Корсет сүйектері: түрлері мен тарихы

Кіріспе

Корсет, боди, жаға немесе басқа киім түрлерін нығайту үшін қолданылатын қатты материалдың жолағы. Корсет жасау ісінде "сүйек" – корсеттің қаңқасын құрайтын және оған беріктік сыйлайтын қатты бөліктердің бірі. Корсетте сүйек салудың мақсаты әр дәуірде сәл өзгеше болуы мүмкін. Әдетте, корсеттің пішін беру/қалыптау қасиеттері корсет тігілген матаға күш түсіреді. Сүйектер қолдау көрсетіп, қажетті пішін сақталады және корсет матасының бүктелуіне жол бермейді. Сүйектер және осы мақсатта қолданылатын материалдар жиынтығы "сүйектеу" деп аталады, алайда, бұл атаудың шығуы ертедегі корсеттерде кит сүйегінің қолданылуымен байланысты болуы мүмкін. Қазіргі заманғы корсет сүйектері екі сапада келеді: берік металл және аз берік пластик. 20 ғасырдың басынан бері, сапалы корсеттерде көктемді болаттан жасалған сүйектер стандарт болып табылады, олардың екі түрі бар: жалпақ көктемді болат және спиральді болат. Көктемді болат жұқа және иілгіш болғандықтан артықшылыққа ие, бірақ ол тек бір бағытта ғана иіле алады. Ал спиральді болат көлденең және тік иіле алады, бірақ оның кемшілігі – ол аз тұрақты және ірі дене бітіміне тиісті қолдау көрсетпейді. Дәстүрлі түрде, Ригилен сияқты пластикалық сүйектердің сапасы төмен және қолдаусыз деп есептелген. Пластикалық сүйектерді өңдеудегі жаңа жетістіктер синтетикалық кит сүйегін жасауға мүмкіндік берді. Ол тарихи реконструкцияда кеңінен қолданылады, себебі ол дәстүрлі кит сүйегіне өте ұқсас. Ол жеңіл және жақсы қолдау көрсетеді. Сонымен қатар, ол денеге жақсы бейімделіп, әдемі қисық пішінге қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Мақсаты, тарихы және материалдары

Корсеттегі сүйектердің мақсаты әр дәуірде сәл өзгеше болды. Корсеттің пішін беру/қалыптасу қасиеттері, әдетте, корсет жасалған матаға күш түсіреді. Сүйектер қажетті пішінді қолдап, корсет матасының бүктелуін сақтайды. Сүйектер және осы мақсатта қолданылатын материалдар жиынтығы сүйектеу деп аталады. 16-18 ғасырлардағы корсеттер ("қалып", "дене" немесе "корп") жоғарғы торстың қатты, конус тәрізді пішінге келтіруге арналған. Ерте корсеттерде корсеттің алдыңғы жағының ортасында ағаштан жасалған баспақша орналастырылған; бұл ертедегі баспақшалар корсеттің алдыңғы жағынан ашу және жабуды жеңілдетуге арналған тұтқалары бар, қазіргі заманғы болат баспақшалардан ерекшеленді. 17-18 ғасырлардағы корсеттер көбінесе көп сүйектелген, сүйек арналары арасында аз немесе мүлдем бос орын болмаған. Бұл денені сол дәуірдің қажетті пішініне келтіру үшін қажет болды. Сол кезде сүйектеу үшін ең көп қолданылатын материалдар – алып қамыстар немесе кит сүйегі болды. Кит сүйегі ең көп қолданылатын және ең қымбат материал еді. 19 ғасырдың басында корсеттің ("қалып") өте ерекше стилі пайда болды. Табиғи немесе "классикалық" формаға оралу модаға ұнады және корсет тарихында алғаш рет кеуде бөлігі ажыратылды. Кеуде бөлігінің ажыратылуын қамтамасыз ету үшін "баспақша" пайдаланылды. Бұл негізінен корсеттің алдыңғы жағындағы қоршауға енгізілген үлкен, қатты "мұз қыбыршығы" пішіндес сүйек болды. Бұл баспақшалар ағаштан, піл сүйегінен, сүйектен немесе балық терісінен жасалатын және көбінесе әсем өрнектелген, сыйлық ретінде берілетін. Бұл көбінесе осы типтегі корсеттердегі жалғыз сүйек болды, себебі қажетті пішін кесу арқылы қамтамасыз етіліп, шнурмен (мақта немесе ұқсас шнурлар) күшейтілді. 19 ғасырдың басындағы корсеттердің ("қалыптардың") шнуры көбінесе өте күрделі болды, және музей коллекцияларында көптеген әдемі шнурлы қалыптардың мысалдарын табуға болады. 19 ғасырдың ортасында күрделі корсеттер (бұрынғыдай "қалып" деп аталмайтын) және тығыз байлаулар пайда болды, олар қажетті пішінді жасау үшін көбірек сүйектерді қажет етті. Қазіргі заманғы екіге бөлінген баспақшалар кең таралған, себебі олар корсеттің алдыңғы жағын оңай ашуға мүмкіндік берді. Болат және балық терісі сүйектеу үшін ең көп қолданылатын материалдар болды және кейде бірге пайдаланылды. 19 ғасырдың соңғы ширегінде балық терісінің бағасы қымбаттап, оны сатып алу қиынға соқты. Бұл сүйектеу үшін қолданылатын материалдарды зерттеуге итермеледі. Ең танымал нұсқалардың бірі – пробкі таспалар, шнурлау, сағат серпіші болат, Кораллин және Федербоун. Кораллин Мексиканың иктиль өсімдігінің тік, қатты талшықтарынан жасалатын, олар қарама-қарсы бағытта оралған екі жіппен біріктірілген. Қауырсын сүйектері қауырсын қауырсындарынан жасалатын. 1880 жылдарда танымал болған өте қатты және ұзын дене пішіні сол кезеңнің бумен пішінделген және крахмалданған корсеттерін қолдау және жақсарту үшін көп сүйектерді қажет етті. 1890 жылдардың соңында жеңіл, қысқа стильді корсет танымал болды, ол қарапайым пішінде және алдыңғы онжылдыққа қарағанда аз сүйекті пайдаланды. Бұл стиль тез арада Эдвард стиліне тән әдемі күрделі корсеттерге айналды. 1901-1908 жылдардағы бұл корсеттер пішін жасау және ерекшелендіру үшін үлгілердің күрделі кесуіне қатты сүйенді. Сүйектеу тек матаның кесуінен пайда болған пішінді ұстап тұру үшін ғана қолданылды. Бұл кезде сүйектер көбінесе болаттан жасалатын және көбінесе корсеттің тігістерін ұстанбайтын корпустарға жұппен орналастырылатын. 1910 жылдары корсеттердің кесулері ұзын, бірақ күрделілігі төмен болды, ал сүйектеу тек корсеттің матасын тығыз ұстаудың құралы болды. 1910-1930 жылдар аралығында ыңғайлылыққа баса назар аударылып, қатты болаттан жасалған сүйектер толығымен икемді спиральді болаттан жасалған сүйектерге ауыстырылды. Қазіргі заманғы болат сүйектер екі негізгі түрге бөлінеді: "жазық" болат сүйектер (кейде жай ғана "эмаль" немесе "қатаң" сүйектер деп аталады) және "спиральді" болат сүйектер. Спиральді сүйектеу жалпақ, бірақ ұштарында қажетті ұштар болғандықтан, жалпақ сүйектеуден қалың. Жазық сүйекті бұрышты бір бағытта ғана бұрады, ал спиральді болат сүйекті екі бағытта оңай бұрады. Спиральді болаттан жасалған сүйекті бұрышты каналдарда немесе жұмсақ тіректерде қолдануға болады. Екі сорт та ұзындығы бойынша қатты. Қазіргі корсет жасаушылар сүйектің түрі мен өлшемі бойынша әртүрлі. Болаттан жасалған сүйекті сатып ала алмағандар үшін, корсеттің стиліне байланысты бірнеше балама опциялар бар. Аспаптар дүкенінен алынған кабельдік байланыстар (36, 48 және 52 дюймдік ұзындықта) қолданылады. Көп икемді пішін беретін синтетикалық кит сүйегі әртүрлі өлшемдерде келеді. 4ммx1мм 19 ғасырға дейінгі қалыптар үшін, әсіресе толық сүйектелген қалыптар үшін қолайлы. 6ммx1.5 19 ғасыр корсеттері үшін қолайлы.

The purpose of the boning in a corset varied slightly from era to era. Generally, the cinching/shaping properties of corsetry puts strain onto the fabric from which the corset is made. The boning supports the desired shape and prevents wrinkling of the corset fabric. Bones, and the substances used for the purpose, are generically called boning. The corsets of the 16th through 18th centuries (called "stays", "bodies" or "corps") were intended to mold the upper torso into a rigid, cone like shape. The earliest corsets had a wooden busk placed down the center fronts of the corsets; these early busks were different from the more modern steel busks which have clasps to facilitate opening and closing the corset from the front. Corsets of the 17th and 18th centuries were most often heavily boned, with little or no space between the bone channels. This was necessary to force the body to conform to the desired shape of the era. At the time, the most popular materials used for boning were giant reeds or whalebone. Whalebone was the most commonly used and most expensive material. The early 19th century brought a very different style of corset (still called "stays"). A return to the natural or "classical" form was embraced by fashion, and for the first time in corset history, the bust was separated. To achieve and enhance the separation of the bust, the "busk" was used. The busk was essentially a large, rigid "popsicle stick" shaped bone inserted into a casing down the center front of the corset. These busks were made from either wood, ivory, bone, or baleen and were often elaborately carved and given as gifts. It was most often the only bone within corsets of this type, as other required shaping was provided by the cut of the pattern and enhanced by cording (cotton or similar cords within casings). The cording of the early 19th century corsets (stays) was often very elaborate, and examples of many beautiful corded stays can be found in museum collections. The mid 19th century brought more complex corsets (no longer called stays) and tighter lacing, which required more boning to create the desired shape. The modern split busk was popular, as it allowed corsets to easily open in the front. Steel and baleen (whalebone) were the dominant materials for boning and were occasionally used together. By the last quarter of the 19th century, baleen was growing increasingly more expensive and becoming more difficult to acquire. This encouraged experimentation into types of materials used for boning. Some of the most popular alternatives were cork strips, cording, watchspring steel, Coraline, and Featherbone. Coraline was manufactured from the straight, stiff fibers of the Mexican ixtle plant, bound together by two strands of thread wrapped in opposite directions. Featherbone was manufactured from the quills of feathers. The extremely rigid and elongated torso popular in the 1880s to early 1890s required extensive boning to support and enhance the steam molded and starched corsets of the period. By the late 1890s, a lighter, shorter style of corset was becoming popular, coming in simpler shapes and using much less boning than in the previous decade. This style of corset quickly evolved into the beautifully complex early Edwardian style corsets. These corsets from 1901–1908 relied heavily on the complex cut of the pattern to create and accentuate the shape. Boning was used wholly for the support of the shape created by the cut of the fabric. Bones were most commonly made of steel by this time, and were often placed in pairs within casings that did not follow the placement of the corset's seams. By the 1910s, the cut of corsets had become longer, although less complex, and boning became merely a means to keep the corset's fabric taut. By the mid 1910s to 1930s, the emphasis was placed on comfort and the rigid steel boning was almost completely replaced by the more flexible spiral steel boning. Modern steel bones come in two basic varieties: "flat" steel boning (sometimes called just "enamel" or "rigid" boning) and "spiral" steel boning. Spiral boning is flattish but thicker than flat boning, because of the tips required on the ends. Flat boning bends in only one direction, while spiral steel boning bends easily in two directions. Spiral steel boning may thus be used in curved channels, or where a more gentle support is acceptable. Both varieties are rigid lengthwise. Modern corset makers differ greatly in the type and size of boning that they use. For those unable to procure steel boning, there are several alternative options, depending on the style of the corset desired. Cable ties (found in 36, 48 and 52 inch lengths) from a hardware store have been used by costumers. Providing a much more flexible shape, synthetic whalebone comes in a variety of sizes. 4mmx1mm is most suitable for pre 19th century stays, especially fully boned stays. 6mmx1.5 is most suitable for 19th century corsets.