Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Наварра ханшайымы; 1191–99 жылдардағы Англия патшайымы
Navarrese princess; Queen of England from 1191–99
Наварраның Беренгариясы (lang es, ; 1165–1170 – 23 желтоқсан 1230) – Англияның Ричард I-нің әйелі ретінде Англия патшайымы болған. Ол Наварраның Санчо VI және Кастилияның Санчасының үлкен қызы еді. Орта ғасырдағы көптеген ағылшын патшайымдарының өмірі сияқты, оның өмірі туралы да көп мәлімет белгілі емес. Дәстүр бойынша "ешқашан осы елге аяқ баспаған жалғыз ағылшын патшайымы" деп танылған, бірақ күйеуінің қайтысынан кейін Англияға келген болуы мүмкін, алайда бұрын ол Англияға бармаған және баласыз болған некеде Ричардты көбінесе көрмеген. Ол (крест жорығына қатысқан әйел үшін ерекше жағдай) үшінші крест жорығының бастапқы кезеңінде онымен бірге болды, бірақ көбінесе оның француз иеліктерінде тұрды. Жесір қалғаннан кейін Ричардтың інісі және мұрагері Джоннан алуға тиіс зейнетақыны жинауда қиындықтарға қарамастан, ол шіркеуге жомарттықпен садақа берді.
Berengaria of Navarre (, lang es, ; 1165–1170 – 23 December 1230) was Queen of England as the wife of Richard I of England. She was the eldest daughter of Sancho VI of Navarre and Sancha of Castile. As is the case with many of the medieval English queens, little is known of her life. Traditionally known as "the only English queen never to set foot in the country", she may in fact have visited England after her husband's death, but did not do so before, nor did she see much of Richard during her marriage, which was childless. She did (unusually for the wife of a crusader) accompany him on the start of the Third Crusade, but mostly lived in his French possessions, where she gave generously to the church, despite difficulties in collecting the pension she was due from Richard's brother and successor John after she became a widow.
Алғашқы жылдар
1185 жылы Беренгарияға әкесі Наваррадағы Монреал феодын берді. Элеонора Аквитаниялық Беренгарияның ұлы, Арыстанжүрек Рихардқа күйеу жіберуге ынталандырды. Наваррамен одақ Элеонораның Аквитания герцогтігінің оңтүстік шекараларын қорғауға мүмкіндік берді және королевасы Ричардтың әпкесі Элеонора болған көрші Кастилиямен қарым-қатынасты жақсартуға көмектесті. Сонымен қатар, Наварра Аквитанияның трубадур мәдениетін қабылдаған еді және Беренгарияның абыройы дақсыз болды. Беренгария мен Ричард некеге тұрудан бұрын бір рет кездескен болуы мүмкін, ал жазушылар сол кезде олардың бір-біріне қызығушылық танытқандарын айтады. 1190 жылы Элеонора Памплонада король Санчо VI-мен кездесті, ол оның құрметіне Олиттегі патша сарайында той берді. Рихард Франция королі Филипп II-нің жарты әпкесі Элиспен көп жылдар бойы келісім шағып келгендіктен, бұл келісімді ашық түрде тойлауға болмады. Рихард 1190 жылы Мессинада болғанда Элиспен жасаған келісімін бұзды. Элис Ричардтың әкесі Генрих II-нің сүйіктісі болған және мүмкін, одан заңды емес бала туған болуы мүмкін; сондықтан Ричард пен Элис арасындағы неке діни себептерге байланысты мүмкін емес еді.
In 1185, Berengaria was given the fief of Monreal in Navarre by her father. Eleanor of Aquitaine promoted the engagement of Berengaria to her son Richard the Lionheart. An alliance with Navarre meant protection for the southern borders of Eleanor's Duchy of Aquitaine and helped create better relations with neighbouring Castile, whose queen was Richard's sister Eleanor. Also, Navarre had assimilated the troubadour culture of Aquitaine and Berengaria's reputation was unbesmirched. It seems that Berengaria and Richard did in fact meet once, years before their marriage, and writers have claimed that there was an attraction between them at that time. In 1190, Eleanor met King Sancho VI in Pamplona, and he hosted a banquet in the Royal Palace of Olite in her honour. The betrothal could not be celebrated openly, for Richard had been betrothed for many years to Alys, half sister of King Philip II of France. Richard terminated his betrothal to Alys in 1190 while at Messina. It has been suggested that Alys had become the mistress of Richard's own father, Henry II of England, and possibly the mother of an illegitimate child; a marriage between Richard and Alys therefore would have been technically impossible for religious reasons of affinity.
Неке
Рихард Беренгарияны анасы Элеонора Аквитаниялық өзіне әкелдірді. Ричард үшінші крест жорығына қатысып, оның таққа отырғызылуынан кейін дереу жолға шыққандықтан, екі әйелдің онымен кездесу үшін ұзақ және қиын сапарға шығуына тура келді. Олар 1191 жылы Үлкен ораза кезінде (неке қиюға болмайтын уақытта) Сицилиядағы Мессинаға келді, сонда Ричардтың қарындасы Иоанна, Сицилияның жесір ханышасы қосылды. Беренгария Иоаннаның қамқорлығында қалды. Кипр жағалауында Беренгария мен Иоаннаны алып бара жатқан кеме қарап, Кипр билеушісі Исаак Комненнің қаупіне тап болды. Рихард оларды құтқарып, аралды жаулап алып, Комненді құлатты. Беренгария 1191 жылдың 12 мамырында Кипрдегі Лимассолдағы Әйіргі Георгий шіркеуінде Рихард Арыстанжүрекпен үйленді және сол күні Бордо архиепискобы мен Эврэ және Байон епископтары оны таж кигізді.
Richard had Berengaria brought to him by his mother Eleanor of Aquitaine. Because Richard was already on the Third Crusade, having wasted no time in setting off after his coronation, the two women had a long and difficult journey to catch up with him. They arrived at Messina in Sicily in 1191 during Lent (when the marriage could not take place) and were joined by Richard's sister Joan, the widowed queen of Sicily. Berengaria was left in Joan's custody. En route to the Holy Land, the ship carrying Berengaria and Joan ran aground off the coast of Cyprus, and they were threatened by the island's ruler, Isaac Comnenus. Richard came to their rescue, captured the island, and overthrew Comnenus. Berengaria married Richard the Lionheart on 12 May 1191 in the Chapel of St. George at Limassol on Cyprus and was crowned the same day by the archbishop of Bordeaux and the bishops of Évreux and Bayonne.
Корольдік жұбайы
Некенің тіпті толыққанды болғаны да болжамға жатады. Қалай болғанда да, Ричард үшінші крест жорығының алғашқы кезеңінде жаңа әйелімен бірге болды. Бұл ерекше жағдай еді (бірақ Ричардтың анасы және Беренгарияның алдыңғысы Элеонора Аквитандық Франция патшасы болған кезде Екінші крест жорығында күйеуімен бірге болған еді). Беренгария Ричард Киелі жерді тастап кеткенге дейін қайтып келді; ол Еуропаға оралғанда тұтқындалып, түрмеге қамалды. Беренгария Еуропада қалып, Бофорт-ан-Валледе оның құтылу үшін ақша жинауға тырысты. Ричард бостандыққа шыққаннан кейін Англияға оралды, бірақ әйелі онымен бірге болған жоқ. Содан кейін Ричард Франциядағы ағасы Джоннан немесе Филипп II патшадан тартып алынған жерлерді қайтаруға кірісті. Оның назары патшайымға емес, өз патшалығына болды. Папа Селестин III оған патшайым Беренгариямен қайта қосылып, болашақта оған адал болуын бұйырды. Ричард енді көбінесе Францияда болғандықтан, оның бұйрығын орындап, әйелін әр апта сайын шіркеуге алып барды. Ол 1199 жылы қайтыс болғанда, Беренгария қатты қайғырды, мүмкін Англия мен Кипр патшайымы ретінде қасақана назардан тыс қалғаны үшін одан да көп қайғырды. Кейбір тарихшылар Беренгария күйеуін шын жүректен жақсы көргенін, ал Ричардтың оған деген сезімі тек формалды болғанын айтады, себебі бұл неке романтикалық емес, саяси одақ болған.
Whether the marriage was ever even consummated is a matter for conjecture. In any case, Richard certainly took his new wife with him for the first part of the Third Crusade. This was unusual (although Richard's mother and Berengaria's predecessor, Eleanor of Aquitaine, had, when queen of France, been with her husband throughout the Second Crusade). Berengaria returned well before Richard left the Holy Land; on his return to Europe, he was captured and imprisoned. Berengaria remained in Europe, based at Beaufort en Vallée, attempting to raise money for his ransom. After his release, Richard returned to England and was not joined by his wife. Richard then set about reclaiming the territories in France that had been lost by his brother John or taken by King Philip II. His focus was on his kingdom, not his queen. He was ordered by Pope Celestine III to reunite with Queen Berengaria and to show fidelity to her in the future. Richard, now mostly spending his time in France, obeyed and took Berengaria to church every week thereafter. When he died in 1199, she was distressed, perhaps more so at deliberately being overlooked as queen of England and Cyprus. Some historians believe that Berengaria honestly loved her husband, and Richard's feelings for her were merely formal because the marriage was a political rather than a romantic union.
Патша жесір
Беренгария Ричардтың өмірлік кезеңінде Англияға ешқашан бармаған, ал Ричард олардың некесі кезінде Англияда алты айдан да аз уақыт өткізген. Дегенмен, оның қайтыс болғаннан кейінгі жылдары ол солай жасаған болуы мүмкін деген дәлелдер бар, себебі ол 1220 жылы Кентербериде Сент-Томас Беккеттің мәйітін қайта жерлеу рәсімінде болған деп есептеледі. Оның «өмірінде бірде-бір рет осы елге аяқ баспаған жалғыз ағылшын патшайымы» деген дәстүрлі сипаттамасы Ричардтың әйелі болған кезінде Англияға бармағаны себепті әлі де рас болар еді. Ол Англияға бірнеше рет елшілер жіберген, негізінен жесір патшайым және Ричардтың жесірі ретінде тиіс болатын зейнетақысы туралы білу үшін, бірақ король Джон оны төлемеген. Елеонора патшайым араласып, Папа Иннокентий III король Джон Беренгарияға тиіс ақшаны төлемесе, оған тыйым салумен қорқытса да, король Джон қайтыс болған кезде оған 4000 фунт стерлингтен астам қарызы болды. Алайда, оның ұлы Англияның Генрих III билік құрған кезде төлемдер жасалды. Беренгария ақырында оның жесірлік мүлігінің бірі – Ле-Ман қаласына қоныстанды. Ол 1229 жылы Ле-Манда Л'Эпау аббаттығын құрды, ол жерде жерленді. 1240 жылы Толедо архиепископы Родриго Хименес де Рада Беренгария туралы былай деп жазды: «Ол өте мақтауға лайық жесір әйел ретінде өмір сүрді және көбінесе Ле-Ман қаласында тұрды, ол оны некелік қалыңдықтарының бір бөлігі ретінде ұстады, қайыр-садақа беруге, дұға етуге және жақсылық жасауға берілді, тазалық пен дінге әйелдерге үлгі көрсетіп, сол қалада бақытты өліммен өмірін аяқтады». 1960 жылы аббаттықты қайта жаңарту кезінде оның сүйегі табылды. Бұл қалдықтар қазір аббаттың шаптерхаусында орналасқан патшайымның тас бейнесінің астында сақтаулы.
Berengaria never visited England during King Richard's lifetime, and Richard spent less than six months in England while they were married. There is evidence, however, that she may have done so in the years following his death, since she is believed to have been present at the translation of St Thomas Becket's remains at Canterbury in 1220. The traditional description of her as "the only English queen never to set foot in the country" still would be true because she did not visit England during the time she was Richard's consort. She certainly sent envoys to England several times, mainly to inquire about the pension she was due as dowager queen and Richard's widow, which King John failed to pay. Although Queen Eleanor intervened and Pope Innocent III threatened him with an interdict if he did not pay Berengaria what was due, King John still owed her more than £4000 when he died. During the reign of his son Henry III of England, however, her payments were made. Berengaria eventually settled in Le Mans, one of her dower properties. She founded L'Épau Abbey in Le Mans in 1229, where she was buried. In 1240, Archbishop Rodrigo Jimenez de Rada of Toledo wrote of Berengaria that she lived "as a most praiseworthy widow and stayed for the most part in the city of Le Mans, which she held as part of her marriage dower, devoting herself to almsgiving, prayer and good works, witnessing as an example to all women of chastity and religion and in the same city she came to the end of her days with a happy death." A skeleton thought to be hers was rediscovered in 1960 during the restoration of the abbey. These remains are preserved beneath the stone effigy of the queen, which is now to be found in the chapter house of the abbey.
Тарихи маңызы
Тарихшы Энн Триндед Беренгария туралы былай дейді: "Ол бірнеше діни қауым мен мекеменің қамқоршысы ретінде еске алынады және сондай-ақ, ізгіліктің үлгісі деп есептелген". Ол сондай-ақ, "Беренгарияның өмірі ортағасырлық әйелдердің, тіпті аристократтардың да қандай шектеулерде өмір сүруге мәжбүр болғанын анық көрсетеді" дейді. Беренгарияның күресі - он үшінші ғасырда көптеген әйелдер кездескен жағдайдың көрнекті мысалы, ал ұзақ жылдар бойы жесірлікте болуы, деректерге сүйенсек, күшті, батыл, тәуелсіз, жалғыз әйел екенін көрсетеді. Ол қиын саяси және экономикалық жағдайлармен күресіп, сарай өмірінің сәніне қызығушылық танытпаған, христиандыққа деген сенімімен және Әулие Петрдің тақтысына адалдығымен нығайып, әйгілі де діни лауазымды жауларға қарсы өз құқықтарын қорғаудан тайсалмаған.
Historian Ann Trindade says about Berengaria that she "is remembered as a benefactor of several religious congregations and institutions and was regarded as a model of piety." She also states that “Berengaria’s life illustrates very clearly the constraints under which medieval women, even aristocratic ones, were obliged to live.” Berengaria's struggles are a good example of what many women faced in the thirteenth century, and “those long years of widowhood reveal, on the basis of record, a strong courageous woman, independent, solitary, battling against difficult political and economic circumstances, with little interest in the trappings of courtly existence, sustained by her faith in Christianity and her loyalty to the See of St Peter, not afraid to assert her rights against powerful enemies, both lay and clerical.”
Сахнада
Дэвид Элдридждің "Киелі жауынгерлер" пьесасы 2014 жылдың шілде және тамыз айларында Шекспирдің "Глобус" театрында тұңғыш рет қойылды.
Holy Warriors by David Eldridge, premiered at Shakespeare's Globe in July and August 2014.
БАҚ-та
1923 жылы шыққан «Арыстан жүректі Ричард» фильмінде Беренгария патшайымын Кэтлин Клиффорд сомдайды. 1935 жылғы Лоретта Янг пен Генри Уилкоксон қатысқан «Крест жорықтары» фильмі Ричард пен Беренгарияның некесі туралы қияли оқиғаны көрсетеді. 1954 жылы Джордж Сандерс пен Паула Реймондтың басты рөлдерде ойнаған тарихи драмалық фильмде Ричард пен Беренгарияның үйленгені және үшінші крест жорығына қатысқаны бейнеленген. 1960 жылдардағы британдық «Арыстанжүрек Ричард» телесериалында олардың некесі маңызды орын алады, ал Беренгария рөлін Шила Уитингэм ойнайды. Барлық нұсқалар тым романтикаландырылған және патшайым туралы сенімді ақпарат көзі бола алмайды. Беренгария рөлін 1963 жылғы «Саладин» фильмінде Ләйла Тахер ойнады. Ол 1978 жылғы BBC-нің 13 бөлімді «The Devil's Crown» драмасында Зоэ Ванамейкер рөлінде сомдады.
In the 1923 film Richard the Lion Hearted, Queen Berengaria is played by Kathleen Clifford. The 1935 film The Crusades, starring Loretta Young and Henry Wilcoxon, tells a fictionalised story of Richard and Berengaria's marriage. The 1954 historical drama film King Richard and the Crusaders, starring George Sanders and Paula Raymond, shows Richard and Berengaria as married and on the Third Crusade. The 1960s British television series Richard the Lionheart features their marriage prominently, with Berengaria played by Sheila Whittingham. All versions were highly romanticised and are not reliable sources of information about the queen. Berengaria was played by Laila Taher in the 1963 film Saladin. She was played by Zoë Wanamaker in the BBC 13 part drama The Devil's Crown (1978).