Кіріспе

Британдық теңіз офицері (1799–1877)

Адмирал сэр Эдвард Белчер (27 ақпан 1799 – 18 наурыз 1877) – британдық теңіз офицері, гидрограф және саяхатшы. Жаңа Шотландияда дүниеге келген ол Массачусетс, Нью-Гэмпшир және Нью-Джерси колонияларының губернаторы болған Джонатан Белчердің шөбересі болды.

Ерте өмір

Белчер Новая Шотландияның Галифакс қаласында туған, Эндрю Белчердің екінші ұлы және 1812 жылы Корольдік теңіз күштеріне қабылданды.

Сауалнамалар

1825 жылы ол Фредерик Уильям Бичидің Тынық мұхиты мен Беринг бұғазына жасаған экспедициясына геодезист ретінде қатысты. 1835 жылы ол Ирландия теңізінде, ал 1836 жылы Африканың солтүстік және батыс жағалауларында, сондай-ақ британ теңіздерінде зерттеу жұмыстарын жүргізетін кемеге командир болып тағайындалды. Белчер Оңтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауында Бичи аяқтай алмаған жұмысын жалғастырды. Ол 1839 жылы Транс-Тынық мұхиты арқылы Англияға қайтуға бұйрық берілген кемеге мінген. Белчер 1840 жылы Қытайдағы соғысқа жіберілгендіктен, сапар кезінде тоқтап, барған бірнеше аралдарда түрлі байқаулар жасады. 1841 жылдың 25 қаңтарында командир Белчер Гонконг аралының солтүстік жағалауындағы Посессион-Пойнтқа қонды және Гонконг портын алғаш рет британдық зерттеуден өтті. 1842 жылы соғыс аяқталғаннан кейін ол үйіне оралды және келесі жылы қызметтері үшін рыцарь атағын алды. Ол 1847 жылға дейін Шығыс Үндістанда, Филиппинде, Гамильтон портында және басқа да жерлерде зерттеу жұмыстарын жүргізіп, картографиялық материалдар жасады.

Арктикалық экспедиция

1852 жылы Белчер сэр Джон Франклинді табу және құтқару үшін соңғы және ең үлкен Адмиралтейство экспедициясына жетекшілік етті. Ол сондай-ақ Гонконгтағы бұрынғы картографиялық офицері сэр Ричард Коллинсон мен сэр Роберт МакКлюрді іздеуге міндеттелді. Ол көп аумақты санамен зерттеп, МакКлюрді құтқарып, бес кемесінің төртеуін мұзда қалдырды. Оның бес кемесі болды: (Белчер), (Генри Келлетт, екінші офицер Джордж Нарес), бу тіркелмелі кемелері «Пионер» (Шерард Осборн) және «Интрепид» (Сэр Леопольд МакКлинток) және деполық кеме (Уильям Пуллен). Белчер мен бір тіркелмелі кеме Корнуоллис аралы мен Девон аралы арасындағы Веллингтон каналына енуі керек еді, онда Франклиннің болуы күтілді, ал Келлетт батысқа, Мелвилл аралына барып, Коллинсон мен МакКлюрді іздеуге жіберілді. «Солтүстік Жұлдыз» Бечи аралында жабдықтау базасы ретінде қалуға тиіс болды. 1852 жылдың сәуір айында Нореден аттанды. Қысқы айларда «Ассистенс» және «Пионер» Веллингтон каналының солтүстігіндегі Нортумберленд шығанағында тоңды, ал «Резолют» және «Интрепид» Мелвилл аралының жанында мұзға сігіп қалды – 1819 жылы сэр Уильям Эдвард Пэрриден бері осылай батысқа жеткен алғашқы кемелер. Көптеген зерттеулер адамдармен тартылған саналармен жүргізілді. 1853 жылдың сәуір айында Леопольд МакКлинток және басқалары «Резолюттан» санамен аттанып, 105 күннен кейін 1400 мильді (2253 км) жүріп өтіп, Принц Патрик аралын ашты. Тағы бір топ батысқа жол тартты және кемесі Мерси-Бейде мұзға сігіп қалған Роберт МакКлюрді тапты. Белчер санамен солтүстіске барып, Девон аралының солтүстік ұшынан канал тапты, бұл Франклиннің Баффин шығанағына қашуға пайдаланған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Жазда мұз ерігенде, ол кемелерін Веллингтон каналымен жоғары қарай итерді, бірақ қайтадан мұзға сігіп қалды. 1854 жылдың ақпан айында Белчер кемелері мен экипажының қауіпсіздігі туралы үлкен алаңдаушылық білдірді. Сәуір айында ол Келлетке кемелерін тастап, санамен «Солтүстік Жұлдызға» қайтуға бұйрық берді. Белчер екі кемесін шілде айының соңында тастап кетті. Бичи аралына (және «Бридалбайнға») келген екі кеменің көмегімен бүкіл экспедиция Англияға оралды. Белчер кемесін жоғалтқандықтан сотқа тартылды, бұл кез келген капитан үшін міндетті процедура еді. Ол кінәсіз деп танылды, бірақ оның қылышы «ешқандай ескертусіз» қайтарылды. Одан кейін ол ешқашан активті командалық қызметке қайта оралмады. Қызығы, «Резолют» мұздан босап, Гренландияның оңтүстік-батысындағы Дэвис бұғазына дейін ағысып келді, онда оны американдық кит аулаушылар тапты. Американдық үкімет кемені Ұлыбританияға қайтарып берді, ал көп жылдар өткен соң кеме бөлшектелгенде, оның ағаштары американдық президентке арналған үстел жасауға пайдаланылды. Бұл «Резолют» үстелі, Виктория патшайымының сыйы, бүгінгі күнге дейін Овалдық кеңселерде қолданылады. Белчердің жетістіктеріне қарамастан, кейіннен Әскери-теңіз флотының гидрографы оны «өзі басқарған әрбір кемені жүзуші тозаққа айналдырған қатыгез мартинет» деп сипаттады.

Кейінгі өмірі

Соңғы қызметінен кейін Белчер 1867 жылы Бат орденінің қарамағындағы серігі, ал 1872 жылы адмирал атағын алды.

Жеке өмір

Ол қысқа мерзімге капитан Питер Хейвудтың келіні Диана Джоллиффке үйленді; ол неке оның оны жұқпалы аурумен (жыныстық жолмен жұғатын аурумен) ауыртып алғаны үшін заңды түрде ажырасуға шағымдануынан кейін тоқтатылды.

Мұра

Белчер Гонконгта Белчер көшесі, Белчер шығанағы және Кеннеди Таундағы «Белчер» атауымен еске алынады. Оның есімі сондай-ақ Канада Арктикасындағы Белчер аралдарында да мәңгіленген. Ол Адмиралтейство бағында, CFB Halifax базасында орнатылған мемориалдық тақта арқылы да құрметпен еске алынады. Оның құрметіне өте улы теңіз жыланы – Гидрофис белчери (Hydrophis belcheri) аталған. Белчер бұл түрінің голотипін жинаған, ол қазір Лондондағы Табиғи тарих мұражайында сақтаулы.