Жоан Гампер: «Барселона» мен «Цюрихтің» негізін қалаушысы

Кіріспе

Испан-швейцариялық футбол басшысы және спортшы (1877–1930)

Ханс Макс Гампер Хаессиг (; 22 қараша 1877 – 30 шілде 1930), көбінесе Жоан Гампер деп танылатын, Швейцарияда туған футбол басшысы және жан-жақты спортшы. Ол Швейцария мен Испанияда футбол клубтарын құрды, ең танымалдары – «Барселона» және «Цюрих» клубтары. Ол «Барселона» клубының әуесқойлық дәуірінің ең маңызды тұлғаларының бірі саналады, 1899 жылы клубтың құрылуына тікелей басшылық етті, содан кейін 1899-1903 жылдар аралығында клубтың алғашқы капитаны болды, «Барса» сапында 48 матчта 100-ден астам гол соқты және 1902 жылы командасын «Копа Макая» турнирінде жеңіске жеткізді, бұл клубтың алғашқы титулы болды. Ол 1908-1925 жылдар аралығында бес рет клуб президенті қызметін атқарды. Оның маңызды жетістіктерінің бірі – 1909 жылы өз стадионының құрылысына қаражат табу болды, ол 1910 жылдары клубтың өсуіне ықпал еткен маңызды фактор ретінде қарастырылады. Гампер басшылығымен «Барселона» клубтық тарихында он бір рет Каталония чемпионатында, алты рет Испания Кубогында және төрт рет Пиреней Кубогында жеңіске жетті.

Алғашқы жылдар

Ханс Макс Гампер (анасының бойжеткендегі аты – Хаэссиг – испан тіліндегі дереккөздерде көбінесе қосылады) Швейцарияның Винтертур қаласында дүниеге келді. Ол Август Гампер мен Розин Эмма Хаэссигтің бес баласының үлкені және үшіншісі болды. Сегіз жасында анасы туберкулезден қайтыс болды, ал отбасы Цюрихке көшті. Ол қаланың азаматы болды және жастық шағында орталықта орналасқан Парадеплацтағы Гридер жібек сауда үйінде шеберлікке үйренді. Жастығында Гампер велосипед тебуді және жүгіруді ұнатты. 1893 жылы, 15 жасында, ол Швейцария чемпионы Эдуард Виккидің 100 км-ден астам жарыста (Гастон Бегьюинге қарсы) қарқынын ұстаушысы болды. Өмірі бойы ол барлық спорт түрлерін жақсы көрді, футболдан басқа регби, теннис және гольф ойнады. Швейцарияда ол футболшы ретінде жоғары бағаланды. Оның алғашқы футбол клубы Excelsior Zürich болды, ол кейіннен FC Barcelona сияқты қызыл және көк түстерде ойнады. Excelsior клубының бірнеше мүшелері FC Turicum Zürich құру үшін бөлінгеннен кейін, 1896 жылы Excelsior клубымен бірігіп FC Zürich құрды. Гампер клубтың негізін қалаушысы және алғашқы капитаны болды. Швейцариядағы футболдың алғашқы жылдарында достық ойындарда басқа қалалардан келген командалардың шексіз санына қонақ ойыншы ретінде қатысуға рұқсат етілді. Гампердің басқалармен бірге FC Winterthur және FC Basel үшін екі ойын ойнағаны белгілі. Ханс Гампер 1898 жылы FC Zürich атынан 800 м және 1600 м қашықтықтағы швейцариялық рекордтарды сақтады. Сонымен қатар, ол сол жылдың күзінде Цюрихте алғашқы халықаралық жеңіл атлетика жарысын ұйымдастырды. Бүгінде бұл іс-шара әлемдегі ең танымал халықаралық жеңіл атлетика жарыстарының бірі – Weltklasse Zürich (FC Zürich-тің LC Zürich компаниясы ұйымдастырады). 1897 жылы жұмыс оны Францияның Лион қаласына уақытша алып барды, онда ол Athletique Union үшін регби ойнады. Өзінің туған жерінде клубтар құрған Гампер жаңа қалада да солай етуді шешкенде, ол Толоса спорт залының директоры Хайме Виламен байланысқа түсті, ол кезде Бонановада футбол ойнайтын әуесқойлар тобының үйі болды. Ол оған жақсы ұйымдастырылған футбол клубы құру идеясын ұсынды, бірақ Вила оны қабылдамады, өйткені ол қатарында шетелдіктерді қаламай, 1899 жылдың қазан айында Català FC құрды. Алайда, бұл оны жігерінен айырмады, Гампер енді олардың тегіне қарамастан, барлығына ашық ұйым құруды мақсат етті. Ол әлеуметтік интеграция құралы ретінде қызмет ететін, әркім өз ойын айта алатын және мүшелері еркін басқаратын демократиялық қоғам құруға мүмкіндік беретін клубты көз алдына келтірді. Оң жауап 29 қарашада Gimnasio Solé-де өткен кездесуге әкелді және "Futbol Club Barcelona" дүниеге келді. Құрылтайшылардың арасында швейцариялық, британдық және испандық энтузиасттар болды. Клубтың екінші ойынында ол Барсаның алғашқы голының авторы болды, ол Català FC-ге қарсы 3-1 есебімен жеңіске жеткен екі гол соқты. Келесі маусымда ол Барселонаға клубтың алғашқы кубогын, 1901–02 жылғы Кубогын жеңуге көмектесті, 1902 жылдың 23 наурызындағы соңғы матчта Català SC-ге 15-0 есебімен жеңіске жетіп, хет-трик жасады. Алайда, финалда Барса Club Vizcaya-ға 2-1 есебімен ұтылып қалды. 1903 жылы ол өзінің мансабына жаңа атақ қосты, бұл Копа Барселона, кейіннен ол Каталония чемпионатының төртінші басылымы ретінде танылды. 1903 жылдың 1 ақпанында Гампер 9 гол соқты және Барса X Sporting Club-ты 13-0 есебімен жеңді, осылайша Барса тарихында бір ойында 9 голдан үш рет соққан алғашқы және жалғыз ойыншы болды.

Hans Max Gamper (his mother's maiden name – Haessig – is generally appended in Spanish sources) was born in Winterthur, Switzerland. He was the eldest son and third of five children born to August Gamper and Rosine Emma Haessig. His mother died of tuberculosis when he was eight and the family moved to Zürich. He became a citizen of the city and in his later youth started to learn his craft as a tradesman in an apprenticeship at the silk trade house Grieder at the centrally located Paradeplatz. As a youngster, Gamper was a keen cyclist and runner. In 1893, 15 years old, he was one of the pacers of Swiss champion Edouard Wicky in a match race competition over 100 km (against Gaston Béguin). Throughout his life he was a lover of all sports and, apart from football, he also played rugby union, tennis and golf. In Switzerland, he was highly regarded as a footballer. His first football club was Excelsior Zürich which was playing in the same colours (red and blue) as later FC Barcelona. After some members of Excelsior split off to form FC Turicum Zürich, they reunited with Excelsior in 1896 to form FC Zürich. Gamper was a co founder and the first captain of the club's history. In the early years of football in Switzerland, it was allowed to play for an indefinite number of teams from other cities as a guest player in friendly games – Gamper is known to have played among others two games for FC Winterthur and FC Basel. Hans Gamper representing FC Zürich was in 1898 holder of the Swiss records over the 800m and 1600m track distances. He also organized the first international athletics competition in Zürich during autumn of the same year. Today, this event is one of the most renowned international athletics events worldwide, the Weltklasse Zürich (organized by FC Zürich spin off LC Zürich). In 1897, work took him temporarily to Lyon in France, where he played rugby for Athletique Union. When Gamper, who had already founded clubs in his home country, decided to do the same in his new city, he contacted Jaime Vila, the director of the Tolosa gym, which at the time was the home to a group of football enthusiasts that was also practicing the sport in Bonanova. He proposed to him the idea of creating a well organized football club, but Vila rejected him as he did not want foreigners in its ranks and ended up founding Català FC in October 1899. This did not discourage him, however, with Gamper now aiming to create an organization that was open to everyone, regardless of their origin. He envisaged a club that served as a means of social integration, in which everyone could speak their mind, and create a democratic society that was freely governed by its members. A positive response resulted in a meeting at the Gimnasio Solé on 29 November and "Futbol Club Barcelona" was born. The founders included a collection of Swiss, British, and Spanish enthusiasts. In the club's second game, he was the author of Barça's first ever goal, netting twice in a 3–1 win over Català FC. In the following season, however, he helped Barcelona win the club's first trophy, the Copa Macaya in 1901–02, netting a hat trick on the final matchday on 23 March 1902 in a 15–0 victory over Català SC. In the final, however, Barça lost 2–1 to Club Vizcaya. In 1903, he added a new title to his career, the Copa Barcelona, which was later recognized as the fourth edition of the Catalan Championship. On 1 February 1903, Gamper scored 9 goals to help Barça to a 13–0 win over X Sporting Club in the Copa Barcelona, thus becoming the first and only player to score three 9 goal hauls in his career at Barça.

Клубтың президенті

1908 жылы Гампер алғаш рет «Барселона» клубының президенті болды. Гампер клуб жабылуға айналып тұрған кезде президенттікке келді. Бірнеше үздік ойыншылар клубтан кетіп, олардың орны толтырылмады. Бұл жағдай клубтың алаңда да, алаңнан тыс жерде де өнімділігіне әсер ете бастады. Клуб 1905 жылғы Каталония чемпионатынан бері ешбір жүлде жеңіп алмады, соның салдарынан қаржылық қиындықтар туды. Кейіннен ол бес рет клуб президенті болды (1908–09, 1910–13, 1917–19, 1921–23 және 1924–25 жылдары) және 25 жыл бойы клубты басқарды. Гампер сонымен қатар клубтың тарихындағы ең көп гол соққан ойыншылардың бірі – Паулино Алькантарани клубқа шақырды, ал 1917 жылы Джек Гринвеллді жаттықтырушы етіп тағайындады. Бұл клубтың алаңдағы жағдайын жақсартуға көмектесті. Гампердің басшылығымен «Барселона» 11 рет Каталония чемпионатында жеңіске жетті, 6 рет Испания Кубогын (Copa del Rey) және 4 рет Пиреней Кубогын ұтты, алғашқы алтын дәуірін бастан кешірді. Гринвеллдің командасында Алькантарадан басқа Сагибарба, Рикардо Замора, Жозеп Самитиер, Феликс Сесумага және Франц Платко сияқты ойыншылар да болды. Гампердің соңғы президенттік мерзімі даулы жағдайлармен және жеке трагедиямен аяқталды. 1925 жылдың 24 маусымында «Барселона» жанкүйерлері Испанияның ұлттық әнұранын ұнатпады, ал британдық Корольдік теңіз жаяу әскерлерінің оркестрі орындаған «God Save the King» әніне қолдау көрсетті. Примо де Ривераның диктатурасы Гамперді каталондық ұлтшылдықты қолдауда айыптады. Шындығында, Гампер өзін қабылдаған Каталонияға деген ризашылығын білдіру үшін «Барселона» клубына оның мәнін анықтайтын қасиетті құндылықты сіңірді: каталондық өзіндік ерекшелікке деген адалдығын. Оның жерлеу рәсіміне қала тұрғындарының көп саны қатысты. «Барселона» футболшылары Гампердің мәйітін Монжуик зиратына апарып жерледі. 2002 жылы «Барселона» клубы оның туғанына 125 жыл толуын атап өтті. 2004 жылы 1910 жылдан бері Барселонада кеңсесі бар швейцариялық «Winterthur Group» сақтандыру компаниясы «Барселона» баскетбол командасының демеушісі болды, нәтижесінде команданың формаларында Гампердің туған жері көрсетілді және команданың аты «Winterthur FCB» болып өзгерді. Бұл 2007 жылға дейін сақталды, содан кейін «Winterthur Group» компаниясы «AXA» компаниясымен сатып алынды. Бұл және клубтың полидепортивоға айналуы, Гампердің өзінің бейнесін толықтай бейнелейтін құрметтің ең лайықты түрі болар. Бүгінде «Барселона» тек футбол клубы ғана емес. Ол әуесқойлар арасында жеңіл атлетика спортын және регби мен велоспорт командаларын дамытады. Бұл спорт түрлерінің барлығы Гампердің өзі ойнаған спорт түрлері еді. «Барса» сонымен қатар кәсіби баскетбол, гандбол және роликті хоккей командаларына, сондай-ақ әуесқой жабық футбол, әйелдер футболы, волейбол, бейсбол және далалық хоккей командаларына ие. Сонымен қатар, клубтың мұз үстіндегі хоккей командасы да болған.

In 1908 Gamper became president of Barcelona for the first time. Gamper took over the presidency as the club was on the verge of folding. Several of the club's better players had retired and had not been replaced. This soon began to affect the club's performances both on and off the field. The club had not won anything since the Campionat de Catalunya of 1905 and its finances suffered as a result. He was subsequently club president on five separate occasions (1908–09, 1910–13, 1917–19, 1921–23 and 1924–25) and spent 25 years at the helm. Gamper also recruited the legendary player Paulino Alcántara, the club's seventh all time top scorer, and in 1917 appointed Jack Greenwell as manager. This saw the club's fortunes begin to improve on the field. During the Gamper era, FC Barcelona won eleven Championat de Catalunya, six Copa del Rey and four Pyrenees Cup and enjoyed its first golden age. As well as Alcántara the Barça team under Greenwell also included Sagibarba, Ricardo Zamora, Josep Samitier, Félix Sesúmaga and Franz Platko. Gamper's final presidency ended in controversial circumstances and personal tragedy. On 24 June 1925, FC Barcelona fans jeered the Spanish national anthem and then applauded God Save the King, performed by a visiting British Royal Marine band. The dictatorship of Primo de Rivera accused Gamper of promoting Catalan nationalism. And in fact, as a sign of his gratitude to Catalonia, the country that had welcomed him, Gamper imbued FC Barcelona with the essence that has come to define it ever since: its commitment to Catalan identity. His funeral was attended by many people in the city. Players of FC Barcelona took the coffin to the Cemetery of Montjuïc, where Gamper was buried. In 2002 FC Barcelona marked the 125th anniversary of his birth. In 2004 the Winterthur Group, a Swiss insurance company with offices in Barcelona since 1910, became sponsors of the FC Barcelona basketball team, which led to the team featuring the birthplace of Gamper on their shirts and in their name Winterthur FCB until 2007, after Winterthur Group was purchased by AXA. Perhaps this and the fact that the club developed into a polideportivo, the very personification of Gamper, is the most fitting tribute to this all round sportsman. Today Barcelona is "more than just a football club". It promotes amateur track and field sports and has rugby union and cycling teams. All of these were sports played by Gamper. Barça also has professional basketball, handball and roller hockey teams as well as amateur indoor football, women's football, volleyball, baseball and field hockey teams. Over the years they have even had an ice hockey team.

Жеке тұлға

Каталон чемпионатының үздік мергені: 1900–01 маусымда 31 голмен, 1901–02 маусымда 19 голмен және 1902–03 (Барселона кубогы) маусымда 21 голмен.