа өзеніне жақын кең жайылған күміс шырша орманы. Бұл – Жаңа Зеландияның ең оңтүстіктегі шырша орманы. Катлинс орманының төменгі қабаттарында көптеген жергілікті орман өсімдіктері кездеседі, олардың ішінде жас ланцеводтар, өрмекші орхидеясы және тұрғын Пасха орхидеясы, сондай-ақ түрлі жергілікті папоротниктер бар. Қоныс аударушылар Катлинс жағалауының көптеген өсімдіктерін егістік жерлерге айналдырды, бірақ кейбір аймақтарда бастапқы жағалау флорасы сақталған, негізінен жартастардың жиектерінде және Таутуку түбегіне жақын шығанақтарда, олар орманның құрлыққа ең қашық жатқан бөліктері. Бұл жердегі өсімдіктердің көптеген түрлері осы ашық аймақтағы тұзды желге бейімделген. Катлинс жағалауының маргариткасы (Celmisia lindsayii) – бұл аймаққа тән және Жаңа Зеландияның тау маргариткаларымен байланысты. Тұқымдық өсімдіктер, гебелер және лендер жиі кездеседі, сондай-ақ жергілікті гентиандар да бар, бірақ қазірдің күні жойылу қаупі төніп тұрған пингао сирек кездеседі. Оңтүстік рата гүлдеген жылдары жағалау орман қаптамасы қызыл түске боялады. Рата кейбір ішкі аймақтарда да жақсы өседі.

Геология

Кэтлинс геологиясы 150 миллион жыл бұрын, Жаңа Зеландия құрлығының негізгі жыныстары қалың шөгінділер мен жанартаулық доғалардың Гондвана суперконтинентінің жиегінде, ұзын, жұқа террандар тізбегімен бірігуінен пайда болған. Кэтлинс төбелерінің параллель тізбегі Мюрихику терранының бөлігі болып табылады, ол Хоконуи таулары арқылы Моссбернге дейін батысқа қарай созылады. Бұл өз кезегінде Тасман округінде (Алптық жарылыммен ығыстырылған), Солтүстік аралда және тіпті Жаңа Каледониядағы ұқсас құрылымдармен байланыстыратын Southland Syncline деп аталатын ірі жүйенің бір бөлігін құрайды. Бұл геологиялық аймақтың солтүстік-шығыс шекарасы Мюрихику тіктеуімен белгіленеді, ол Hillfoot жарылымының оңтүстік жиегімен өтеді. Кэтлинс жоталары триас және юра кезеңдерінің құмтастары, саз тастар және басқа да байланысты шөгінді тау жыныстарынан тұратын, көбінесе фельдспаттың көп мөлшерде кездесетін шөгінді тізбектер болып табылады. Аймақта Вэрепан және Кайхикуан сатыларының соңғы және орта триас кезеңдерінің қазба қалдықтары табылған. Курио шығанағында 160 миллион жылдық орманның тасқа айналған қалдықтары сақталған. Бұл – бір кезде аймақты жапқан, бірақ кейін теңіз астында қалған субтропикалық орманың қалдығы. Мұнда қазіргі каури және Норфолк қылқан жапырақтыларына жақын ағаштардың қазба қалдықтарын көруге болады.

Халық саны мен демографиялық көрсеткіштері

Кэтлиндер ішінара Отаго аймағында, ішінара Саутлендте орналасқан, сондықтан екі статистикалық аймаққа бөлінеді. Олардың аумағы белгілі бір шамада және 20XX жылғы мәліметтер бойынша, халық тығыздығы шамамен адамға 1 км² құрайды. Кэтлинс тұрғындарының басым көпшілігі Балклутадан Инверкаргиллге дейінгі бұрынғы мемлекеттік тас жолдың бойында (қазір Оңтүстік Көрікті Жолдың бір бөлігі) немесе көптеген кішкентай жағалау елді мекендерінде шоғырланған, олардың көпшілігі бірнеше ондаған адамнан тұрады. Кэтлинс аймағының ең ірі қаласы Оваканың 2018 жылғы халық санауы бойынша 309 тұрғыны болды.

Экономика

1830 және 1840 жылдары Кэтлин аймағының еуропалық экономикасы кит аулау және теңіз түлкісі аулауға негізделген. Орманды ағаш өндіру 1860 жылдары, 1861–62 жылдардағы алтын асырудың нәтижесінде Дунедин қаласының қарқынды өсуімен бірге басталды. 1870 жылдардың басында Овака портында Жаңа Зеландияның басқа порттарына қарағанда көбірек ағаш жүгі тиелді. 1880 жылдардың соңында оңай қол жетімді ағаштардың қырқылуына байланысты орман шаруашылығы және ағаш кесу өндірісі төмендеді. Темір жолдың Овакадан әрі созылуы осы салаларға жаңа серпіліс берді, бірақ 1920 жылдары бұл салалардың белсенділігі ең жоғары деңгейге жетті. Ағаштардан тазартылған жерлердің көп бөлігі жайылымға айналды. 1880 жылдардан бастап Тахакопа және Овака өзені аңғары аудандарында сүт шаруашылығы үшін жерлерді даярлау көбейді. Аймақтың шетіндегі тазартылған төбелерде мал және сүт шаруашылығы әлі де кеңінен дамып жатыр, бұл Кэтлиннің табысының көп бөлігін құрайды. Ауылдық политехникум, ауыл шаруашылығы ғылымына маманданған (Телфорд ауылдық политехникумы) Балклатаның оңтүстігінде, Кэтлиннің солтүстік-шығыс жиегіне жақын орналасқан. Балық аулау және туризм қазіргі кезде аймақтың экономикасының маңызды бөлігін құрайды. Көркем табиғи ландшафт, уединенділік сезімі және Кафедраль үңгірлері сияқты табиғи тартымдылықтар Кэтлинды Дунедин және Инверкаргилл қалаларынан демалыс күндері саяхаттаушылар үшін танымал орынға айналдырды. Джек шығанағы және Пунавеа сияқты жерлерде көптеген демалыс үйлері (коттедждер) кездеседі. Экотуризм аймақтың экономикасы үшін маңыздырақ болып келеді, көптеген келушілер шетелден келеді. 2003 жылы туризм аймақтың экономикасына шамамен 2,4 миллион доллар қосты.

Көлік

Оңтүстік көрікті бағыт Фиордленд пен Дюнединді Кэтлинс аймағы арқылы байланыстырады. Бұл бағыт солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай жүреді, 1-ші мемлекеттік тас жолына балама ретінде, ол Кэтлинс аймағын солтүстік-батыстан айналып өтеді. Оңтүстік көрікті бағыттың бұл бөлігі – бұрын 92-ші мемлекеттік тас жол деп аталған, бірақ қазір мемлекеттік тас жол ретінде тізілмеген – аймақтағы көптеген шағын елді мекендерден өтеді және 1990 жылдардың соңында толық жабылды (Таутукуден оңтүстік-батысқа қарайғы бір бөлігі бұрын қиыршық таспен жабылған). Овака, Макленнан, Папатовай, Токануи және Фортроз елді мекендері осы бағыт бойында орналасқан. Вайкава мен Фортроз арасындағы ішкі тас жолына параллель жағалау жолы да бар, бірақ оның үштен екі бөлігі ғана жабылып салынған. Ауданның қалған шағын жолдарының барлығы бұрынғы мемлекеттік тас жолмен байланысады және қиыршық таспен жабылған. Бұл жолдар негізінен негізгі бағытты шағын жағалау елді мекендерімен байланыстырады, алайда қиыршық тас жолдар Овака және Тахакопа өзендерінің аңғарларымен созылып, негізгі Кэтлинс бағытын Клинтон және Уиндхам қалаларымен байланыстырады. Қиыршық таспен жабылған Вайкава аңғары жолы Тахакопа-Уиндхам бағытына қосылу үшін төбелерден өтеді. Аймақтың бірнеше жағалау елді мекендерінде шағын қайықтарды орналастыруға арналған жабдықтар бар, бірақ оларды көбінесе балық аулау және демалыс үшін пайдаланады; Кэтлинс аймағына тұрақты жолаушылар немесе жүк тасымалдау кемелері қатынайды. 19-шы ғасырдың соңында Кэтлинс өзенінің тармағы деп аталған темір жол желісі аймақты Оңтүстік аралдың негізгі магистралімен байланыстырды. Бұл желінің құрылысы 1879 жылы басталды, бірақ Овакаға 1896 жылға дейін жетпеді. Құрылыс қиын жер бедеріне байланысты баяу жүрді, ал Тахакопадағы соңғы станция 1915 жылға дейін аяқталмады. Желінің экономикалық тиімділігі оны құруға себеп болған ағаш өңдеу заводтарымен бірге төмендеді және 1971 жылы жабылды. Желінің кейбір бөліктері қазір жаяу жүргіншілерге ашық, соның ішінде Овака мен Гленомару арасындағы ұзын туннель ("Туннельді төбе").

Үкімет

Кэтлинс Жаңа Зеландия Парламентіндегі Клута-Саутленд сайлау округінің бір бөлігін құрайды. 1996-2014 жылдар аралығында бұл сайлау округін Ұлттық партиясынан Билл Инглиш өкілдік етті, ол Жаңа Зеландияның премьер-министрі және бұрынғы оппозиция жетекшісі болған. Кэтлинс аймағы жергілікті басқару үшін Клута және Саутленд округтері арасында бөлінген. Кэтлинс аймағының көп бөлігі Балклутада орналасқан Клута округіне жатады, ал округ кеңесінің он төрт өкілінің бірі осы аймақпен шамамен шектесетін Кэтлинс округінен тікелей сайланады. Клута округі өзі Отаго аймағының бір бөлігі болып табылады, оны әкімшілік тұрғысынан Дунединдегі Отаго аймақтық кеңесі (ОАК) басқарады, ол Балклутадан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. ОРК-нің Молинье сайлау округі, Клута округінің аумағына ұқсас аумақты қамтиды, 12 мүшелі аймақтық кеңеске екі кеңесшіні сайлайды. Кэтлинс аймағының шамамен батыс үштен бірі Фортроздың батысында орналасқан Инверкаргиллдегі Саутленд округіне жатады. Округ кеңесінің 12 сайланған мүшесінің бірі Кэтлинс аймағының осы бөлігін, сондай-ақ Уиндхэм маңындағы аймақты және Тутус шығанағы бойымен Аваруа жазығына қарай созылатын аймақты қамтитын Тутус округін өкілдік етеді. Саутленд округі өзі Саутленд аймағының бір бөлігі болып табылады, оны әкімшілік тұрғысынан Саутленд аймақтық кеңесі (SRC; сонымен қатар Экология Саутленд деп те аталады) басқарады, ол да Инверкаргиллде орналасқан. SRC-нің Оңтүстік сайлау округі, Тутус округінің барлық аудандарын қамтиды және Аваруа жазығы арқылы батыста Блаффқа және солтүстікте Матаураға дейін созылады, 12 мүшелі аймақтық кеңеске бір кеңесшіні сайлайды.

Білім

Catlins аймағында төрт бірлескен білім беретін мектеп бар: Тахакопа мектебі, Токануи мектебі және Ромахапа мектебі, олардың барлығы бастауыш мектептер; Catlins Area School, Owaka бастауыш және орта білім беретін мектеп. Бұл төрт мектептің ішінде 100-ден астам оқушысы бар жалғыз мектеп. Ең жақын арнайы орта мектептер – Балклуттағы Оңтүстік Отаго орта мектебі және Уиндхамдағы Мензис колледжі. Ең жақын жоғары білім беру мекемесі – Балклутаның оңтүстігіндегі Отаномомодағы, Catlins шекарасында орналасқан Телфорд ауылдық политехникалық институты. Қазіргі уақытта ғимарат және аумағында жастар жатақханасы мен демалыс саябағы орналасқан. Бүгінде Овакада медициналық орталық және дәріхана қызмет көрсетеді. Оңтүстік аймақтық денсаулық сақтау басқармасы Отаго және Саутлендтегі, соның ішінде Catlins аймағындағы мемлекеттік қаржыландырылатын денсаулық сақтау қызметтерінің көп бөлігіне жауапты. Аймақтың көп бөлігіне ең жақын аурухана – Балклуттағы қауымдық Clutha Health First. Гор қаласында тағы бір шағын аурухана бар.