Кіріспе

Француз жазушысы және журналисі (1909–1945)

Роберт Бразилях (31 наурыз 1909 – 6 ақпан 1945) – француз жазушысы және журналисі. Ол фашистік қозғалыстарды жақтаған және Жак Дорионы қолдаған «Je suis partout» ұлттық газетінің редакторы болды. 1944 жылы Францияның азат етілуінен кейін сотталып, Шарль де Голль оған кешірім беруден түпкілікті бас тартқаннан соң өлім жазасына кесілді. Бразилях ынжық әрекеттерді, жала жабуды және кісі өлтіруге қоқан-қорқытуды қолдағаны үшін жазаланды. Оның өлім жазасы әлі де дау тудырып отыр, себебі Бразилях әскери немесе саяси іс-әрекеттері үшін емес, «интеллектуалды қылмыстар» үшін жазаға тартылды.

Өмірбаян

Роберт Брасилах 1909 жылғы 31 наурызда Перпиньян қаласында дүниеге келді. Ол Маршал Ляутидің Мароккодағы отарлық полкінде қызмет еткен лейтенант Артемиль Брасилах пен Маргарита Редоның қызы Маргарита Брасилахтың ұлы еді. Ол Париж университетінің сол кездегі мектебі – École normale supérieure-де оқыды, содан кейін Шарль Мауррастың «Action française» басылымы үшін жазушы және әдеби сыншы болды. 1934 жылғы 6 ақпанда Конкорд алаңындағы дағдарыстан кейін Брасилах фашизмді ашық түрде қолдады. Оның саяси көзқарастары әдеби туындыларындағы бірнеше басты кейіпкерлермен бөлісіледі, әсіресе «Жеті түс» романының екі басты кейіпкері (төменде қараңыз).

Автор

Бразильяш көркем және ғылыми-танымдық әдебиеттер жазды. Оның көркем шығармалары замандас әлемінің махаббаты, өмірі және саясатын бейнелесе, ғылыми-танымдық еңбектері драма, көрнекті әдеби тұлғалар және заманауи әлемдік оқиғалар сияқты алуан түрлі тақырыптарды қамтыды. Оның кино тарихы саласындағы еңбектері ерекше әсер етті.

Кино

Бразильяк киноға қызығушылық танытты және 1935 жылы өзінің інісі Морис Бардешемен бірге осы өнер түрінің егжей-тегжейлі сын тарихын, «Histoire du cinéma» (1943 жылы қайта өңделген) жазды. Бұл еңбек «кем дегенде он жыл бойы фильмнің ең көрнекті эстетикалық тарихы» болып сақталды және 1970 жылға дейін Жорж Садульге (оған қарамастан авторларды ұнатпады) әсері арқылы айтарлықтай ықпал еткен туынды болды. Сол кездегі басқа да авторлар мен сыншылардан өзгеше, Бразильяк киноны тікелей саяси тұрғысынан қарастырмады, бірақ оның 1943 жылғы басылымында түпнұсқада жоқ антисемиттік пікірлер кездеседі. Авторлар, ұлтшыл болғанымен және әр ұлттың, әр халықтың өзіне тән киносы бар деген сенімде болғанымен, жергілікті ерекшеліктерге қарағанда халықаралық үрдістерге көбірек назар аударды. Бразильяк Анри Ланглоидің «Cercle du cinéma» (Кино үйірмесі) клубына жиі баратын. Оның жеке талғамдары сол кезеңдегі жазбаларында толыққанды сипатталған. Оның талғамдары совет киносынан («Броненосец Потемкин» және «Александр Невский») бастап Чарли Чаплин, Г.В. Пабст, Рене Клер және Жан Ренуар сияқты кинорежиссерлерге, сондай-ақ Джон Форд, Франк Борзаж және Кинг Видор сияқты режиссерлердің голливудтық фильмдеріне дейін жетеді. Бразильяк жаңашылдыққа құштарлық танытып, шетелдік киноны зерттеді және Жапон киносына, Ясуджиро Озу, Кенджи Мизогучи және Хайносуке Гошоның туындыларына тоқтаған Францияның алғашқы маңызды сыншысы болды. Түрмеде ол кино туралы еңбегінің үшінші басылымын дайындады және Раймумен бірге түсіруді жоспарлаған Фальстаф туралы шығарманы бейімдеуге кірісті.

Саясат және соғыс уақытындағы қызмет

Ол "Je suis partout" фашистік газетінің редакторы болды. Бразильяк Бельгиядағы фашистік рексистік қозғалысқа тартылып, қозғалыстың жетекшісі Леон Дегрель туралы мақала жазып, кейіннен оның жөнінде кітап шығарды. Бразильяк Дегрельдің жастығы мен харизмасына, сол да, оң да емес болу ниетіне, ереуілдегі жұмысшыларды қолдауына, Құдайды, Патшаны және отбасын қастерлеуіне, сондай-ақ антикоммунистік және антикапиталистік, христиандық рухтағы корпоративтік мемлекет құруға ұмтылысына таң қалды. Дегрель Бельгияның неміс оккупациясы кезінде қызмет еткен. Бразильякқа Хосе Антонио Примо де Ривера мен оның фалангистік қозғалысы да зор әсер етті. Ал "Менің күресім" атты еңбекті ол "ақымақтықтың шедеврi" деп сипаттап, Гитлерді "ашуға толы ұстаз" ретінде бейнелеген. 1940 жылы әскерге шақырылған Бразильяк Франция құлағаннан кейін немістерге тұтқынға түсіп, бірнеше ай бойы абаланда болды. Сотта оның босатылуына себеп, тұтқындық кезінде жазған немісшіл мақалалары болды деп айыптады. 1941 жылдың басында босатылып, "Je suis partout" газетінде редакторлық қызметіне қайта оралды. Ол Виши режимін қолдады, бірақ кейіннен ынтымақтастық пен нацистік саясатты жақтады, Виши мемлекетін сынап бастады. Ол француз авторлары мен суретшілерінің тобымен бірге Веймардағы неміс әріптестерімен кездесуге барды, ал 1942 жылдың қарашасында Виши үкіметі тұсында оккупацияланбаған аймақтың неміс әскерилендірілуін (Антон операциясы) қолдады, себебі бұл "Францияны қайта біріктірді". Ол Катынь қырғыны болған жерді аралады, Шығыс майданында болып, большевизмге қарсы француз еріктілерінің легионына барып қайтты. Францияға оралғаннан кейін ол ақыл-ойымен ынтымақтастыққа келгенін, ал енді жүрегімен серіктес екенін жазды ("De collaborationiste de raison, je suis devenu collaborationiste de coeur"). Ол жасырынған еврейлердің есімдері мен мекенжайларын жариялады, солшыл саясаткерлерді өлтіруге шақырды және 1944 жылдың жазында француз қарсыласының барлық мүшелерін жазалап өлтіру туралы үндеуге қол қойды. Ол өзін "орташа" антисемит деп санады және 1943 жылы "Je suis partout" газетінің редакторы қызметінен тіптен экстремист Пьер Антуан Кустоға берді. Ол Франция мен Германия арасындағы мәдени байланысты нығайтуды мақсат тұтқан "Групп Коллаборация" ұйымының мүшесі болды. Ол "Révolution nationale" және "le Petit Parisien" сияқты түрлі журналдарда жұмыс істеді. Де Голль оның ұсынысын қабылдамады, ал Бразильяк Монружда оққа ұшты. Де Голль Бразильякты кешіруден бас тартты, өйткені автор Жорж Манделді өлтіруге бірнеше рет шақырған. Де Голль Манделді, көрнекті консервативті саясаткерді (еврей болған) құрметтеді, ол оккупацияның соңғы күндерінде милиция тарапынан өлтірілді. Бразильяк өлімге кезінде "Бірақ Франция мәңгілік болсын!" ("Vive la France quand même!") деп айғайлады. Ол Париждің 20-шы округіндегі Шаронн зиратына жерленді. Кейіннен оның жеңістігі Морис Бардеше оның қасына жерленді.

Мұра

Өмірінің соңына таман Бразильях өзінің мұрасын қорғауға тырысты. Сотталу мен өлім жазасын күтіп жүргенде ол бірнеше шығарма жазды, соның ішінде өлеңдер жинағы және болашақ француз жастарына арналған хат, онда ол өзінің іс-әрекеттерін түсіндіріп, ақтады ("Lettre à un soldat de la classe de soixante (Lettre)", төменде қараңыз). "Lettre"-де ол өзінің фашизміне, антисемитизміне немесе соғыс кезіндегі әрекеттеріне өкінген жоқ, бірақ депортацияланған француз еврейлерінің өлтіріліп жатқанын білмегенін мәлімдеді. Бразиллахтың соты мен өлімі Симон де Бовуардың "Көзге көз" атты эссесіне түрткі болды, онда ол саясаттағы эмоцияның (әсіресе жек көрудің) және жазалаудағы кек алудың рөлін қорғады. Доминик Веннердің "Nouvelle Revue d'Histoire" журналы автордың интеллектуалдық еңбегін жоғары бағалады, автордың шығармаларын және мұрасын дәріптеді.

Мәдени сілтемелер

Жан-Люк Годардың «Éloge de l'amour» фильмінде Бразильяктың өлім жазасына кесілгенге дейін жазылған «Testament» атты шығармасы оқылады. Бразильяқ Джонатан Литтелдің «Les Bienveillantes» романында баяндалған, онда ол басты кейіпкер Максимилиан Ауэмен бірге оқитын студенттердің бірі болып келеді. XX ғасыр француздық композиторы Денис Роджер Бразильяқтың мәтіндерін өз әндерінің кейбіреуінде пайдаланған. Француздық блэк-метал тобы Peste Noire «Folkfuck Folie» альбомынан Бразильяққа арнап «Psaume IV» шығармасын жазды.

Шығармалары

Төменде Бразильяхтың туындыларының тізімі (көркем әдебиет, көркем емес әдебиет және поэзия) келтірілген, соның ішінде өлімнен кейін жарық көрген туындылары да бар. Кейбір жұмыстар қысқаша сипатталған.