Кіріспе

Шығармалық Джеймс Бонд зұлым кейіпкері Аурик Голдфингер – бұл ойдан шығарылған кейіпкер және Иэн Флемингтің 1959 жылғы жетінші Джеймс Бонд романы «Голдфингер» мен 1964 жылғы фильмнің (Жеймс Бонд сериясының үшіншісі) басты антагонисті. Оның алғашқы аты – Аурик, «алтын» деген мағынаны білдіреді. Флеминг бұл есімді сәулетші Эрне Голдфингердің құрметіне таңдады, ол Флемингтің үйінің жанындағы Хэмпстедке үй салған еді; Флеминг Голдфингердің сәулет стилін және Виктория дәуіріндегі үйлерді бұзуын ұнатпады және оның есімімен есте қаларлық зұлым кейіпкерді атауды шешті. 1965 жылғы Forbes журналы мен The New York Times газеті мәліметінше, Голдфингер кейіпкері алтын кендерінің магнаты Чарльз В. Энгельхард, кішінің бейнесінде жасалған. 2003 жылы Америка кино институты Аурик Голдфингерді соңғы 100 жылдағы кинодағы ең ұлы 49-шы зұлым деп жариялады. IMDb сайтындағы дауыс беруде Аурик Голдфингер ең зұлым Джеймс Бонд зұлым кейіпкері деп танылды, ол (ретімен) Эрнст Ставро Блофельд, Доктор Но, Макс Зорин және Эмилио Ларгоны жеңді. Голдфингер Бондты лазермен үстелге байлап қояды, ал Бондтың «Сен менің сөйлейтінімді күтесің бе?» деген сұрағына Голдфингер «Жоқ, мырза Бонд, мен сіздің өлуіңізді күтемін» деген сөзді айтады, бұл сөз 2013 жылғы Sky Movies сауалнамасында Джеймс Бонд фильмдерінің франшизасындағы ең жақсы сәт деп танылды. Аурик Голдфингердің рөлін неміс актері Герт Фребе ойнады. Ағылшын тілін жақсы білмейтін Фребені фильмде ағылшын актері Майкл Коллинз дубляждады. Эрне Голдфингер кітап жарық көрген кезде өз заңгерлерімен кеңескен, бұл Флемингке кейіпкердің атын «Goldprick» деп өзгертуге кеңес берді, бірақ Голдфингер сот шығындарының өтелуі, романның алты данасы және кейіпкердің «Аурик» деген аты әрқашан қолданылатыны туралы келісімге орай соттан тыс шешім қабылдады. Голдфингер – неміс еврейінің әдеттегі аты, романның басты кейіпкерлері мұны біледі, бірақ Бонд та, Дюпон мырза да Голдфингерді еврей деп ойламайды. Оның орнына Бонд қызыл шашты, көк көзді адамды балтық халқынан деп санайды, ал Голдфингер латыш эмигранты екені анықталғанда, ол дұрыс деп дәлелденді. Багам аралдарындағы Нассауда британдық азамат ретінде натурализацияланғаннан кейін Голдфингер Англияның ең бай адамына айналды, бірақ оның байлығы ағылшын банктерінде емес, ол оған салық төлемейді, өйткені ол көптеген елдерде алтын түйірлер түрінде сақталған. Голдфингер – СМЕРШ қазынашысы, совет қарсы барлау агенттігі, ол Бондтың жауы. Голдфингер өзін ешқашан қателеспейтін, қарсыластарын оң көзінен атып өлтіретін шебер тапанша атушы деп санайды. Романның соңында ол Бондқа төрт мафия басшысын осылай өлтіргенін айтады. Голдфингер алтынға құмар, тіпті эротикалық романдардың сары мұқабалы көшірмесін түнгі үстелінде сақтап, сүйіктілерін басынан аяққа дейін алтынға бояп, алтынмен сүйіспендік жасайды. (Ол омыртқаға жақын жерін боямайды, бірақ осы жерді бояу Джилл Мастертонның өліміне себеп болады, фильмдегідей.) Ол сондай-ақ зергер, металлург және контрабандист. Голдфингер Бондты Майамиде алғаш кездестіргенде, ол агорафобиямен ауырады деп мәлімдейді; ол Бондтың бұрынғы танысы (Казино Рояльдан) Джуниус дю Понтты екі қолды Канаста ойынында алдау үшін айла жасайды. Бонд Голдфингердің мұны қалай басқарып жатқанын біліп, оны алдап жатқанын мойындауға мәжбүрлеп, шантаж жасайды. Бұл оқиға Голдфингердің шексіз ашкөз екенін көрсетеді, өйткені ол осы күрделі алаяқтықпен алатын сомалар оның иелігінде бар байлықпен салыстырғанда мардымсыз. Голдфингер де ынталы гольфшы, бірақ ол өзінің клубында да жақсы алдап жүргенімен танымал. Бонд Голдфингерге қарсы 10 000 доллар салыммен ойнауға мүмкіндік алғанда, ол Голдфингердің Данлоп 1 гольф добын ойнап жүріп тапқан Данлоп 7 добына ауыстырып, оны алдап шығады. Голдфингер өзінің емес допты ойнағаны үшін соңғы ойынынан және матчтан айрылады. Романда да, фильмде де Голдфингерге өзінің қылмыстарына өзінің қызметшісі Одджоб, өте күшті корейлік, жұмыс берушінің істеріне кез келген қауіпті аяусыз жоятын көмек көрсетеді. Голдфингер Швейцариядағы «Enterprises Auric A. G.» компаниясының иесі, ол көптеген әуе компаниялары, соның ішінде Air India сатып алатын металл жиһаз жасаушы. Жыл сайын екі рет Голдфингер өзінің ескі «Роллс-Ройс» көк көпіршік көлігін Англиядан «Энтерпрайз Аурикке» апарады. Бонд Голдфингердің жол бойында SMERSH үшін алтын тақталардан өлі тамшыларды жасап жатқанын және оның машинасының шанағы 18 каратты (75%), қатты ақ алтыннан жасалғанын біледі, себебі қосылған салмақ – броньдық қабат деп айтылады. «Энтерпрайз Аурикке» келген соң, шанақ алынып, балқытылып, компанияның үлкен үлесіне ие болған компания үшін әуе кемесінің орындықтарына айналдырылады. Әуе кемесі (немесе кемелер) Үндістанға ұшып барады, онда орындықтар қайтадан балқытылып алтын түйірлерге айналдырылып, әлдеқайда жоғары бағамен – 100-ден 200 пайызға дейін пайдаға сатылады.

Үлкен шлем операциясы

Романда Голдфингер Бондты тұтқындап, оны дөңгелек пісіргішпен екіге бөлмек болып қорқытады, ал Одджоб оны қысым нүктелерімен азаптайды. Бонд Голдфингерге өмірін сақтап қалу үшін жұмыс істеуге ұсыныс жасайды, бірақ Голдфингер оны кешіруден бас тартады, ол есінен танып қалады. Бонд оянып, Голдфингердің оны ұсынысын қабылдайтынын біледі және оны тұтқынға алып, хатшысы етеді. Осы жұмыста жұмыс істеп жатқанда Бонд Голдфингердің «Ұлы соққы» операциясы атымен Кентукки штатының Форт-Нокстегі АҚШ алтын қоймасын тонауды жоспарлап отырғанын біледі. Голдфингер Форт-Нокстағы сумен жабдықтауды GB (сарин деп те аталады) жүйкелік газымен ластауды жоспарлап, базадағы барлық адамды өлтіруге ниетті. Содан кейін Германияда 1 миллион долларға сатып алған MGM 5 Corporal тақырыптық баллистикалық зымырасына арналған атом бомбасын қолданып, Голдфингер Форт-Нокстің бұзылмайтын қақпасын жарып, жүк көліктері мен пойызбен шамамен 15 миллиард долларлық алтын сынықтарын алып кетуді көздейді. Бұл үшін ол американдық қылмыстық ұйымдардың көмегіне сенеді, олардың ішінде мафия, Purple Gang (нағыз өмірде болған ұйым), Spangled Mob (алдыңғы Бонд романында суреттелген банда) және цемент қоспалары, сондай-ақ лесбиян және бұрынғы трапеция шебері Пусси Галор басқаратын әйелдер тобы бар. Олар жүк кемесімен Кеңес Одағына қашуды жоспарлап отыр. Голдфингер синдикат басшыларына олардың кездесуге қатысуын қамтамасыз ету үшін әрқайсысына 15 000 доллар алтын төлейді және әр топқа кем дегенде 1 миллиард доллар, ал өзіне 5 миллиард доллар алатынын уәделейді. Сонымен қатар, Голдфингер ұрлық аяқталғаннан кейін Бондқа 1 миллион фунт стерлинг алтын сыйлайтынын айтады. Бонд Голдфингердің жоспарын американдық әріптесі Феликс Лейтерге операцияның егжей-тегжейін жазып, оны ұшақтың дәретханасының астына жабыстыру арқылы бұзады. Хат Лейтерге жеткен соң, ол ФБР мен Пентагоннан көмек сұрайды. Лейтер ұрлық әрекетін тоқтатады, бірақ Голдфингер қашып үлгереді. Кейін Голдфингер мен оның қолбасшылары СМЕРШтен Бондтың кім екенін біліп, оны Кеңес Одағына дезертирлік жасау кезінде алып кетуге шешім қабылдайды. Олар дәрігер болып көрінеді және экипаж бен жолаушыларды (оның ішінде Бондты) есірткілік екпелермен әлсіретеді. Содан кейін олар ұшақты ұрлап, Голдфингердің үш тонналық жеке алтын қорына тиеп алады. Ұшырылған ұшақты Голдфингер үшін жұмыс істейтін үш неміс экс-Люфтваффе ұшқышы басқарады. Одджоб Бонд оны пышақпен тесіп кеткеннен кейін ұшақ терезесінен сорылып, өмірінен айырылады. Бонд пен Голдфингер арасында қысқаша күрес болады, оның барысында Бондты өмірінде алғаш рет қатты ашу билейді және ол Голдфингерді жалаңаш қолымен тұншықтырып өлтіреді. Бонд ұшқыштарға бұрылып, ұшақты жоспарланған бағытынан кері бұруға мәжбүрлейді, ол отын біткеннен кейін мұхитқа құлайды. Голдфингердің алтынының салмағы ұшақты тез батып, оның денесі мен ұшқыштарын бірге алып кетеді. Тек Бонд пен Пусси Галор ғана құтқару жилеттерін киіп, теңізге шығады және аман қалғандар ретінде құтқарылады.

Романның жоспарын сынға алу және фильмге енгізілген өзгерістер

Роман жарық көргеннен кейін "Ұлы шлем операциясы" туралы мәліметтерге күмән туды, сыншылар Форт-Нокстан 15 миллиард долларды алып тастауға бірнеше сағат, тіпті күндер қажет болатынын, осы уақыт ішінде АҚШ армиясының сөзсіз араласатынын атап өтті. Базадағы әрбір әскерге дабылсыз уланған су ішу мәселесі де көтерілді. Тағы бір мәселе – "таза" атом бомбасы, тактикалық болсын болмасын, ол қақпаны ашудың орнына, жоюы мүмкін еді. Романның өзінде Бонд Голдфингерге жоспардың қалайша мүмкін еместігінің бірнеше себебін көрсетеді, ал Голдфингер осы мәселелерге шешімдер дайындағанын нақты айтпайды, жалған уәде береді. Соның салдарынан, романның фильмге түсірілген нұсқасы жоспардың егжей-тегжейін өзгертті. Бонд бастапқыда Голдфингердің алтынды ұрлауды көздегенін ойласа да, кейін нақты жоспардың қытайдан әкелінген лас бомбаны қақпаның ішінде жару екенін түсінеді. Жарылыс алтынды радиацияға шалдықтырып, ондаған жылдар бойы пайдалануға жарамсыз етеді, алтын стандартына негізделген экономиканы құлдыратып, Голдфингердің жеке алтын қорының құнын күрт арттырады. Осы сөйлесу кезінде Бонд түпнұсқа романында баяндалған ұрлықтың логистикалық қателіктерін көрсетеді.

Кино өмірбаяны

Фильмде Голдфингер әлем бойынша көптеген мүліктердің иесі, соның ішінде Швейцариядағы "Auric Enterprises, AG" және Кентуккидегі "Auric Stud" атты жылқы шаруашылығы бар, табысты кәсіпкер. Дегенмен, Голдфингердің нағыз бизнесі – алтынды халықаралық жайға контрабандамен әкелу, ол үшін алтыннан құйылған (дәл қана Rolls Royce Phantom III) автомобиль жасап, оны әуемен тасымалдайды, ал мақсатына жеткен соң, оның корпусын қайтадан балқытады. Голдфингердің іс-әрекеттері Англия Банкінің күдігіне ілігегеннен кейін, Бонд тергеуге жіберіледі. Фильмде Феликс Лейтер Голдфингердің "британдық екенін, бірақ оның сөйлеуі солай естілмейді" дейді; алайда, бұл оның британдық азаматтығын білдіруі мүмкін, өйткені акценті мен қызыл-сары шашының түсіне қарағанда, ол туғаннан неміс болуы мүмкін. Фребе жаман рөлге таңдалды, себебі продюсерлер Салцман мен Брокколи оның Фридрих Дюренматтың "Уәде" (Das Versprechen) әңгімесіне негізделген "Күндіз болған оқиға" (Es geschah am hellichten Tag, 1958) атты неміс триллеріндегі ойынын көрген. Сол фильмде Фребе өзінің билеуші әйеліне деген наразылығын білдіру үшін балаларды өлтіретін Шротт атты серийлі кісі өлтірушінің рөлін ойнады. Брокколи мен Салтцман фильмді көріп, осы рөлге "үлкен жаман неміс" керек деп шешті. Фильмде Голдфингер, гольф ойнауға құмар адам, Бонд оны жоғалған, тарихи нацистік алтын таяқшаға қарсы 5000 фунт стерлингке тікелей тікелей сатуға сұрағанда, нацистік алтынға деген қызығушылығын білдіреді (бұл оқиға романда жоқ, гольф ойыны 10 000 долларға ойналады). Голдфингер Оджжобтың көмегімен алдап шығады, бірақ Бонд оның алдауын түсінеді және соңғы лункада дұрыс емес допты ойнатып, оған матчты жеңіліске ұшыратады. Голдфингердің жауларын өлтіруден садистік ләззат алатыны көрінеді, ол оны күрделі жолдармен іске асырады. Бұл оның тұтқынға алынған Бондты баяу лазермен екіге бөліп өлтіруге тырысқанда (бірақ Бонд оны одан аулақ етеді) және кейіннен ол өзінің ранчосына шақырған гангстерлерді өлтіру үшін уытты газ қолданғанда көрінеді. Голдфингердің жоспары – Форт-Нокстағы алтын қоймасында кішкентай лас бомбаны жарыту. Жарылыс алтынды радиоактивті және 58 жылға қолдануға жарамсыз етеді, осы арқылы оның алтынының құнын арттырады және экономикалық дағдарыстан пайда болатын артықшылықты қытайларға береді. Бонд, осы сәтте Голдфингердің құрсауында, операцияның егжей-тегжейін өзінің ЦРУ әріптесі Феликс Лейтерге жеткізе алады және Голдфингердің көмегімен операцияға қатысып, атомдық құрылғыны залалсыздандыру арқылы оны тоқтатып тастайды. Форт-Нокс қауіпсіздікте қалғаннан кейін, Бондты Президентпен кездесу үшін Ақ үйге шақырады. Алайда, өзінің ұшқышы Пусси Галормен бірге Голдфингер Бондты тасымалдайтын ұшақты қашқырып алады. Голдфингердің револьвері үшін күресте Бонд терезенің үстінен атып, жарылғыш декомпрессияға себеп болады. Голдфингер терезек арқылы кабинадан сыртқа сорылады. Ұшақ бақылаудан шығып қалғанда, Бонд Галорды құтқарып, онымен бірге қауіпсіз жерге парашютпен секіріп түседі.

Басқа медиадағы көріністер

Голдфингер 2002 жылғы комедиялық фильм «Голдмэмбер»де голландтық жаман кейіпкер ретінде пародияланды, оның айрықша белгісі – жауларының жыныс мүшелерін алтынға бояу, өйткені ол өзі «жағымсыз оқиға» кезінде жыныс мүшелерін жоғалтқан. Ханна Барбера Голдфингерді көп рет пародиялады, әсіресе «Серкесі барқұрт» мультсериалындағы «Сары Пинки» және «Голдфлипер» кейіпкерлері арқылы. Лос-Анджелес ска-панк тобы Goldfinger өз атын осы кейіпкерден алған. Голдфингер мен Одджоб туралы «The New Traveller's Almanac» журналында айтылған, ол «The League of Extraordinary Gentlemen» комиксінің екінші томының соңында кездеседі. Аурик Голдфингер және Одджоб – «Nightfire» видео ойынындағы көп ойыншылық кейіпкерлер. Олар 2004 жылғы Electronic Arts компаниясының «GoldenEye: Rogue Agent» видео ойынында қайта тірілді. Ойын ішінде Голдфингер бас кейіпкерді, МИ-6 қызметінен қуылған бұрынғы құпия агент ГолдэнАйды жалдайды. Голдфингер сонымен қатар «Алтын қарулы адам» және «SPECTRE» ұйымының жаман кейіпкері Франсиско Скарамганың одақтасы. Ойын барысында Голдфингердің ғалымдары адамзатқа белгілі ең қауіпті қару ретінде танылған ОМЕН-ді (Органикалық масса энергиясын бейтараптандырушы) әзірлейді және оны доктор Но күштеріне қарсы қолдануды жоспарлайды. Ол ГолдэнАй мен Скарамангаға сатқындық жасап, оның жанартау орнын басып алғаннан кейін, ГолдэнАй мен Скараманга ОМЕН жүйесін бұзу үшін компьютерлік вирусты пайдаланғанда қаза табады. Голдфингер 2005 жылғы «From Russia with Love» видео ойынының көп ойыншылық режимінде де шағын рөлде пайда болады. Голдфингер «Джеймс Бонд Джуниор» анимациялық сериалында да көрінеді, онда оның әкесіне ұқсайтын ашкөз және қатігез Goldie атты жасөспірім қызы бар. Ол түпнұсқа фильмнің нақты элементтеріне сілтеме жасайды, осылайша байланыстылықты сақтайды, бірақ оның қалай аман қалғаны түсіндірілмейді. Аурик Голдфингер 2002 жылы Forbes журналының «Қыялданған 15» тізімінде 10-шы орынды иеленді. Голдфингер 2012 жылғы «007 Legends» видео ойынында Голдфингер деңгейлерінде пайда болады, оны Тимоти Уотсон дауыстайды. Голдфингер және «Operation Grand Slam» 2016 жылғы Стюарт Гиббстің «Шпиондық шаңғы мектебі» романында айтылады. Жаулар молибден нарығын басып алу үшін оны өндіретін барлық аймақтарды сатып алуға немесе ядролық қарумен жоюға тырысады. Голдфингерге құрмет көрсету мақсатында олардың жоспары «Алтын жұдырық» деп аталады. Голдфингер 2010 жылы BBC Radio 4 радиосындағы Сэр Ян МакКелленнің «Голдфингер» бейімдемесінде дауыстаған.