Қызыл гүл бүршігі - дәмді тәмдігі — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Дәмдеуіш, Syzygium aromaticum-ның гүл бүршіктері

Қызыл бұрыш – Myrtaceae тұқымдасына жататын Syzygium aromaticum (/sɪ/'/zɪ/dʒ/iː/ə/m/,/ær/ə/'/m/æ/tɪ/k/ə/m/) ағашының хош иісті гүл бүршіктері. Олар Индонезиядағы Малуку аралдарында (Молукк аралдары) өседі және әдетте дәмдеуіш, хоштандырғыш немесе иіс зат ретінде тұтыну өнімдерінде, мысалы, тіс пасталарында, сабындарда немесе косметикада қолданылады.

Этимология

Ағылшын тілінде алғаш рет 15 ғасырда қолданылған "күлте" сөзі орта ағылшын тіліндегі "clow of gilofer" сөзінен шыққан. Осыған ұқсас ағылшын сөзі "gillyflower", бастапқыда "күлте" деген мағынаны білдірген, көне француз тіліндегі "girofle" және латын тіліндегі "caryophyllon" арқылы грек тіліндегі "karyophyllon" ("күлте") сөзінен келген, сөзбе-сөз мағынасы – "жаңғақ жапырағы".

Сипаттама

Қарғазыл ағашы мәңгі жасыл, биіктігіне дейін өседі, ірі жапырақтары мен қызыл гүлдері ұшқыш топтамаларда орналасқан. Гүлдің бүршіктері бастапқыда ақшыл түсті болып, біртіндеп жасылға айналады, ал егін жинауға дайын болған кезде жарқырап тұратын қызыл түске өтеді. Тырнақтар ұзындығы шамамен 1.5-2 см, ұзын келіп, төрт жайылған тостағанша және төрт жабылмаған гүл жапырақшасынан тұрады, олар кішкентай орталық шарды құрайды. Тырнақ сабақтары – гүлдену осінің қарама-қарсы кезекті тармақталуын көрсететін жіңішке сабақтары. Сырттан олар қоңыр, жалпақ, бойлық бағытта бедерлі, қысқа сынықтармен және құрғақ, ағаш тәрізді текстурамен сипатталады. Аналық тырнақтар (антофилли) – піскен жемістер, олар жұмыртқа тәрізді, қоңыр жидектер, бір ұялы және бір тұқымды. Ашылған тырнақтар – гүл шоғыры мен аталықтары түсіп қалған кеңейген гүлдер. Таусылған тырнақтардың майының көп бөлігі немесе барлығы дистилляция арқылы алынған. Олар майға толы болмайды және қараңғырақ түсті болады.

Қолданылуы

Қызылшаң Азия, Африка, Жерорта теңізі, Таяу және Орта Шығыс елдерінің тағамдарында қолданылады, еттерге (мысалы, пісірілген шұжық), қайнатпаларға және маринадтарға, сондай-ақ жемістерге (мысалы, алма, груша және ревень) дәм береді. Қызылшаң хош иісті және дәмді қасиеттерін беру үшін ыстық сусындарға қолданылуы мүмкін, көбінесе лимон мен қант сияқты басқа ингредиенттермен біріктіріледі. Олар дәмдеуіш қоспаларында (мысалы, Малайзияның rempah empat beradik – "төрт туыс дәмдеуіш" – құрамында, корица, кардамон және жұлдызды аниспен қатар) жиі кездесетін элемент, соның ішінде тықырқа қабықтың дәмдеуіші және спекулаас дәмдеуіштері. Мексикалық тағамда қызылшаңды clavos de olor деп атайды және ол көбінесе зира және корицамен бірге қолданылады. Олар Перу тағамдарында да қолданылады, мысалы, carapulcra және arroz con leche сияқты әртүрлі тағамдарда. Қызылшаңның дәмінің маңызды бөлігін еугенол химиялық қосылысы құрайды, ал қажетті дәмдеуіш мөлшері әдетте шамалы болады. Ол корица, мускат жаңғағы, ваниль, қызыл шарап, базилик, пияз, цитрус қабығы, жұлдызды анис және қара бұрышпен жақсы үйлеседі.

Ас дайындауға емес қолданылу

Көбінесе шайнау кезінде хош иісін күшейту үшін қарықтарға (betel quids) қосылады. Бұл дәмдеуіш Индонезияда "кретек" деп аталатын темекі түрінде қолданылады. 2009 жылдың қыркүйек айында хош иісті темекіге тыйым салынды. Қызыл гүлдің (clove) эфир майы әртүрлі тағамдардағы қалыптың өсуін тежеуге қолданылады. Тағамдық емес қолданыспен қатар, қызыл гүлді мәдени мұраны сақтау жүйесінде ағаштарды қорғау үшін де пайдалануға болады, және қызыл гүлдің эфир майының тиімділігі бор негізіндегі ағаш сақтағыштан жоғары болды. Қызыл гүлді апельсинмен біріктіре отырып, хош иісті алма (pomander) жасауға болады. Викториялық Англияда сый ретінде берілген мұндай алма жылы сезімдерді білдіретін.

Мүмкіндікті дәрілік қолдануы және жағымсыз әсерлері

Құмырзаны кез келген емдік мақсатта қолдану АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасымен бекітілмеген, ал оны қолдану бауыр аурулары, қан ұю бұзылыстары, иммундық жүйе аурулары немесе тағамға аллергиясы бар адамдарда ауызға қабылдаған жағдайда қолайсыз әсерлерге алып келуі мүмкін. Эвгенол құрамындағы гвоздика майының тіс ауыруы және басқа да түрлі ауырсынуларды басуға тиімді екеніне қатысты дәлелдер бар, сондай-ақ бір зерттеу эвгенол мен мырыш тотығының альвеолярлық остеитке қарсы анальгетикалық әсерін көрсеткен. Гвоздика эфир майы тамыр каналдарында жиі кездесетін Enterococcus faecalis бактериясының өсуін тежеуге көмектеседі. Оның қызбаны түсіруге, масаларды қууға және ерте шығудың алдын алуға тиімділігін анықтауға қатысты зерттеулер нақты нәтиже бермеді. Колониялық кезеңге дейін гвоздика тек Молукка аралдарында (тарихи түрде Дәмдеуіш аралдары деп аталған) өсетін, оның ішінде Бакан, Макиан, Моти, Тернат және Тидор аралдарында ғана табылған. Тернаттағы Afo деп аталатын, сарапшылар пікірінше, әлемдегі ең көне гвоздика ағашының жасы 350-400 жылға жетеді деген болжам бар. Гвоздика алғаш рет австронезиялық халықтар тарапынан б.з.д. 1500 жылдары басталған австронезиялық теңіз сауда желісінде (кейіннен Теңіз Жібек жолының және Дәмдеуіш саудасының бір бөлігіне айналған) саудаға шығарылды. Қазіргі заманғы гвоздика шаруашылығының алғашқы маңызды мысалы Мадагаскардың шығыс жағалауында дамыды және үш түрлі әдіспен өсіріледі: монокультура, ауылшаруашылық парктері және агроорман шаруашылығы жүйелері. Археолог Джорджио Бучеллати Сирияның Терка қаласында б.з.д. 1720 жылға дейін салынған өртенген үйден гвоздика тауып алды. Бұл Рим дәуірінен бұрын гвоздиканың Батыста қолданылғанына алғашқы дәлел. Бұл жайт туралы алғаш рет 1978 жылы хабарланды. Олар біздің заманымыздың бірінші ғасырында Римге жеткен. Гвоздиканың тағы бір археологиялық табылысы – 900-1100 жылдарға тартатын Шри-Ланкадағы сауда портынан табылған екі дана. Сун әулеті (960-1279 жж.) кезіндегі қытай деректерінен көрініп тұрғандай, гвоздика негізінен Молукка аралдарынан Ява, Шривиджая, Чампа және Бутанның австронезиялық мемлекеттерінен шыққан кемелермен экспортталған. Археологтар Солтүстік-Батыс Еуропадағы ең көне гвоздиканы Дания-Норвегияның флагманы Грибшуденнің құлауынан тауып алды. Кеме 1495 жылдың маусым айында Ханс патша Швециядағы саяси саммитқа бара жатқанда суға батты. Саммитте көрсетілген экзотикалық заттар, мысалы, гвоздика, имбирь және шафран, ақсүйектер мен жоғары шіркеу қызметкерлеріне үлкен әсер еткені сөзсіз. Колониялық кезеңде гвоздика мұнай сияқты саудаланып, экспортқа шектеу қойылды. Туристерге осы ағаштың көшеттері 1770 жылы Пьер Пуавр есімді француздың ұрлап алып, Францияның Маврикий аралына, кейіннен әлемдегі ең ірі гвоздика өндірушісі болған Занзибарға әкеткені айтылады. Индонезия гвоздиканың ең ірі өндірушісі болып табылады, бірақ олар өндірген гвоздиканың шамамен 10-15% ғана экспортталады. Олар өз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін көбінесе Мадагаскардан гвоздика импорттауға мәжбүр. Толық экстракция 80 минуттан кейін қысыммен суда жүзеге асады, ал ультрадыбыс көмегімен және микротолқынды көмегімен жүргізілетін экстракция әдістері энергияны аз жұмсап, жылдам нәтиже береді. Гвоздика майының басқа фитохимиялық құрамында ацетил-евгенол, бета-кариофилен, ванилин, кратеголь қышқылы, бикорнин, галотан қышқылы, метил салицилаты, эугенин, кемпферол, рамнетин және эугенитин флавоноидтары, олеанол қышқылы, стигмастерол және кампстерол сияқты тритерпеноидтар, сондай-ақ бірнеше сесквитерпендер бар.

The use of clove for any medicinal purpose has not been approved by the US Food and Drug Administration, and its use may cause adverse effects if taken orally by people with liver disease, blood clotting and immune system disorders, or food allergies. There is evidence that clove oil containing eugenol is effective for toothache pain and other types of pain, and one review reported the efficacy of eugenol combined with zinc oxide as an analgesic for alveolar osteitis. Clove essential oil may prevent the growth of Enterococcus faecalis bacteria which is often present in a root canal treatment failure. Studies to determine its effectiveness for fever reduction, as a mosquito repellent, and to prevent premature ejaculation have been inconclusive.]] Until the colonial era, cloves only grew on a few islands in the Moluccas (historically called the Spice Islands), including Bacan, Makian, Moti, Ternate, and Tidore. One clove tree named Afo that experts believe is the oldest in the world on Ternate may be 350–400 years old. Cloves were first traded by the Austronesian peoples in the Austronesian maritime trade network (which began around 1500 BC, later becoming the Maritime Silk Road and part of the Spice Trade). The first notable example of modern clove farming developed on the east coast of Madagascar, and is cultivated in three separate ways, a monoculture, agricultural parklands, and agroforestry systems. Archaeologist Giorgio Buccellati found cloves in Terqa, Syria, in a burned down house which was dated to 1720 BC. This was the first evidence of cloves being used in the west before Roman times. The discovery was first reported in 1978. They reached Rome by the first century AD. Another archeological find of a clove is represented by two examples found at a trading port in Sri Lanka, dated to around 900–1100 AD. From Chinese records during the Song Dynasty (960 to 1279 AD), cloves were primarily exported from the Moluccas by ships originating from the Austronesian polities of Java, Srivijaya, Champa, and Butuan. Archaeologists recovered the earliest known example of cloves in northwest Europe from the wreck of the Danish Norwegian flagship, Gribshunden. The ship sank in June 1495 while King Hans was sailing to political summit in Sweden. Exotic luxuries including cloves, ginger, and saffron would have impressed the noblemen and high church officials at the summit. During the colonial era, cloves were traded like oil, with an enforced limit on exportation. Tourists are told that seedlings from this very tree were stolen by a Frenchman named Pierre Poivre in 1770, transferred to the Isle de France (Mauritius), and then later to Zanzibar, which was once the world's largest producer of cloves. Indonesia is the largest clove producer, but only export a small portion of the cloves they produce, which amounts to around 10–15% of the country's clove production. They oftentimes have to import cloves from Madagascar to meet their needs. Complete extraction occurs at 80 minutes in pressurized water at Ultrasound assisted and microwave assisted extraction methods provide more rapid extraction rates with lower energy costs. Other phytochemicals of clove oil include acetyl eugenol, beta caryophyllene, vanillin, crategolic acid, tannins, such as bicornin, gallotannic acid, methyl salicylate, the flavonoids eugenin, kaempferol, rhamnetin, and eugenitin, triterpenoids such as oleanolic acid, stigmasterol, and campesterol and several sesquiterpenes.