Кіріспе

Көк көбелек түрі
көгілдір реңі

Жайылымдық көк көбелек немесе Еуропалық жайылымдық көбелек (Polyommatus icarus) – Lycaenidae тұқымдасы мен Polyommatinae бауыршақтар тобына жататын көбелек. Бұл көбелек Палеарктика аймағында кең таралған және Солтүстік Америкаға әкелінген. Polyommatinae бауыршақтарының барлығы қанаттарының түсіне байланысты "көктер" деп аталады. Ерегіттердің қанаттары көбінесе жоғары жағынан көк түсті, қара қоңыр жиегі және ақ шеті болады. Мешіттердің қанаттары көбінесе көк шаң мен қызғылт дақтармен қоңыр түсті болады.

Таксономия және филогенезия

Бұл түрді алғаш рет 1775 жылы Зигмунд Адриан фон Роттенберг сипаттаған. P. icarus-тың халық арасындағы атаулары: кішкентай көк argus, көк argus, аралас argus, жиекті argus, ультрамарин көгілдірі, көкжапырақ көселек және алексис.

Сипаттама

Polyommatus icarus қанатының ені. Қанатының үстіңгі жағы көкшіл лағыл түс, жарқын василь түс немесе құлпынай көк түсіне жуық, жұқа қара жиекпен. Аналықтарының қанаттары қоңыр немесе қара қоңыр түсті, қанат шеттерінде қызыл-сары дақтар қатары (шекаралық дақтар) және әдетте қанат тамырында көк түс болады. Көк және қоңыр түстің мөлшері орналасқан жерге байланысты өте өзгеріп отырады. Аналықтарының қанат үстіңгі жағы көбінесе көк түсті болуы мүмкін, әсіресе Ирландия мен Шотландияда, бірақ әрқашан қызыл дақтар кездеседі. Еркектердің қанат астыңғы жағы сұр немесе шаң басқан сұр түсті, ал аналықтарда қоңыр түсті болады.

Географиялық ауқым

Жалпы көк көбелек Еуропа, Солтүстік Африка, Канар аралдарында және шығысқа қарай Палеарктикадан Солтүстік Қытайға дейін таралған. Жақында ол Квебек (Канада) аймағында табылды. Британ аралдарында кеңінен кездеседі. Оның таралу динамикасы 1970 жылдардан бері 15% төмендеуді көрсетіп тұр. Оны әуесқой энтомолог Ара Сарафиан 2005 жылдан 2008 жылға дейін бақылаған Канаданың Квебек штатындағы Мирабель қаласында тапты. Ол Канаданың Оттава қаласындағы Ұлттық жәндіктер жинағына хабарласып, көбелектің Polyommatus icarus екенін анықтады – бұл Канада мен Солтүстік Америкаға жаңадан келген түр. Көбелек жақсы бекініп, жыл сайын таралу аймағын кеңейтіп келеді. Монреаль (Квебек, Канада) қаласында жүргізілген зерттеу көрсеткендей, жалпы көк көбелек қалалық жерлерде және олардың сүйікті личинка тамақтану өсімдігі – құстар аяғының үш жапырағы (Lotus corniculatus) өсетін аймақтарда ең көп кездеседі.

Тіршілік ету ортасы

Бұл көбелектер гүлді немесе шөптесін жерлерде, жылы және салқын аймақтарда, ашық және орманды жерлерде, тіпті теңіз деңгейінен жоғары альпілік шалғындарға дейін, әртүрлі биіктікте мекендейді. Бұл шөп екі себепке байланысты таңдалады: ол ересек көбелектерге қоректік заттар береді, сонымен қатар жұмыртқадан шыққан личинкалардың тамақтануына мүмкіндік береді.

Өсімдіктер азығы

Бұл құрттар бұршақ тұқымдасына жататын өсімдіктермен қоректенеді. Тіркелген азық өсімдіктері: Lathyrus түрлері, Vicia түрлері, Vicia cracca, Oxytropis campestris, құстың аяғы (Lotus corniculatus), Oxytropis pyrenaica, Astragalus aristatus, Astragalus onobrychis, Astragalus pinetorum, қара медбик (Medicago lupulina), Medicago romanica, Medicago falcata, жалпы рештароу (Ononis repens), жабайы тимьян (Thymus serpyllum), кіші трефоль (Trifolium dubium), Trifolium pratense және ақ кловер (Trifolium repens). Флавоноидтарды жинақтаудың басқа да артықшылықтары бар, оның ішінде жұмыртқаларды зиянды УФ химиялық реакциялардан қорғау, себебі көбелектер УФ сәулелерін сіңіреді, ал флавоноидтар хищниктерге немесе патогендерге қарсы химиялық қорғаныс ұсына алады. Флавоноидтарды табиғи қонақ өсімдіктерден жинақтау, эксперименттік диеталардан қарағанда әлдеқайда тиімді. Ұрғашылар еркектерге қарағанда шамамен 60% көбірек флавоноидтар жинақтайды. Ұрғашылардың бұл байлығы көзге көрінуді арттыруы мүмкін, бірақ сонымен қатар тамақтану тарихы туралы ақпаратты жеткізе алады, нәтижесінде потенциалды жұптастық серіктің сапасы туралы мәліметтер беріледі. Флавоноидтарды жинақтау Polyommatus көбелектерінің түр ішіндегі визуалды коммуникациясы мен жыныстық сигналдауының маңызды бөлігі болып табылады.

Овиопозиция

Ұрғашылары жұмыртқа салғанда, потенциалды шолуын тауып, оның жұмыртқа салу үшін қолайлылығын бағалауы керек. P. icarus осы міндетті орындау үшін визуалды сигналдарды пайдаланады. Ұрғашылары личинкалардың өсуі үшін Fabaceae тұқымдасына жататын бірнеше өсімдіктерді пайдаланады, олардың көптегені нектар көзі ретінде де пайда болуы мүмкін. P. icarus гүлдері бар өсімдіктерді гүлдері жоқ өсімдіктерге қарағанда артық көреді және гүлдердің жанында жұмыртқа салуды ұнатады. Жұмыртқа қапшығының негізгі түсі - ақшыл жасыл сұр, ал нақты құрылымы ақ. Жұмыртқалар тағамдық өсімдіктің жас бұтақтарына бір-бірлеп салынады.

Ұрықтар

Жұмыртқалар салынғаннан кейін шамамен бір-екі аптадан соң дернәсілдер пайда болады. P. icarus дернәсілдері жапырақтардың төменгі жағымен қоректенеді, нәтижесінде жапырақтарда дақтар пайда болады. Дернәсілдер жартылай жетілген күйінде қысқы ұйқыға кетеді. Олар Myrmica, Lasius, Formica, Plagiolepiss туыстас құмырсқаларға қызықты, және олар оларды жиі өз ұяларына апарып жатады. Дернәсіл «балшығы» деп аталатын затты өндіреді, құмырсқалар осы балшығымен қоректенеді, ал көпірқанат құмырсқа төбесінде өмір сүреді. Осы құмырсқалар мен көк көпірқанат дернәсілдері арасындағы қарым-қатынас міндетті емес, өзара тиімді болып сипатталады.

Этимология

Классикалық дәстүрде аталған. Грек мифологиясында Икар – Крит лабиринтінің архитекторы, ұста шебер Даидалдың ұлы.