Кіріспе
Испаниядағы футбол туралы жалпы мәліметтер
Football is the most popular sport in Spain. Spain has some of the most influential teams in Europe (Real Madrid, Barcelona, Atlético de Madrid, Sevilla, Valencia, and others) as well as many players (mostly unprofessional) and teams registered in all categories (1,063,090 players in 21,148 clubs). Moreover, football is the sport that interests the majority of Spanish people (48%) and a total of 67% of the population said they were fans of or had a liking for a particular club. In a survey of the sports habits of the Spanish population made in 2010, football was ranked as the second most popular recreational sport practiced by the population (17.9%). 75.9% said they had purchased tickets to a football match. In addition, 67.3% of the people said they saw all, almost all, many, or some of the football matches broadcast on television. In another survey undertaken in 2014, football practice decreased to 14% of the population, being overtaken by other sports such as running, cycling, and swimming for recreation. However, in this survey, football was still the sport that interested the most of Spain's people (48%). 67% of the population said they were fans of or sympathized with a particular club. In addition, 74.9% said they watched, whenever possible, the matches broadcast on television regarding their favourite teams, and 42.4% had flags, badges, or objects of their favourite teams. Data from this survey confirmed the widespread impression that most of Spain's people are supporters of Real Madrid (32.4%) or FC Barcelona (24.7%), and the other teams have fewer supporters nationwide, such as Atlético de Madrid (16.1%), Valencia CF (3.5%), Athletic Bilbao (3.3%), or Sevilla FC (3.2%). A relationship between football, politics, intercultural relations, identity, and attitudes toward regionalism in Spain has also been reported. The Royal Spanish Football Federation (Spanish: Real Federación Española de Fútbol) – the country's national football governing body – organizes two Cup competitions: the Copa del Rey and the Supercopa de España. The Liga de Fútbol Profesional (LFP) (English: Professional Football League), integrated by a total of 42 football clubs, forms part of the Royal Spanish Football Federation (RFEF) but has autonomy in its organization and functioning. It is responsible for organising state football leagues in coordination with RFEF. The Spain national football team once won the FIFA World Cup and succeeded in the UEFA European Championship and the Olympic tournament. The biggest success achieved by the national team was the historic treble of winning tournaments in a row: the UEFA European Championship in 2008, the FIFA World Cup in 2010, and the UEFA European Championship in 2012. They also won the UEFA Cup in 1964. The Spain women's national football team became world champions following their victory in the 2023 FIFA Women's World Cup, therefore making Spain only the second nation after Germany to win both the men's and women's senior World Cup. In all categories, Spain's men's national teams have won 26 titles in FIFA, UEFA, and Olympic tournaments within the European continent and beyond. In qualifying for the UEFA championships, the team ranked highest in the number of shots (227) and possession (70%) and completed with the highest pass percentage (91%) out of all qualifying teams. The team was also the first to retain the Henri Delaunay trophy. The First Division of the Liga de Fútbol Profesional – commonly known in the English speaking world as La Liga – is one of the strongest football leagues in both Europe and the world. At the club level, Spanish football clubs have won a total of 66 international tournaments. They are the most successful in different current European competitions, such as UEFA Champions League, UEFA Super Cup, and UEFA Europa League; and were also the most successful in the extinct Inter Cities Fairs Cup. Professional football in Spain is a sociocultural event that significantly contributes to the Spanish economy in terms of demand and supply. In economic terms, during 2013, professional football generated more than €7.6 billion, including direct, indirect, and induced effects, representing 0.75% of the Spanish GDP. Moreover, due to the financial crisis in the last few years, many Spanish football clubs in the top two divisions have been facing severe economic troubles due to paying bank debts. In addition, the European Union authorities have warned the Spanish authorities to halt public funding of debt ridden clubs. Spain's national futsal team is one of the strongest teams in the world, being six times champion in the UEFA Futsal Championship and two times champion in the FIFA Futsal World Championship. In the late 1870s, various English workers scattered throughout the peninsula began to establish informal groups that were dedicated to different recreational practices, especially cricket and football, particularly in Spanish ports of Vigo, Andalusia, Huelva, Seville, and Bilbao. That year, in Huelva, British workers of the Rio Tinto Company Limited (RTCL) began to arrive at the Minas de Ríotinto after the company won a concession to exploit the copper mines of Rio Tinto. The Englishmen who worked in the mines gathered to play their favourite sports, like cricket, rugby, and football. Even though the Madrid team disappeared a few years later, Exiles FC and Rio Tinto FC lasted decades and played a pivotal role in the amateur beginnings of football in Spain. These meetings were initially contested between the club's members and later against crews of English ships that docked in the port of Huelva. The earliest known example of this dates to March 1888, when the club played football and cricket matches against the mariners of a merchant ship called Jane Cory. Exiles FC lasted until the early 1910s; the club had good relations with the first football clubs to emerge in the city, and collaborated with them by providing knowledge, players, coaches, and even sharing its field, El Relleno. After Recreativo de Huelva, Sevilla FC is the next oldest club in Spain, having been founded on 25 January 1890, by Isaias White and the then British vice consul of Seville, Edward Farquharson Johnston, who became the club's first president. Unlike previous clubs, Sevilla FC was solely devoted to football, leading it to be considered Spain's first football club. The British employees of the Nervión Shipyards, located in Sestao (Vizcaya), organized and played the first known football match in the region, which was held on 4 April 1890, between the Machinery Department (engineers) and the Shipyard Workers. This group of football pioneers were part of a multi sports club called Club Atleta, which had been founded in late 1889. It was from Lamiako that the sport of football took off in Bilbao, with several Bilbainos swarming the field to watch the teams of British workers challenge each other every weekend, The result, however, did not discourage the enthusiastic locals who were quick to play another match and soon the sport gained followers among the young students of the Gymnasium Zamacois, and in 1898, a group of seven students of that gym led by Juan Astorquia founded the first Basque football club: Athletic Club. In the late 19th century, Catalonia enjoyed the country's most developed industry, largely thanks to its cotton industry. For this reason, Barcelona was home to a group of British immigrants. The first known football match in the city was held on the grounds near the Hippodrome of Can Tunis in late 1892. Very little is known about that meeting, only that it was the work of members of the Club Regatas de Barcelona (a club of rowing and sailing) and cricket players of the British Club de Barcelona located on Rambla dels Capuchins. thus forming a society known as the Barcelona Football Club. This group of football pioneers in the city played several matches in the 1892 93 season, most of which were training matches between the Blue and Red teams. However, Palamós FC was the first official and registered Catalan football club in 1898. John Hulse, an engineer for L&YR, implemented the Sheffield Rules in La Mancha and organized the first match. The rapid growth of football enthusiasts and entities led to the creation of the first football associations in charge of its regulation. The first football association founded in Spain was the Catalan Football Federation (Catalan: Federació Catalana de Futbol), established in Catalonia on 11 November 1900, as the Football Association of Catalonia (Catalan: Football Associació de Catalunya). With the first associations also came the first competitions and tournaments, such as the Copa Macaya on 6 January 1901, Copa Macaya was the first tournament ever played in Spain and all Iberian Peninsula and was the predecessor of the Catalan football championship (Catalan: Campionat de Catalunya). The Copa Macaya is recognized as the first Catalan championship. The Catalan Championship emerged just a few days after the Campeonato de Madrid, whose first edition was won by Moderno FC. The poorly organized sport still found many detractors that hindered further expansion because it was considered dangerous in its early years. In 1902 the first national championship played in Spain was organized, the Copa de la Coronación, by the recently established Madrid Football Federation, which was the catalyst for the current Copa del Rey due to its success.
Футбол Испаниядағы ең танымал спорт түрі болып табылады. Испанияда Еуропадағы ең беделді командалар (Реал Мадрид, Барселона, Атлетико Мадрид, Севилья, Валенсия және т.б.) бар, сондай-ақ көптеген ойыншылар (көбінесе кәсіби емес) және барлық деңгейде тіркелген командалар бар (21 148 клубта 1 063 090 ойыншы). Испаниялықтардың 48%-ы футболға қызығушылық танытады, ал халықтың 67%-ы белгілі бір клубтың жанкүйері немесе оған симпатия танытады. 2010 жылы жасалған сауалнама бойынша, футбол испан халқының арасында екінші орынды иеленді (17,9%). Сауалнамаға қатысушылардың 75,9%-ы футбол матчына билет алғанын айтты. Сонымен қатар, адамдардың 67,3%-ы теледидардан көрсетілетін футбол матчтарының барлығын, көп бөлігін немесе бір бөлігін көретінін мәлімдеді. 2014 жылы жасалған басқа бір сауалнамада футболмен айналысу деңгейі 14%-ға төмендеді, осыдан кейін жүгіру, велосипед тебу және жүзу сияқты басқа спорт түрлері көшбасшылыққа ие болды. Алайда, осы сауалнамада футбол испандықтардың арасында ең қызығушылық тудыратын спорт түрі болып қала берді (48%). Халықтың 67%-ы белгілі бір клубты қолдайтынын немесе оған симпатия танытатынын айтты. Сонымен қатар, сауалнамаға қатысушылардың 74,9%-ы сүйікті командаларының матчтарын теледидардан мүмкіндігінше көретінін, ал 42,4%-ы сүйікті командаларының тулары, белгілері немесе басқа да заттары бар екенін мәлімдеді. Сауалнама нәтижелері испан халқының көп бөлігінің Реал Мадрид (32,4%) немесе ФК Барселона (24,7%) жақтастары екенін растады, ал Атлетико Мадрид (16,1%), Валенсия КФ (3,5%), Атлетик Бильбао (3,3%) немесе Севилья ФК (3,2%) сияқты басқа командалардың жанкүйерлері аз. Футбол, саясат, мәдениеттер аралық қарым-қатынас, жеке тұлға және Испаниядағы өңірлік сезімдер арасындағы байланыс туралы да мәліметтер бар. Корольдік испан футбол федерациясы (испанша: Real Federación Española de Fútbol) – елдің ұлттық футбол басқарушы органы. Ол екі кубок турнирін ұйымдастырады: Король кубогы және Испания суперкубогы. Liga de Fútbol Profesional (LFP) (ағылш. Professional Football League) құрамына 42 футбол клубы кіреді, ол Корольдік испан футбол федерациясының (RFEF) құрамына кіргенімен, ұйымдастыру және жұмыс істеу ішінде дербестікке ие. Ол RFEF-пен келісе отырып, мемлекеттік футбол лигаларын ұйымдастыруға жауапты. Испания ұлттық футбол құрамасы бір рет ФИФА әлем чемпионатында жеңіске жетті, сондай-ақ УЕФА Еуропа чемпионатында және Олимпиада турнирінде жеңіске жетті. Ұлттық құраманың ең үлкен жетістігі – қатарынан үш турнирде жеңіске жеткені: 2008 жылы УЕФА Еуропа чемпионаты, 2010 жылы ФИФА әлем чемпионаты және 2012 жылы УЕФА Еуропа чемпионаты. Сондай-ақ, олар 1964 жылы УЕФА кубогын жеңіп алды. Испания әйелдер ұлттық футбол құрамасы 2023 жылғы ФИФА әйелдер әлем чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін әлем чемпионы атанды, осылайша Испания Германиядан кейін ерлер мен әйелдер арасындағы әлем чемпионатында жеңіске жеткен екінші ел болды. Барлық деңгейде Испанияның ерлер құрамасы Еуропа континенті мен одан тыс жерлерде ФИФА, УЕФА және Олимпиадалық турнирлерде 26 рет жеңімпаз атанды. УЕФА чемпионатына іріктеу кезінде команда соққылар саны бойынша (227) және допты ұстау бойынша (70%) ең жоғары көрсеткіштерді көрсетті, сондай-ақ барлық іріктеу командаларының ішінде ең жоғары пас дәлдігіне (91%) қол жеткізді. Команда Анри Делоней кубогын сақтап қалған бірінші команда болды. La Liga деп белгілі Liga de Fútbol Profesional біріншілігі Еуропадағы және әлемдегі ең күшті футбол лигаларының бірі болып табылады. Клубтық деңгейде испан футбол клубтары барлығы 66 халықаралық турнирде жеңіске жетті. Олар УЕФА Чемпиондар лигасы, УЕФА Суперкубогы және УЕФА Еуропа лигасы сияқты қазіргі еуропалық жарыстарда ең табысты, сондай-ақ жойылған қалалар арасындағы жәрмеңке кубогында да ең табысты болды. Испаниядағы кәсіби футбол – бұл сұраныс пен ұсыныс тұрғысынан Испания экономикасына елеулі үлес қосатын әлеуметтік-мәдени оқиға. Экономикалық тұрғыдан алғанда, 2013 жылы кәсіби футбол 7,6 миллиардтан астам евроны құрады, оның ішінде тікелей, жанама және туындаған әсерлер, бұл Испанияның ЖІӨ-нің 0,75%-ын құрайды. Сонымен қатар, соңғы жылдардағы қаржылық дағдарыстың салдарынан, жоғары екі дивизиондағы көптеген испан футбол клубтары банктік қарыздарды төлеуге байланысты ауыр экономикалық қиындықтарға тап болды. Еуропалық Одақ билігі Испания билігін қарыздармен ауыр өмір сүріп жатқан клубтарды мемлекеттік қаржыландыруды тоқтатуға шақырды. Испания ұлттық футзал құрамасы әлемдегі ең күшті командалардың бірі болып табылады, ол УЕФА футзал чемпионатында алты рет және ФИФА футзал әлем чемпионатында екі рет жеңіске жетті. 1870-жылдардың соңында, түбіртекке шашыраған ағылшын жұмысшылары түрлі демалыс шараларына, әсіресе крикет пен футболға арналған бейресми топтарды құруды бастады, әсіресе Виго, Андалусия, Уэльва, Севилья және Бильбао сияқты испан порларында. Сол жылы Уэльвада Рио Тинто компаниясы шектеулі серіктестігінің (RTCL) қызметкерлері Рио Тинто кеніштерін пайдалануға рұқсат алғаннан кейін Минас де Риотинтоға келе бастады. Кеніште жұмыс істейтін ағылшындар крикет, регби және футбол сияқты сүйікті спорт түрлерін ойнау үшін жиналды. Мадрид командасы бірнеше жылдан кейін тарап кеткенімен, Exiles FC және Rio Tinto FC ондаған жылдар бойы сақталды және Испаниядағы футболдың әуесқой бастауында маңызды рөл атқарды. Бұл кездесулер бастапқыда клуб мүшелері арасында, кейіннен Уэльва портына тоқтаған ағылшын кемелерінің экипаждарымен өтті. Бұл оқиғаның ең ерте белгілі мысалы 1888 жылдың наурыз айына жатады, осы кезде клуб Jane Cory деп аталатын сауда кемесінің теңізшілерімен футбол және крикет матчтарын өткізді. Exiles FC 1910 жылдардың басына дейін сақталды, клуб қалада пайда болған алғашқы футбол клубтарымен жақсы қарым-қатынасқа ие болды және олармен білім, ойыншылар, жаттықтырушылармен бөлісіп, тіпті өзінің El Relleno алаңымен де бөлісті. Recreativo de Huelvaдан кейін Севилья ФК Испаниядағы екінші ескі клуб болып табылады, ол 1890 жылдың 25 қаңтарында Исайяс Уайт және Севильяның британдық вице-консулы Эдвард Фаркухарсон Джонстон құрған, ол клубтың алғашқы президенті болды. Бұрынғы клубтардан айырмашылығы, Севилья ФК тек футболға арналған, осылайша Испанияның алғашқы футбол клубы деп есептелінеді. Сестаода (Виская) орналасқан Nervión Shipyards британдық қызметкерлері аймақтағы алғашқы футбол матчын ұйымдастырып, өткізді, ол 1890 жылдың 4 сәуірінде Machinery Department (инженерлер) және Shipyard Workers арасында өтті. Бұл футбол пионерлері 1889 жылдың соңында құрылған көп түрлі спорт клубы Club Atleta құрамына кірді. Футбал спорты Бильбаода Lamiako арқылы дамыды, британдық жұмысшылар командаларының арасындағы бәсекелестікті көру үшін көптеген бильбаолықтар алаңға ағылды. Нәтижесінде, жергілікті тұрғындар шақырылды және спорт Gymnasium Zamacois студенттері арасында танымал болды, ал 1898 жылы осы гимназияның жеті студенті Хуан Асторкия басшылығымен алғашқы баск футбол клубын құрды: Athletic Club. 19 ғасырдың соңында Каталония елдегі ең дамыған өнеркәсіпке ие болды, бұл мақта өнеркәсібінің арқасында мүмкін болды. Осы себепті Барселона британдық иммигранттардың үлкен тобына ие болды. Қалада өткізілген алғашқы футбол матчы 1892 жылдың соңында Can Tunis ипподромының жанындағы жерде өтті. Бұл кездесу туралы көп мәлімет жоқ, тек ол Club Regatas de Barcelona (гребля және жарыс клубы) мүшелерінің және Rambla dels Capuchins орналасқан British Club de Barcelona крикет ойыншыларының еңбегі болды. Осылайша, Barcelona Football Club деген қоғам құрылды. Қаладағы футбол пионерлерінің бұл тобы 1892-93 жылдары бірнеше матчтар өткізді...
Football is the most popular sport in Spain. Spain has some of the most influential teams in Europe (Real Madrid, Barcelona, Atlético de Madrid, Sevilla, Valencia, and others) as well as many players (mostly unprofessional) and teams registered in all categories (1,063,090 players in 21,148 clubs). Moreover, football is the sport that interests the majority of Spanish people (48%) and a total of 67% of the population said they were fans of or had a liking for a particular club. In a survey of the sports habits of the Spanish population made in 2010, football was ranked as the second most popular recreational sport practiced by the population (17.9%). 75.9% said they had purchased tickets to a football match. In addition, 67.3% of the people said they saw all, almost all, many, or some of the football matches broadcast on television. In another survey undertaken in 2014, football practice decreased to 14% of the population, being overtaken by other sports such as running, cycling, and swimming for recreation. However, in this survey, football was still the sport that interested the most of Spain's people (48%). 67% of the population said they were fans of or sympathized with a particular club. In addition, 74.9% said they watched, whenever possible, the matches broadcast on television regarding their favourite teams, and 42.4% had flags, badges, or objects of their favourite teams. Data from this survey confirmed the widespread impression that most of Spain's people are supporters of Real Madrid (32.4%) or FC Barcelona (24.7%), and the other teams have fewer supporters nationwide, such as Atlético de Madrid (16.1%), Valencia CF (3.5%), Athletic Bilbao (3.3%), or Sevilla FC (3.2%). A relationship between football, politics, intercultural relations, identity, and attitudes toward regionalism in Spain has also been reported. The Royal Spanish Football Federation (Spanish: Real Federación Española de Fútbol) – the country's national football governing body – organizes two Cup competitions: the Copa del Rey and the Supercopa de España. The Liga de Fútbol Profesional (LFP) (English: Professional Football League), integrated by a total of 42 football clubs, forms part of the Royal Spanish Football Federation (RFEF) but has autonomy in its organization and functioning. It is responsible for organising state football leagues in coordination with RFEF. The Spain national football team once won the FIFA World Cup and succeeded in the UEFA European Championship and the Olympic tournament. The biggest success achieved by the national team was the historic treble of winning tournaments in a row: the UEFA European Championship in 2008, the FIFA World Cup in 2010, and the UEFA European Championship in 2012. They also won the UEFA Cup in 1964. The Spain women's national football team became world champions following their victory in the 2023 FIFA Women's World Cup, therefore making Spain only the second nation after Germany to win both the men's and women's senior World Cup. In all categories, Spain's men's national teams have won 26 titles in FIFA, UEFA, and Olympic tournaments within the European continent and beyond. In qualifying for the UEFA championships, the team ranked highest in the number of shots (227) and possession (70%) and completed with the highest pass percentage (91%) out of all qualifying teams. The team was also the first to retain the Henri Delaunay trophy. The First Division of the Liga de Fútbol Profesional – commonly known in the English speaking world as La Liga – is one of the strongest football leagues in both Europe and the world. At the club level, Spanish football clubs have won a total of 66 international tournaments. They are the most successful in different current European competitions, such as UEFA Champions League, UEFA Super Cup, and UEFA Europa League; and were also the most successful in the extinct Inter Cities Fairs Cup. Professional football in Spain is a sociocultural event that significantly contributes to the Spanish economy in terms of demand and supply. In economic terms, during 2013, professional football generated more than €7.6 billion, including direct, indirect, and induced effects, representing 0.75% of the Spanish GDP. Moreover, due to the financial crisis in the last few years, many Spanish football clubs in the top two divisions have been facing severe economic troubles due to paying bank debts. In addition, the European Union authorities have warned the Spanish authorities to halt public funding of debt ridden clubs. Spain's national futsal team is one of the strongest teams in the world, being six times champion in the UEFA Futsal Championship and two times champion in the FIFA Futsal World Championship. In the late 1870s, various English workers scattered throughout the peninsula began to establish informal groups that were dedicated to different recreational practices, especially cricket and football, particularly in Spanish ports of Vigo, Andalusia, Huelva, Seville, and Bilbao. That year, in Huelva, British workers of the Rio Tinto Company Limited (RTCL) began to arrive at the Minas de Ríotinto after the company won a concession to exploit the copper mines of Rio Tinto. The Englishmen who worked in the mines gathered to play their favourite sports, like cricket, rugby, and football. Even though the Madrid team disappeared a few years later, Exiles FC and Rio Tinto FC lasted decades and played a pivotal role in the amateur beginnings of football in Spain. These meetings were initially contested between the club's members and later against crews of English ships that docked in the port of Huelva. The earliest known example of this dates to March 1888, when the club played football and cricket matches against the mariners of a merchant ship called Jane Cory. Exiles FC lasted until the early 1910s; the club had good relations with the first football clubs to emerge in the city, and collaborated with them by providing knowledge, players, coaches, and even sharing its field, El Relleno. After Recreativo de Huelva, Sevilla FC is the next oldest club in Spain, having been founded on 25 January 1890, by Isaias White and the then British vice consul of Seville, Edward Farquharson Johnston, who became the club's first president. Unlike previous clubs, Sevilla FC was solely devoted to football, leading it to be considered Spain's first football club. The British employees of the Nervión Shipyards, located in Sestao (Vizcaya), organized and played the first known football match in the region, which was held on 4 April 1890, between the Machinery Department (engineers) and the Shipyard Workers. This group of football pioneers were part of a multi sports club called Club Atleta, which had been founded in late 1889. It was from Lamiako that the sport of football took off in Bilbao, with several Bilbainos swarming the field to watch the teams of British workers challenge each other every weekend, The result, however, did not discourage the enthusiastic locals who were quick to play another match and soon the sport gained followers among the young students of the Gymnasium Zamacois, and in 1898, a group of seven students of that gym led by Juan Astorquia founded the first Basque football club: Athletic Club. In the late 19th century, Catalonia enjoyed the country's most developed industry, largely thanks to its cotton industry. For this reason, Barcelona was home to a group of British immigrants. The first known football match in the city was held on the grounds near the Hippodrome of Can Tunis in late 1892. Very little is known about that meeting, only that it was the work of members of the Club Regatas de Barcelona (a club of rowing and sailing) and cricket players of the British Club de Barcelona located on Rambla dels Capuchins. thus forming a society known as the Barcelona Football Club. This group of football pioneers in the city played several matches in the 1892 93 season, most of which were training matches between the Blue and Red teams. However, Palamós FC was the first official and registered Catalan football club in 1898. John Hulse, an engineer for L&YR, implemented the Sheffield Rules in La Mancha and organized the first match. The rapid growth of football enthusiasts and entities led to the creation of the first football associations in charge of its regulation. The first football association founded in Spain was the Catalan Football Federation (Catalan: Federació Catalana de Futbol), established in Catalonia on 11 November 1900, as the Football Association of Catalonia (Catalan: Football Associació de Catalunya). With the first associations also came the first competitions and tournaments, such as the Copa Macaya on 6 January 1901, Copa Macaya was the first tournament ever played in Spain and all Iberian Peninsula and was the predecessor of the Catalan football championship (Catalan: Campionat de Catalunya). The Copa Macaya is recognized as the first Catalan championship. The Catalan Championship emerged just a few days after the Campeonato de Madrid, whose first edition was won by Moderno FC. The poorly organized sport still found many detractors that hindered further expansion because it was considered dangerous in its early years. In 1902 the first national championship played in Spain was organized, the Copa de la Coronación, by the recently established Madrid Football Federation, which was the catalyst for the current Copa del Rey due to its success.
20 ғасыр
Copa del Rey (Ағылшын тілінде: Король Кубогы) жарысы 1903 жылы, бұрынғы футбол турнирі Коронация Кубогынан бір жыл өткен соң құрылды. 1903 жылдан 1928 жылы Лига Чемпионаты құрылғанға дейін ол Испанияның ұлттық футбол чемпионаты болды. Испания футбол клубтары федерациясы 1909 жылы құрылды. Бірақ, жылдар өткен соң мүше клубтар арасында келіспеушіліктер туды, соның салдарынан бірқатар клубтар "Футбол клубтарының Корольдік испан одағы" деп аталатын жаңа бірлестік құрды. Ақырында екі бірлестік келісімге келді, ал 1913 жылы Испанияның Корольдік футбол федерациясы құрылды, бұл испан футболына ФИФА-ға қосылуға жол ашты. Осы жылдары "Атлетик" елдегі ең күшті клуб болды, ал Испанияда Пичичи мен Паулино Алкантара сияқты алғашқы жұлдыздар пайда бола бастады. Испания ұлттық құрамасы 1920 жылы Антверпенде өткен Олимпиада ойындары кезінде құрылды. Олимпиададағы жеңістен кейін испан жанкүйерлері арасында футболға қызығушылық артып, стадиондарға келушілер саны көбейді, сондай-ақ кәсіби футболға деген қысым күшейді. 1925 жылы испан футболы кәсіби деңгейге көтерілді. 1928 жылдың 23 қарашасында бірнеше клуб арасында келісімге отырылып, Испанияның ұлттық футбол дивизионы ресми түрде құрылды, осымен Испания лигасының тууы болды. Бірінші лига чемпионаты 1929 жылы басталды. Испаниядағы Азамат соғысы (1936–1939 жж.) ұлттық жарыстарды тоқтатты. Испания лигасы тоқтатылғанымен, Каталония және Валенсия клубтары 1937 жылдың басында Жерорта теңізі лигасына қатысуын жалғастырды. Кейін "Барселона" Испания Республикасын қолдап, Мексика мен АҚШ-қа гастрольдік сапар жасады. 1941 жылы Франко режимі аймақтық ерекшеліктерді жою саясатының аясында Кастилия тілінен өзгеше атауларды қолдануға тыйым салды. Осының салдарынан, бұрын ағылшын тіліндегі префикстерді таңдаған көптеген клубтар, мысалы, "Атлетик" немесе "Футбол клубтары", өздерінің бастапқы атауларын кастиль тіліндегі басқа сөздерге (мысалы, "Атлетико" немесе "Клуб де Футбол") өзгертуге мәжбүр болды. Каталония чемпионаты тоқтатылды, ал "ФК Барселона" эмблемасынан Каталония қалқаны алынып тасталды. Испания футболы соғыстан кейін баяу қалпына келді, бірақ Испанияның халықаралық оқшаулануы олардың 1950 жылға дейін толыққанды халықаралық футболға қайта оралуына кедерілді. Испания 1982 жылғы ФИФА Әлем Кубогын қабылдауға ие болды, бірақ ұлттық құрама екінші топтық кезеңде елімізден шығарылды. 1984–1985 маусымына дейін лига турнирін Корольдік испан футбол федерациясы (RFEF) ұйымдастырды. Содан бері жарысты Лига де Футбол Профессионал (LFP) (Ағылшын тілінде: Кәсіби футбол лигасы) ұйымдастырып келеді, ол RFEF-пен лиганың басқаруы, кәсібилігі және экономикалық үлесін бөлу мәселелеріне байланысты келіспеушіліктерден кейін клубтардың бастамасымен құрылған тәуелсіз орган. Испанияның 10/1990 Заңы күшіне енгеннен кейін, Испанияда кәсіби түрде жарысқа қатысатын дерлік барлық клубтар спорттық компаниялардың құқықтық статусына ие компаниялар болып табылады, олардың меншігі акционерлерінің қолында. Тек үш кәсіби клуб ("Атлетик", "Барселона" және "Реал Мадрид") өзінің бастапқы құрылымын сақтап қалды, яғни мүшелері тікелей басқаратын спорттық клубтар ретінде қалыптасты.
Соңғы жылдары
Испанияда жеке теледидар пайда болғаннан кейін клубтардың кірісі арта түсті, себебі матчтарды теледидардан көрсетуге тиімді келісімшарттар жасалды, бұл командаларға үздік ойыншыларды сатып алуға мүмкіндік берді. Дегенмен, осының салдарынан көптеген клубтар өз шығындарын да күрт арттырды. Ла Лига соңғы жылдары ауыр қаржылық қиындықтарды басынан өткеріп жатыр. «Форбс» журналының тізімінде «Реал» және «Барселона» ең құнды футбол командаларының қатарында болды, ал қалған испан клубтарының жалпы қарызы шамамен 4,1 миллиард евроны құрады. Осы себепті көптеген клубтар бюджеттерін қысқартқыға мәжбүр болды. 2013 жылы үшінші ірі клуб – «Атлетико Мадрид» шамамен 180 миллион евро қарызға батты; қарызды өтеу үшін клуб жұлдызды ойыншысы Радамель Фалькаоды 60 миллион евроға сатты. Теледидар компаниялары да абоненттерін жоғалта бастады: Digital+ 2012 жылдан бері абоненттердің 15%-ын, ал Mediapro 2011 жылдан 2013 жылға дейін 25%-ын жоғалтты, сондай-ақ MARCA TV арнасын жабуға тура келді. 2019 жылдың 17 наурызында Мадридтегі «Ванда Метрополитано» стадионында Еуропалық әйелдер футбол клубтарының матчына рекордтық 60 739 жанкүйер келді. Бұл көрсеткіш бұрынғы рекордты – 48 121 жанкүйерді (2019 жылы Испанияда «Атлетик Бильбао» мен «Атлетико Мадрид» арасындағы матчта тіркелген) арттырды. Алайда, бұл рекорд тағы да жаңартылды, испан әйелдер футбол матчындағы ең көп көрермен 22 сәуірде «Камп Ноу» стадионында «Барселона» мен «Волфсбург» командаларының ойынында 91 648 жанкүйерді құрады. Испанияда екі ұлттық жарыс бар: Liga F және Королева кубогы (Copa de la Reina). Испанияда әйелдер футболының алғашқы командалары мен бейресми жарыстары 1970 жылдары пайда болды. Алайда, олар 1980 жылға дейін Испания Корольдік футбол федерациясымен ресми түрде мойындалмады, содан кейін Ұлттық әйелдер футбол комитеті құрылды. Алғашқы ресми ұлттық жарыс 1983 жылы құрылған Королева кубогы (Copa de la Reina) болды. Әйелдер ұлттық лигасы 1988-89 маусымында өзін көрсетті. Испания әйелдер құрамасы ФИФА әйелдер әлем чемпионатына үш рет қатысып, 2023 жылы Англияны жеңіп әлем чемпионы атанды, сондай-ақ УЕФА әйелдер чемпионатына екі рет қатысты. Жастар құрамалары да соңғы жылдары жетістіктерге қол жеткізді. 20 жасқа дейінгі құрама 2022 жылы ФИФА U-20 әйелдер әлем чемпионатында жеңіске жетті (2018 жылы күміс жүлдегер атанды). 19 жасқа дейінгі құрама 2004, 2017 және 2018 жылдары УЕФА 19 жасқа дейінгі әйелдер чемпионатында жеңімпаз атанды (2012, 2014, 2015 және 2016 жылдары күміс жүлдегер атанды). 17 жасқа дейінгі құрама 2010, 2011, 2015 және 2018 жылдары УЕФА 17 жасқа дейінгі әйелдер чемпионатында жеңіске жетті (2009, 2014, 2016 және 2017 жылдары күміс жүлдегер атанды), сондай-ақ 2018 және 2022 жылдары ФИФА U-17 әйелдер әлем чемпионатында жеңімпаз атанды (2014 жылы күміс жүлдегер, 2010 және 2016 жылдары үшінші орын).
Испанияның футболдан ерлер құрамасы (La Roja)
Испанияда өңірлік командалар, ең әйгілісі Каталония ұлттық футбол құрамасы, Баск елінің ұлттық футбол құрамасы және тіпті Галисияның ұлттық футбол құрамасы 1915 жылдан бастап бір-бірімен жарыса бастады. ФИФА ресми түрде мойындамаса да, бұл өңірлік командалар кейде достық ойындар өткізеді, ал кейбір ұлттық құрама ойыншылары екі команданың құрамында да ойнайды. Кейбір автономиялық үкіметтер мен тарихи аймақтардағы әлеуметтік топтар (әсіресе Каталония мен Баск елінде) өздерінің өңірлік командаларын ұлттық құрама деп атауды қалайды және халықаралық турнирлерге қатысуға ниеттенді. Испания ұлттық құрамасы, көбінесе La selección (ағылшын тілінде: The selection) немесе La Roja (ағылшын тілінде: The Red one) деп аталады, 1920 жылы Бельгияда өткен Олимпиада ойындарында халықаралық аренада тұңғыш рет өнер көрсетіп, күміс жүлдеге ие болды.
Футбол клубтарының жарыстары
Қазіргі уақытта Испаниядағы клубтар арасындағы ең маңызды үш жарыс - Ла Лига (ағылшын тілінде: Лига), Копа дель Рей (ағылшын тілінде: Король кубогы) және Суперкопа де Эспания (ағылшын тілінде: Испан Суперкубогы). Басқа тоқтатылған жарыстарға Лига кубогы, Ева Дуарте кубогы және Испания футбол федерациясының президенті кубогы жатады. Испаниядағы ең жоғары деңгейдегі ресми жарыстардың жеңімпаздары болып барлығы он алты клуб танылды, ал ФК Барселона жетпіс бес ұлттық титулмен ең көп марапатталған клуб атанды. Испания футбол лигасы жүйесі бірнеше лигадан тұрады, олардың арасындағы өрлеу және құлау қағидасы қолданылады. Сонымен қатар, Испания Корольдік Федерация Кубогы – Segunda División B, Tercera División және кейде Preferente Regional лигаларының командалары арасындағы футбол жарысы, олар Копа дель Рейдің бірінші кезеңінен өте алмаған немесе іріктелгеннен кейін шығарылған командалар үшін арналған.
The Spanish football league system consists of several leagues bound together hierarchically by promotion and relegation. In addition, Spanish Royal Federation Cup is a football competition for teams from the Segunda División B, the Tercera División and sometimes from the Preferente Regional who have failed to qualify or have been eliminated in the first round of the Copa del Rey.
Лига (Ла Лига)
1927 жылдың сәуір айында Аренас-клуб де Гетксо директоры Альваро Трехо Испанияда ұлттық лига құру идеясын алғаш рет ұсынды. Лиганың масштабы және кім қатысатыны жөніндегі көптеген талқылардан кейін, RFEF 1928 жылы бірінші Primera División құрамына кіретін он командаға келісім берді. ФК Барселона, Реал Мадрид, Атлетик Билбао, Реал Сосьедад, Аренас Клуб де Гетксо және Реал Унион бұрынғы Король кубогының жеңімпаздары ретінде таңдалды. Атлетик Мадрид, RCD Español және CE Europa Король кубогының финалистері ретінде, ал Racing de Santander Севилья ФК-мен өткізілген іріктеу турнирі арқылы қатысу құқығын алды. Барселона жарыстың алғашқы жеңімпазы атанды. Primera División-нан ешқашан түспеген үш негізгі клуб – Реал Мадрид, Барселона және Атлетик Билбао. Тағы алты клуб жоғары екі лигадан төмен түспеген: Севилья, Реал Сосьедад, Спортинг де Гихон, Валенсия, Эспаньол және Атлетик Мадрид. Тарихи тұрғыдан алғанда, әлемдегі ең үздік футболшылар испан футбол лигасында ойнады, олардың ішінде Рикардо Замора, Жозеп Самитиер, Альфредо Ди Стефано, Ладислав Кубала, Ференц Пушкаш, Реймонд Копа, Гектор Риаль, Телмо Зарра, Франсиско Хенто, Луис Суарес, Йохан Кройф, Диего Марадона, Бернд Шустер, Андони Зубизаррета, Майкл Лаудруп, Христо Стоичков, Ромарио, Зинедин Зидан, Ривалдо, Роналдо, Рауль, Роналдиньо, Карлес Пуйоль, Хави, Андрес Иниеста, Икер Касильяс, Криштиану Роналду және Лионель Месси бар. La Liga de Fútbol Profesional (LFP) Испаниядағы екі кәсіби футбол лигасының басқаруына жауапты. Кәсіби испан футболы Primera División (Бірінші дивизион) және Segunda División (Екінші дивизион) болып бөлінеді. Демеушілік келісімдерге байланысты Бірінші дивизион Liga Santander, ал Екінші дивизион La Liga SmartBank деп аталады. Бірінші дивизионда 20 кәсіби команда, ал Екінші дивизионда 22 команда өнер көрсетеді. Испанияда төменгі деңгейдегі ұлттық футбол лигалары да бар. Әр жыл сайын Бірінші дивизиондағы үш ең төменгі көрсеткішті команда Екінші дивизионға, ал Екінші дивизиондағы үш ең жоғары көрсеткішті команда Бірінші дивизионға көтеріледі. La Liga – әлемдегі ең танымал кәсіби спорт лигаларының бірі. 2014/15 маусымында стадиондарға орташа есеппен 21 000 адам қатысты, ең төменгі көрсеткіш 4 780 адамды, ал ең жоғары көрсеткіш 77 632 адамды құрады. Сонымен қатар, La Liga – әлемдегі ең табысты кәсіби спорт лигаларының бірі (2016 жылы кірісі 2,2 миллиард доллар). La Liga-ның 90 жылдық тарихында (азаматтық соғыс кезінде лига үш маусымға тоқтатылған кездерді есептемегенде) Барселона мен Реал Мадрид 60 титул жеңіп алды. Барселона мен Реал Мадрид – өзара қарым-қатынастағы екі жанкешті қарсылас, олардың арасындағы матчтар Эль Класико деп аталады. Бұл жарыс 1928 жылы Campeonato de Liga – Лига Чемпионаты – құрылғанға дейін өтті. Алғашқыда ол Копа дель Аюнтамето де Мадрид (Мадрид қалалық кеңесінің кубогы) деп аталды. 1905-1932 жылдар аралығында ол Копа де Су Majestad El Rey Alfonso XIII (Оның Ұлылығы Король Альфонсо XIII кубогы) деп аталды. Екінші испан республикасы кезінде ол Кубок Копа дель Президеде де ла Република (Республика президенті кубогы) немесе Копа де Испания (Испан кубогы) деп аталды. Франсиско Франконың испан мемлекеті жылдарында ол Кубок Су Экселенсия Эль Генералисимус немесе Копа дель Генералисимус (Оның мырзалығы, Жоғарғы генерал кубогы) деп аталды. Олар 14 рет жеңіске жетті және үш рет күміс жүлдегер атанды. Реал Мадрид сонымен қатар Интерконтинентальдық кубокта (үш титул, Милан, Пенарол, Бока Хуниорс және Насионалмен рекордты бөліседі) және ФИФА Клубтық әлем кубогында (төрт титул) ең табысты клуб болып табылады. Барселона ФИФА Клубтар арасындағы әлем чемпионатында ең көп жеңімпаз атанған екінші клуб (үш титул), сонымен қатар ол УЕФА Суперкубогында ең көп жеңімпаз атанған клуб (бес титул, Миланмен рекордты бөліседі). Сонымен қатар, Барселона бір жылда алты жарыстың алтысын жеңген алғашқы футбол клубы (2009 ж.), ал алты еселік турнирді аяқтады, және тарихта екі рет континенттік үштікке қол жеткізген алғашқы еуропалық клуб (2009 және 2015 ж.). Севилья – жеті титулмен УЕФА Кубогы / УЕФА Еуропа Лигасының ең табысты клубы. Барлығы 79 халықаралық титул иеленген испан футбол клубтары. Жылдар бойы испан клубтары Еуропа кубогы мен Чемпиондар лигасын он сегіз рет, УЕФА Суперкубогын он төрт рет, УЕФА Кубок жеңімпаздарының кубогын жеті рет, УЕФА Кубогын / Еуропа лигасын он төрт рет, УЕФА Интертото кубогын жеті рет және Қалалар арасындағы жәрмеңке кубогын алты рет жеңіп алды. Сонымен қатар, испан клубтары төрт рет Континенттік аралық кубокты және жеті рет ФИФА клубтық әлем чемпионатын жеңіп алды.
Футбол әйелдер лигасының бірінші дивизионы
Primera División, сондай-ақ Liga F деп аталады, Испаниядағы әйелдер футболының жоғары лигасы болып табылады. Оны Liga Profesional Femenina de Fútbol ұйымдастырады. УЕФА-ның ең бағалы алты ұлттық лигасының бірі саналатын ол, Еуропадағы маңызды лигалардың қатарында. 2021–22 маусымнан бастап, үш үздік команда УЕФА Чемпиондар лигасына ілікпейді. 1988 жылы құрылған лига тарихында барлығы 12 клуб чемпион атанды. Барселона 8 рет жеңіске жетіп, ең табысты команда болып табылады.
Королеваның кубогы (Copa de la Reina)
Королева Кубогы – Испания Корольдік футбол федерациясы ұйымдастыратын жыл сайынғы кубок турнирі. Толық атауы – Campeonato de España Copa de Su Majestad la Reina (Испания Чемпионаты – Оның Самалық Королевасының Кубогы). Турнирдің алғашқы маусымы 1983 жылы, испан әйелдер лигасы құрылғанға дейін бес жыл бұрын өтті. 1981 және 1982 жылдары екі рет «Королева София Кубогы» деген атпен өткізіліп, «Карбо» жеңіске жетті. Турнирдің алғашқы ресми танылған нұсқасы – 1983 жылғы маусым болды. 2004 жылдан 2017 жылға дейін турнир лига маусымы аяқталғаннан кейін жекелей ойын (нокаут) жүйесімен өткізілді, оған лиганың үздік сегіз клубы қатысты. 2018 жылдан бастап бірінші дивизионның барлық 16 командасы жарысқа қосылып, ол лига маусымы барысында басталады. 2021–22 маусымында 52 клуб қатысты: «Примера Дивизион» лигасының барлық 16 командасы, «Сегунда Дивизион Про» лигасының барлық 32 командасы және «Примера Насьональ де Футбол» лигасынан көтерілген төрт команда. «Барселона» тоғыз рет жеңіске жетіп, ең табысты команда атанды, көбінесе лигамен бірге қос жеңіске жетті. «Эспаньол» және «Леванте» командаларының әрқайсысы алты рет жеңіске жеткен.
Испания әйелдер Суперкубогы (Supercopa de España Femenina)
Суперкубок Испанияның әйелдер кубогы – бұл суперкубок турнирі, оған Кубок королевасының жеңімпаздары мен күміс жүлдегерлері, сондай-ақ Кубок финалы арқылы ілікпеген Бірінші дивизионның ең жоғары рейтингтегі командалары қатысады. 1997 жылдан 2000 жылға дейін суперкубоктың төрт мәрте өткізілуіне Лига және Кубок королевасының жеңімпаздары арасында күрес болды, Сан-Висенте CFF біріншісін, Атлетико Малага екіншісін, Эйбартарака FT үшіншісін жеңіп алды, ал Леванте (Сан-Висентті қосып алғаннан кейін) соңғысын жеңді. Бұл жарыс 2019 жылдың желтоқсанында Корольдік испан футбол федерациясы тарапынан қайта жандандырылды. Суперкубокқа қатысушылардың саны төрт командаға дейін ұлғайтылып, Кубок королевасы мен Бірінші дивизионның жеңімпаздары мен күміс жүлдегерлері шақыртылды. Барселона үш мәрте жеңіске жетіп, ең табысты команда атанды.
Испания футболында этникалық мәселелер
Бүгінде Испаниядағы жағдай салыстырмалы түрде тыныш болғанымен, этникалық мәселелер ұзақ жылдар бойы проблема туғызып келеді. Франсиско Франконың тоталитарлық және репрессивті режимінен қалған мұраға келсек, испан футболында нәсілдік сегрегацияның күшті сезімі байқалды. Расизм мен бұрынғы қақтығыстар жиі қарсылықтың белгісі ретінде пайдаланылып, Испанияның халықаралық аренадағы жетістіксіздігіне әсер етті, бұл Испанияның өте талантты ойыншылары мен мықты клубтарына қарамастан орын алды. Бұл мәселе ең айқын түрде Баск елі мен Каталонияда көрінеді. Испаниядағы «Реал Мадрид» пен «Барселона» арасындағы танымал «Эль Класико» матчтары каталондықтар арасындағы қарым-қатынастағы бірнеше мәселеге толы. Көпшілік каталон тәуелсіздігін қолдады, сондай-ақ «Барселона» клубын және Испанияны біртұтас мемлекет ретінде сақтауды көздеген «Реал Мадрид» клубын қолдады. Бұл мәселенің тамыры Франко Испаниясы кезіне барып жетеді, осы кезде «Барселона» мен каталондықтардың ұлттық ерекшеліктері күшті түрде басып тасталды. Франко режимі көбінесе Мадрид клубтарын («Реал» және «Атлетико Мадрид») жақтап отырды. Франконың қайтысынан кейін ондаған жылдар бойы жүргізілген саяси жаралылардың жазылуы елдің қаралы өткеніне шешім табуға көмектесті. Дегенмен, каталондықтар мен кастильдіктер арасындағы антагонизм әлі де күшті және көбінесе каталондықтардың ұлттық ерекшеліктеріне және каталон тілінің басылуына байланысты футболдағы жаңжалдарға себеп болады. Каталонияда туған футболшылар мен жаттықтырушылар, мысалы, Хави, Карлес Пуйоль және Пеп Гвардиола тәуелсіз Каталония идеясын қатты қолдады, бұл бірнеше рет хаос тудырды. Каталония мен Кастилия арасындағы шиеленіске қоса, Басктар мен испан үкіметі арасындағы қарым-қатынастағы шиеленіс те футболға көшті, онда Басктар өздерінің ұлттық ерекшеліктерін сақтауға тырысып, бірнеше жағдайда испан шенеуніктерімен және үкіметті қолдайтын клубтармен қақтығысқа түсті. Баск футбол шенеуніктері Испаниядан бөлек команда ретінде танылу үшін УЕФА мен ФИФА-дан бірнеше рет сұраныс білдірді, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Ұлттық мәселе Баск футболының испан футболымен қарым-қатынасына да әсер етеді. Испания футболында Валенсия, Андалусия, Астурия және Галисия сияқты әртүрлі этникалық аймақтар арасында да шиеленістер бар, олар өзара немесе орталық үкіметпен қарым-қатынаста. Алайда, бұл шиеленіс ешқашан каталондықтар мен басктар арасындағы шиеленіс деңгейіне жеткен емес.