Еуропалық көзілдірік бабочкасы

Кіріспе

Aglais io, еуропалық тақуа, немесе тақуа көбелегі – Еуропа мен орташа Азияда, шығысқа қарай Жапонияға дейін таралған әдемі көбелек. Бұрын ол Inachis туысының жалғыз өкілі ретінде жіктелетін (атауы грек мифологиясынан алынған, яғни Ио, Инахтың қызы). Оны Anartia туысына жататын «американдық тақуалармен» шатастыруға немесе салыстыруға болмайды. Еуропалық тақуа Nymphalidae тұқымдасына жататын болғанымен, американдық тақуалар еуразиялық түрлерге жақын туыс емес. Тақуа көбелегі өте кең таралған, көбінесе ғимараттарда немесе ағаштарда қыстайды. Сондықтан ол көктемнің басында жиі көрінеді. Тақуа көбелегі зерттеулерде көздердің жаратылыстардан қорғану механизмі ретіндегі рөлі зерттелген. Тақуаның таралу аймағы кеңейіп келеді және оның жойылу қаупі жоқ. Ол қыста қыстап, көктемнің басында 400-ге дейін жұмыртқа салады. Жұмыртқадан бір аптадан кейін күшік шығады. Олар алты қатар тікенектерімен және әр сегментіндегі ақ нүктелерімен жарқыраған қара түсті. Құтырғыш сұр, қоңыр немесе жасыл болуы мүмкін, сондай-ақ қара түсті де болуы мүмкін. Әйелдердің ареалы еркектермен қорғала алмайтын жағдайда, еркектер әйелдер келетін қолайлы аймақты қорғауы керек, мысалы, тығыз азықтандыру орындары, суару орындары немесе қолайлы ұялау орындары. Содан кейін еркектер ұшып келе жатқан әйелдермен жұптасуға тырысады. Қолайлы аумақты иелену еркектің жұптасу мүмкіндігін арттырады, демек, оның көбелекке ұрпақ беру мүмкіндігі де артады. Алайда, әрбір жеке тұлға жұптасудың пайдасын аумақты қорғаудың шығынымен салыстырып қарауы керек. Aglais io осы типтегі аумақтық мінез-құлықты көрсетеді және басқа еркектерден қалаған аумағын қорғауы керек. Егер тек бір ғана еркек аумақты жақсы білсе, ол кез келген бұзып кіргендерді қуа алады. Егер екі еркек те аумақты жақсы білсе, олардың қайсысы аумақта қалады, оны анықтау үшін бәсекелестік болады. Ең қолайлы орындар – еркектің әйелдер санын арттыратын орындар. Бұл орындар әдетте әйелдер іздейтін азықтандыру және жұмыртқа салу орындары болып табылады. Бұл аумақтық мінез-құлық осы орындардың барлығының шоғырланғандығымен күшейтіледі. Егер құнды ресурстар шашыраңқы болса, онда аумақтық мінез-құлықты байқау мүмкіндігі азаяды. Жұптасу үшін және аумағын қорғау үшін Aglais io секіріп отыру мінезін көрсетеді. Аталық көбелектер белгілі бір биіктіктегі нысанға тұрып, ұшып келе жатқан нысандарды бақылайды. Олар өз түрлерінің немесе басқа да маңызды түрлердің бірін көргенде, оларға дейін 10 см қашықтыққа ұшып барады. Егер олар еркекке кездессе, онда ол оны өз аумағынан қуады. Егер аталық әйелге кездессе, ол оны жерге қонғанша қуалайды, содан кейін жұптасу орын алады. Бұл түрде құдалық ұзаққа созылады. Аталық ұзақ аңдысудан кейін ғана әйел оған жұптасуға рұқсат береді. Ол жоғары ұшу қабілетін көрсетуі керек. Монандриялық жұптасу жүйесі осы түрдің еркектерінде өмір сүру ұзақтығының қысқаруына әкелді. Көпжұбайлы көбелектерде аталықтың көбелекке ұрпақ беру сәттілігі өмір сүру ұзақтығына байланысты. Сондықтан, аталық неғұрлым ұзақ өмір сүрсе, соғұрлым көп ұрпақ бере алады, демек, оның дене бітімі жоғары болады. Сондықтан, аталықтар әйелдермен бірдей ұзақ өмір сүруге бейім. A. io-да қыстың соңында бірдей уақытта жұмыртқадан шығу еркектердің бір рет қана жұптасуына себеп болады. Сондықтан олардың көбелекке ұрпақ беру сәттілігі олардың қанша өмір сүруіне байланысты емес және ұзақ өмір сүру үшін таңдау қысымы жоқ. Сондықтан, аталықтардың өмір сүру ұзақтығы әйелдердің өмір сүру ұзақтығынан қысқа. Көздер – жарқын түсті концентрлі шеңберлер. Көбелектің құс жыртқыштарына көк сиськилер, пидты мухоловтар және басқа да кішкентай құстар жатады. Көптеген қыстайтын көбелектер үшін бұл жыртқыштарға қарсы бірінші қорғаныс – крипсис, бұл процесс арқылы көбелектер жапыраққа еліктеп, қозғалмай, қоршаған ортаға араласады. Бұл зиянды жануарларға қарсы шаралардың негізгі нысанасы – кішкентай құстар, бірақ тіпті тауық сияқты үлкен құстар да осыған жауап береді және көздерге тап болғанда көбелектен аулақ болады.

Aglais io, the European peacock, or the peacock butterfly, is a colourful butterfly, found in Europe and temperate Asia as far east as Japan. It was formerly classified as the only member of the genus Inachis (the name is derived from Greek mythology, meaning Io, the daughter of Inachus). It should not be confused or classified with the "American peacocks" in the genus Anartia; while belonging to the same family as the European peacock, Nymphalidae, the American peacocks are not close relatives of the Eurasian species. The peacock butterfly is resident in much of its range, often wintering in buildings or trees. It therefore often appears quite early in spring. The peacock butterfly has figured in research in which the role of eyespots as an anti predator mechanism has been investigated. The peacock is expanding its range and is not known to be threatened. The butterfly hibernates over winter before laying its eggs in early spring, in batches of up to 400 at a time. and hops. The caterpillars hatch after about a week. They are shiny black with six rows of barbed spikes and a series of white dots on each segment. The chrysalis may be either grey, brown or green, and may have a blackish tinge. In species where the range of the females is not defensible by a male, the males must defend a single desirable area that females will come through, such as dense food areas, watering holes, or favourable nesting sites. The males then attempt to mate with the females as they are passing through. Holding a desirable territory increases the male's likelihood of finding a mate and therefore increases his reproductive success. However, each individual needs to weigh the benefits of mating with the costs of defending a territory. Aglais io exhibits this type of territorial behaviour, and must defend a desirable territory from other males. If only one of the males knows the territory well, he will successfully chase off any intruders. On the other hand, if both males are familiar with the territory, there will be a contest between the two to determine which of them stays in the territory. The most desirable sites are those that will increase the male's quota of females. These sites are generally feeding and oviposition sites, which are sought after by females. This territorial behaviour is reinforced by the fact that these sites are all concentrated. If the valuable resources were dispersed, there would be less observable territorial behaviour. To find mates and defend their territory, Aglais io exhibits perching behaviour. The male butterflies will perch on an object at a specific height where they can observe passing flying objects. Every time they see a passing object of their own species or of a relevant species, they will fly straight towards the object until they are approximately 10 cm away. If they encounter a male, the resident male will chase him off his territory. If the resident male encounters a female, he will pursue her until she lands and mating will occur. The courtship is extended in this species. The male goes through a long chase before the female allows him to mate. He must demonstrate high performance flight. The monandrous mating system has caused the evolution of a shorter life span in males of this species. In polygynous butterflies, the male's reproductive success is largely dependent on life span. Therefore, the longer a male lives, the more he can reproduce, so he has a higher fitness. Therefore, males tend to live as long as the females. In A. io the synchronous eclosion at the end of winter cause males to only mate once. Their reproductive success is therefore not linked to how long they live, and there is no selective pressure to live longer. Therefore, the life span of males is shorter than the lifespan of the females. The eyespots are brilliantly coloured concentric circles. Avian predators of the butterfly include blue tits, pied flycatchers and other small passerine birds. The first line of defence against these predators for many hibernating butterflies is crypsis, a process in which the butterflies blend into their environment by mimicking a leaf and staying immobile. While the main targets of these anti predation measures are small passerine birds, even larger birds such as chickens have been shown to react to the stimuli and avoid the butterfly when exposed to eyespots.

Құс жыртқыш жануарлар

Зерттеулер көрсеткендей, бауырластарға шабуыл жасауға тырысатын құс жыртқыштары, көздері жабық бауырластарға қарағанда, көздері бар бауырластарды кездестіргенде әлдеқайда ұзақ уақыт ойланады. Бұған қоса, жыртқыштар көздері бар бауырластарға қайта оралуды кешіктіреді, ал кейбіреулері тіпті шабуыл жасамас бұрын қашып кетеді. Бір тәжірибеде құс жыртқыштарының көздерге реакциялары байқалды, олардың сақтандығы күшейді, павлин бауырласына оралуы кешіктірілді және жердегі жыртқыштармен байланысты дабыл сигналдары берілді.

Таяқ жегіштер

Қыста қараңғылау жерлерде қыстап жатқанда, павлинья көбелек жиі кішкентай егеуқұйрықтар сияқты кеміргіш жануарлардың шабуылына ұшырайды. Бірақ, осындай жануарларға қарсы көзшелердің визуальдық көрсетілімі ортаның қараңғы болуына байланысты тиімсіз болады. Керісінше, бұл кеміргіштер көбелек дыбыстық сырыл синалды шығарғанда күштірек жағымсыз реакция көрсетеді. Бұл кеміргіш жануарлар үшін көбелектің шығаратын дыбыстық сигналы қорқытушы рөл атқаратынын көрсетеді.

Этимология

Ио - грек мифологиясындағы кейіпкер. Ол Аргоста Гераның қызметшісі болған.