Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық геолог, альпинист және картограф (1897–2001)
Italian geologist, mountaineer and cartographer (1897–2001)
Граф Ардито Дезио (18 сәуір 1897 – 12 желтоқсан 2001) – итальяндық саяхатшы, таушы, геолог және картограф.
Count Ardito Desio (18 April 1897 – 12 December 2001) was an Italian explorer, mountain climber, geologist, and cartographer.
Ерте өмір
Дезио Италияның Фриули аймағындағы Пальманова қаласында дүниеге келген. Ол Удин және Чивидале орта мектептерінде, содан кейін Флоренция университетінде (1916–1920) оқыды және табиғат ғылымдары (геология) саласы бойынша диплом алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде альпинистер корпусында әскери қызметін өтеді және Пасубио тауында австриялықтарға тұтқынға түседі. 1921–1923 жылдары Флоренция университетінде геология бойынша тәжірибелік зерттеулер жүргізіп, сондай-ақ сол университетте, Павия (1923–1924) және Милан (1924–1927) университеттерінде ассистент болып жұмыс істеді. 1928–1931 жылдары физикалық география, геология және палеонтология пәнінен лекция оқыды, Милан университетінде геология профессоры, ал Милан инженерлік мектебінде қолданбалы геология профессоры қызметін атқарды (1932–1972 жылдар). Бұл қызметтерімен қатар, ол Италия, Испания, Швейцария, Грекия, Түркия және Бразилиядағы су электр станциялары үшін «Эдисон» компаниясының геологиялық консультанты, сондай-ақ Грекияның «Мемлекеттік электр энергетикасы» корпорациясының консультанты болып жұмыс істеді. 1973 жылы Милан университетінің құрметті профессоры атанды.
Desio was born in Palmanova, Friuli, Italy. He attended the Middle Schools of Udine and Cividale and the University of Florence (1916–1920), graduating with a degree in Natural Sciences (Geology). During the First World War also served in the military corps of the alpini and was captured by the Austrians on Mount Pasubio. He made advanced studies in Geology at the same University from 1921 to 1923, and was also an assistant in that matter at that university, as well as in those of Pavia (1923–1924) and Milan (1924–1927). He was a lecturer in Physical Geography, Geology and Paleontology (1928–1931), Professor of Geology at the University of Milan, and Applied Geology at the Engineering School of Milan (a position he held from 1932 to 1972). Concurrent to these positions, he served as a consultant geologist for the Edison Company for hydroelectric plants in Italy, Spain, Switzerland, Greece, Turkey and Brazil, and the same capacity for the Public Power Corporation of Greece. In 1973 he became Professor Emeritus at the University of Milan.
Еуропадағы тауларды зерттеу
1920 жылы Десио Альп және Апеннин тауларының белгілі бір аймақтарында геологиялық зерттеулер бастады. Келесі жылы ол Додеканез аралдарына барлау экспедициялары жасады. Ол Италия геологиялық қызметінде осы архипелагтың геологиясы жөніндегі монография жариялады.
Desio began geological investigations into certain areas of the Alps and Apennines in 1920. The following year, he made some exploratory trips to the Dodecanese Islands. He published a volume on the geology of that archipelago in the Italian Geological Survey.
Африкадағы тауларды зерттеу
1926 жылы Дезио Ливия шөліндегі Джагбуб оазисіне географиялық және геологиялық экспедицияны ұйымдастырып, басқарды. Бұл зерттеулердің ғылыми нәтижелері экспедицияны қаржылаған Италияның Корольдік географиялық қоғамы тарапынан төрт томдық болып жарияланды. 1930 жылдан 1933 жылға дейін ол Ливияның ішкі аймақтары арқылы бірнеше геологиялық және географиялық экспедицияларға жетекшілік етті, оның ішінде Жерорта теңізі жағалауынан Судан шекарасына дейін және Феззан арқылы Ливия Сахарасын (1931 жылғы жаз) үлкен түйе керуенімен кесіп өтті. Осы экспедицияның толық есебі де төрт томдық болып жарияланды. 1935 және 1936 жылдары ол Фезанды геологиялық және гидрологиялық тұрғысынан, ал Орталық Сахарадағы Тибести массивін одан әрі зерттеді. 1936 жылдан 1940 жылға дейін Ливияның геологиялық қызметін ұйымдастырып, басқарды, ол Ливия үкіметінің тапсырысы бойынша кен байлықтарын және артезиан суларын зерттеуді қамтыды. Дезио 1938 жылы Ливияның жер астында табиғи мұнайдың бар екенін анықтады. Сол жылдары ол Марада оазисінде пайдалануға жарамды карналлит кенін және Солтүстік Ливияның кейбір аймақтарында бай артезиан суларын тапты, бұл ауыл шаруашылығының дамуына үлкен серпін берді. Дегенмен, аймақтағы одан әрі зерттеулер Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына байланысты тоқтатылды. 1937 және 1938 жылдары Дезио Эфиопияның шығысындағы Валлега және Бенишангул Гумуз аймақтарын геологиялық және кендік тұрғысынан зерттеді, жаңа алтын және молибденит кен орындарын тапты. 1940 жылы ол автомобильдер мен ұшақтарды пайдалана отырып, Тибестиге экспедиция ұйымдастырып, басқарды. Ғылыми есептер Италияның Корольдік географиялық қоғамы тарапынан бір томдық болып жарияланды. Сол жылы ол Солтүстік Албанияда кен іздеу жұмыстарын ұйымдастырып, басқарды.
In 1926, Desio organized and led a geographical and geological expedition to the Oasis of Jaghbub, in the Libyan Desert. The scientific results of these investigations are published in four volumes by the Royal Geographical Society of Italy, the organization that sponsored the expedition. From 1930 to 1933 he led some geological and geographical expeditions through the hinterland of Libya, including the crossing of the Sahara desert with a large caravan of camels from the Mediterranean seaboard as far as the frontier of Sudan and back through Fezzan, across the Libyan Sahara (summer 1931). The report of this expedition was also published in four volumes. In 1935 and 1936 he further explored the Fezzan, from both the geological and hydrological point of view, and the Tibesti massif in the Central Sahara. From 1936 to 1940, he organized and directed the Libyan Geological Survey, which included research into mining and artesian waters by order of the Government of Libya. Desio discovered in 1938 natural oil in the subsurface of Libya. In the same years, he also discovered an exploitable deposit of Carnallite in the Oasis of Marada, and rich artesian aquifers in some zones of Northern Libya, which gave a strong impulse to the development of the agriculture. However, further exploration in this region was halted by the outbreak of World War II. During the winters of 1937 and 1938, Desio explored Wallega and the Benishangul Gumuz Region in Eastern Ethiopia, both from the point of view of the geology and mining, discovering some new deposits of gold and molybdenite. In 1940 he organized and directed an expedition to Tibesti, employing automobiles and aircraft. The scientific reports were published in a volume by the Royal Geographical Society of Italy. In the same year, he organized and directed a mining exploration in Northern Albania.
Азиядағы тауларды зерттеу
1929 жылы ол Сполето герцогының басшылығымен Каракорумға итальяндық географиялық экспедицияның мүшесі болды, географ және геолог ретінде қатысты. Осы сапарда ол Кашмир мен Балтистанды (Солтүстік Пәкістан) зерттеді, тау жотасының оңтүстік беткейіндегі Балторо және Панма мұздықтарының аңғарларында, сондай-ақ Каракорум мен Агиль таулары арасындағы Сарпо Лагго және Шаксгам аңғарларында ғылыми жұмысын жүргізді. Абруцци аңғарында алғаш рет Конвей асуына шықты. Бұл экспедицияның нәтижелері 1936 жылы Корольдік географиялық қоғам мен Италия альпинистік клубының қолдауымен жарық көрген кітапта баяндалған. 1933 жылдың жазында Дезио Иранға экспедиция ұйымдастырды. Экспедиция Загрос тауларының ең биік шыңдарына көтерілді, оның ішінде Иранның ең биік шыңы – Дамаванд тауына (5610 м) жаңа бағыт ашты. Ол бұл сапар туралы бірнеше ғылыми еңбек жариялады. 1952-1955 жылдары ол Қаракорум және Хиндукушқа үш экспедиция жетекшілік етті. Біріншісі – дайындық экспедициясы, екіншісі – әлемдегі екінші ең биік шың – К2-ге (8611 м) алғашқы қарқынды шабуыл, үшіншісі – геологиялық, геофизикалық және этнографиялық зерттеулер үшін болды. Бұл экспедициялардың нәтижелері көптеген мақалаларда жарияланды және 8 томдық ғылыми еңбектерде жан-жақты дамытылды. 1961 жылдың жазында ол геологиялық және геофизикалық бағдарламамен Бадахшан мен Катаганға (Солтүстік-Шығыс Ауғанстан) экспедиция ұйымдастырды, ал 1962 жылдың жазында Қаракорумға тағы бір экспедиция жасап, Жоғарғы Хунза аңғары мен Чого Лумба, Баша және Хох Лумба мұздықтарын геологиялық тұрғыдан зерттеді. 1967 және 1968 жылдары ол БҰҰ-ның суару жобасы үшін Мю өзенінің алабында (Орталық Мьянма) геогидрологиялық зерттеулер жүргізді, ал 1970 жылы Минданаода (Филиппин) геологиялық зерттеулер жасады. Солтүстік Пәкістанда Дезио 1971 жылдың жазында (Орта Инду аңғары), 1973 жылы (Гилгит-Скарду) және 1975 жылы (Пәнджаб және Гилгит) үш геологиялық экспедиция өткізді. 1980 жылдың маусымында, Пекинде өткен ғылыми симпозиумнан кейін, Академия Синиканың шақыруымен Дезио қытай ғалымдарымен бірге Оңтүстік Тибетті кезіп өтті. 1989 жылы ол Эверест тауының түбінде, 5050 метр биіктікте орнатылған, құрамында шыны мен алюминийден жасалған пирамида пішіндес ғылыми зертхана-обсерваторияны жоспарлап, ұйымдастырып, құрылысын аяқтады. Мақсаты – жоғары биіктікте көп салалы ғылыми зерттеулер жүргізуге мүмкіндік беру болды. "Пирамида" әлі де сақталып тұр және зертхана жұмыс істеуде.
In 1929 he was a member of the Italian Geographical Expedition to Karakoram, under the leadership of the Duke of Spoleto, in the capacity of geographer and geologist. On this occasion, he covered Kashmir and Baltistan in Northern Pakistan, and developed his scientific activity in the valleys of Baltoro and Panmah glaciers on the south slope of the range, and in the Sarpo Laggo and Shaksgam valleys, between the Karakorum and the Aghil ranges, the Abruzzi valley climbing, for the first time, the Conway Pass. The results of this expedition are contained in a volume, which was published under the aegis of the Royal Geographical Society and the Italian Alpine Club in 1936. During the summer of 1933, Desio led an expedition to Iran. The expedition climbed some of the highest peaks of the Zagros Range including the development of a new route to the summit of Iran's highest peak, Mount Damāvand (5,610 m). He published some scientific reports on this trip. From 1952 to 1955, he led 3 expeditions to the Karakorum Range and Hindu Kush. The first was a preliminary expedition; the second, the main expedition for the first ascent of K2 (8,611 m, the second highest peak in the world); the third, for geological, geophysical and ethnographical researches. The results of the studies carried out during these expeditions have been published in many papers and more largely developed in 8 volumes of scientific character. During the summer of 1961, he led an expedition to Badakhshan and Katagan (North¬eastern Afghanistan) with a geological and geophysical program, and in the summer of 1962 he led another expedition to the Karakorum Range, exploring geologically the upper Hunza valley and the Chogo Lumba, the Basha and the Hoh Lumba glacier valleys. In 1967 and 1968 he carried out geohydrological investigations in the Mu River basin (Central Burma) for a UN irrigation project, while in 1970 he developed a geological study in Mindanao (Philippines). In northern Pakistan Desio carried out three other geological expeditions during the summers of 1971 (Middle Indus Valley), 1973 (Gilgit Skardu) and 1975 (Punjab and Gilgit). By invitation of Academia Sinica, in June 1980, after a scientific symposium in Beijing, Desio crossed Southern Tibet with a team of Chinese scientists. In 1989 he planned, organized and realized a permanent high altitude scientific laboratory observatory in a prefabricated glass and aluminum pyramid shaped structure, which was installed at an altitude of 5,050 m at the base of Mount Everest. The aim was to grant multidisciplinary scientific investigations at high quotient. The “Pyramid” is still in existence and the laboratory still works.
Антарктидадағы тауларды зерттеу
1961 жылы Ұлттық ғылым қоры оны Антарктидаға, әсіресе МакМердо, Бёрд және Амундсен-Скотт станцияларына, Оңтүстік полюсте орналасқан, сондай-ақ Виктория жеріндегі Құрғақ аңғарлардың бірі – Райт аңғарына сапармен шақырды.
In 1961, he was invited by the National Science Foundation to visit Antarctica, particularly the stations of McMurdo, Byrd and Amundsen Scott at the South Pole, and the Wright Valley, one of the Dry Valleys (Victoria Land).
Мүшелік және атақтар
Дезио Италияның Геологиялық комитетінің, Геологиялық қоғамның президенті болды және Палеонтология қоғамының, Италия геологтарының ұлттық қауымдастығының құрметті президенті еді. Ол Италия Геологтар орденінің алғашқы президенті болды. Дезио Италияның Линсей Ұлттық академиясының мүшесі болды. 1985 жылы Урбино университеті оған Геологиялық ғылымдар саласы бойынша құрметті диплом берді.
Desio was President of the Geological Committee of Italy, of the Geological Society and is honorary President of the Paleontology Society, of the National Association of Italian Geologists. He was the first president of the Italian Order of Geologists. Desio was a member of the Italian National Academy of Lincei. He was awarded an honorary degree in Geological Sciences by the University of Urbino in 1985.
Соңғы жылдар
Соңғы төрт жылын Римде өткізді, ол 2001 жылдың желтоқсан айында 104 жасында қайтыс болды. Ол өзінің туған қаласы Пальмановада жерленген.
He spent his last four years in Rome, where he died in December 2001, aged 104. He is buried in Palmanova, his native town.