Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көбелектің түрі
Species of butterfly
Gonepteryx rhamni, әдетте жалпы күкірт көбелегі деп аталады, Pieridae тұқымдастығына жататын көбелек. Ол Палеарктикалық аймақтың барлық жерінде кездеседі және Еуропа, Азия және Солтүстік Африкада кең таралған. "Күкірт" атауы еркек көбелектің қанаттарының түсіне ұқсас күкірт минералының ежелгі атауы.
Gonepteryx rhamni, commonly named the common brimstone, is a butterfly of the family Pieridae. It lives throughout the Palearctic zone and is commonly found across Europe, Asia, and North Africa. Brimstone is an old name for sulphur, the colour which matches the colour of the male's wings.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Жалпы күкірт бүкіл Палеарктика аймағында кең таралған. Оның жекелеген өкілдері Батыс Еуропадан Шығыс Азияға дейін кездеседі. Бұл көбелектің жоғары жылдамдылығы оған жаңа қоректік өсімдіктерді іздеуге және таралу ареалын кеңейтуге мүмкіндік береді. Ересек көбелектің географиялық таралуы оның қоректік өсімдіктерінен кеңірек болғанымен, оның ареалы личинка сатысының қажеттіліктеріне байланысты қоректік өсімдіктердің болуымен шектеледі. Жалпы күкірт өмірлік циклының әртүрлі кезеңдері үшін әртүрлі орталарды пайдаланады. Көбелек жұптасу және көбейту маусымында ылғалды жерлерде мекендейді, себебі олар егіншік сияқты қоректік өсімдіктердің көптігіне байланысты жұмыртқа салу үшін қолайлы жағдайлар жасайды. Жалпы күкірт жұмыртқаларын айналасындағы басқа өсімдіктерден оқшауланған, күнге тонып, жас өсімдіктерге, сондай-ақ кеш гүлдейтін өсімдіктерге түсіреді. Қыс айларында ересек көбелектер қыстау үшін орманға көшіп барады, себебі орман мәңгі жасыл жапырақтары мен жиде сияқты жағдайлармен қолайлы қыстау орындарын ұсынады.
The common brimstone can be commonly found throughout the Palearctic. Individuals have been seen from western Europe to east Asia. The high mobility of this butterfly allows it to search widely for new host plant locations and expand its range. While the geographic distribution of the adult is larger than that of its host plant, its range is nevertheless limited by the presence of host plants due to the needs of its larval stage. The common brimstone uses various environments for different stages of its life cycle. The butterfly inhabits wetlands during mating and breeding season, as they provide ideal areas for oviposition due to an abundance of host plants like the alder buckthorn. The common brimstone prefers laying eggs on younger host plants with late bud bursts that are isolated from other plants in the area and exposed to both open space and sun. During the winter, adult brimstones travel to woodlands to hibernate, as they provide ideal overwintering sites with shelters such as evergreen foliage and holly.
Қашар
Ларвалық бөртегелер тек екі өсімдікпен қоректенеді: аллан бұтасы (Frangula alnus) және жалған бұта (Rhamnus carthartica). Бұл ересек бөртегенің таралуына әсер етеді, себебі олардың ұрпақтарының тірі қалуы үшін осы екі бұтаның болуы қажет. G. rhamni-дің жоғары жылдамдығы көбелектерге тіпті ең оқшау орналасқан, ұрпақтарына қолайлы қоныс тебуге мүмкіндік береді. Жұмыртқалардың түсі уақыт өте өзгереді, бастапқыда жасыл-ақ түсті болады, содан кейін сары түстің әртүрлі жаңылған тоннарына және соңында көктеп шығар алдында қоңыр түске айналады. Жалған бөртеге қыстың келесі жеті айында қыстайды, сәуір айына дейін белсенді болмайды, содан кейін олар пайда болып, көбейеді және жұмыртқа салады. Еркек және ұрғалы бөртегенің қанаттарының дискоидты жасушасында қызғылт түсті дақтар, қызғылт басы мен мұртшалары және ақ түкпен жабылған кеудесі болады. Бұл екі паразиттік қоңыздан түрі G. rhamni-ге толық бейімделген, мүмкін, бөртегенің және оның мекендейтін ортасындағы қоныс тебу өсімдіктерінің кең таралуына байланысты. Қонақ иесінің кең таралғандығы осы қоңыздардың қонақ иесіне қатаң бейімделуіне мүмкіндік береді. Осы пигменттердің арқасында бұрандалар қысқа толқынды жарықты сіңіріп, пигмент сіңіру спектрінен тыс, мысалы, толықтыратын толқын ұзындығындағы жарық сияқты ұзын толқынды жарықты шашыратады. Бұл үлгі пигменттік емес, оптикалық екенін көрсетеді, себебі әсер тек жарықтың белгілі бір бұрыштары мен қашықтықтарында байқалады және жағдайға байланысты өзгереді. Көбелектер бір-бірімен ұшып, бір-біріне жақындасқаннан кейін жұптар құралады. Зерттеулер көрсеткендей, фенил ацетальдегид және терпенді қосылыстар – оксоизофороноксид, оксоизофорон және дигидроизофорон үшін антенналық иіс рецепторлары бар, себебі бұл қосылыстар гүлдік қосылыстардың табиғи немесе синтетикалық қоспаларында ұсынылғанда да ең күшті электрофизиологиялық жауаптарды тудырады. Аталықтар аналықтардан ертерек пайда болады, себебі олар аналықтарға қарағанда төмен температурада ұшуға көбірек бейім. Халық санының төмендеуіне не себеп болғаны толық анықталмаған, бірақ бірнеше мүмкін факторлар бар. Жалған бөртеге бір жылдық болғандықтан, жылына бірнеше ұрпақ тудыратын түрлерге қарағанда, өзгеретін қоршаған ортаға бейімделуі қиын болуы мүмкін. Мысалы, көбелектер үшін қолайлы қыстау орталары азайды, ашық ормандық жерлер қалалық аймақтарға ауысып кетті. Азотпен ластану, нектардың азаюы және экологиялық өзгерістердің жылдамдығы да басқа гипотетикалық факторлар ретінде қарастырылды. Бұл популяцияның төмендеуінің болашақта күшеюі мүмкін екені туралы алаңдаушылықтар туындады, бірақ бөртегенің кең таралған және көптеп кездесетін географиялық орналасуына байланысты оны қорғау қажеттігі туындамайды.
Larval brimstones appear to only feed on two plant sources: the alder buckthorn (Frangula alnus) and the common buckthorn (Rhamnus carthartica). This influences the distribution of the adult brimstone, as the presence of these two buckthorn species is necessary for the survival of their offspring. The high mobility of G. rhamni enables the butterflies to find even the most isolated host plants in an area, which are more ideal for their offspring. The eggs change colour over time, initially having a greenish white colouration, then progressively darker shades of yellow, and finally brown before hatching. The common brimstone hibernates for the next seven months of winter, remaining inactive until April, where they then emerge and proceed to reproduce and lay eggs. Both males and females have orange spots in the discoidal cell of each wing, pink head and antennae, and a thorax covered in white hair. These two species of parasitoid wasps are completely specialised for G. rhamni, possibly due to the wide distribution of the butterfly and the host plants in its habitats. The broad presence of its host allows the wasps to be host specific. Due to these pigments, the beads absorb short wavelength light and scatter longer wavelengths outside of the pigment absorption spectrum, such as light in the complementary wavelength range. This demonstrates that the pattern appears to be optical, rather than pigmental, as the effect is only seen at certain angles and distances of light and changes with positions. Pairs are formed after the butterflies have engaged in a dalliance flight for a period of time. Research suggests that there are antennal olfactory receptors for phenylacetaldehyde and the terpene compounds oxoisophoroneoxide, oxoisophorone, and dihydrooxoisophorone, as these compounds elicited some of the strongest electrophysiological responses whether they were presented in natural or synthetic mixes of floral compounds. Males emerge earlier than females, as they are more willing to fly in lower temperatures than females. The causes of this population decline are not fully determined, but there are several possible factors. Since the common brimstone is univoltine, it may have difficulties adapting to changing environmental conditions compared to species that have multiple generations a year. For example, there has been a decrease in suitable overwintering environments for the butterflies, with open woodland decreasing in favour of more urban areas. Nitrogen pollution, declining nectar supplies, and rapid ecological changes have also been suggested as other hypothetical factors. Concerns have been raised about the possible future increase of this population decline, but the butterfly mostly does not appear to be a conservation concern due to its widespread and common geographic presence.