Кіріспе
Жапон жазушысы Йоко Тавада (多和田葉子 Тавада Йоко, 23 наурыз 1960 жылы туған) – қазір Берлинде тұратын жапон жазушысы. Ол жапон және неміс тілдерінде жазады. Тавада көптеген әдеби сыйлықтарға ие болған, олардың ішінде Акутагава сыйлығы, Танизаки сыйлығы, Нома әдеби сыйлығы, Идзуми Кёка әдебиет сыйлығы, Жаңа жазушылар үшін Гундзо сыйлығы, Гёте медалі, Клейст сыйлығы және Ұлттық кітап сыйлығы бар.
Yōko Tawada (多和田葉子 Tawada Yōko, born March 23, 1960) is a Japanese writer currently living in Berlin, Germany. She writes in both Japanese and German. Tawada has won numerous literary awards, including the Akutagawa Prize, the Tanizaki Prize, the Noma Literary Prize, the Izumi Kyōka Prize for Literature, the Gunzo Prize for New Writers, the Goethe Medal, the Kleist Prize, and a National Book Award.
Ерте өмір және білім
Тавада Токиодағы Накано қаласында дүниеге келген. Оның әкесі аудармашы және кітап сатушы болған. Ол Токионың Тачикава орта мектебінде оқыды. 1979 жылы, 19 жасында Тавада Транс-Сибирь теміржолымен Германияға сапар жасады. 1982 жылы Васеда университетінде орыс әдебиеті мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алғаннан кейін, Германияның Гамбург қаласына көшіп, әкесінің серіктесінің бірімен кітап тарату бизнесімен айналыса бастады. Ол бұл бизнестен бас тартып, Гамбург университетінде оқуға түсті және 1990 жылы қазіргі заманғы неміс әдебиеті бойынша магистр дәрежесін алды. 2000 жылы Цюрих университетінде неміс әдебиеті саласынан докторлық диссертациясын қорғады, онда оның ғылыми жетекшісі Зигрид Вайгель профессор болып тағайындалған еді. 2006 жылы Тавада Берлинге көшіп, қазірге дейін сонда тұрып жатыр.
Мансап
Таваданың шығармашылық жолы 1987 жылы «Нұр да во ду бист да ис ниш» («Нұр да во ду бист да ис ниш») атты өлеңдер жинағының жарық көргенімен басталды. Оның «Какато о накушите» («Жоғалған өкшелер») атты тұңғыш повесі 1991 жылы «Жаңа жазушылар» үшін Гунзо сыйлығына ие болды. Содан кейін «Сейдзё денсетсу» («Әулие туралы аңыз») (1996) және «Футакути отоко» («Екі ауызды адам») (1998) сияқты бірнеше кітаптары жарық көрді. Осы кітаптардың бір бөлігін Маргарет Мицутани ағылшыл тіліне аударды және 2009 жылы «Facing the Bridge» атты жинақта топтастырды. Тавада 1996 жылы неміс тілінде сөйлейтін емес жазушыларға арналған Адельберт фон Шамиссо сыйлығын жеңіп алды. 2000 жылы жазған «Хинагику но оча но баи» романы үшін «Изуми Кёка» әдебиет сыйлығына ие болды. Роман Германиядағы жастар конференциясына қатысып жүрген кезде жас кезінде ұрланған вьетнамдық қыздың тағдыры туралы айтады. Сьюзан Бернофски аударған ағылшыл тіліндегі нұсқасы 2009 жылы «The Naked Eye» деген атпен жарық көрді. 2005 жылы Тавада неміс емес адамның неміс мәдениетіне қосқан еңбегі үшін Гёте институтының Гёте медалін алды. 2011 жылы жетім қалған ақ аю Кнуттың оқиғасынан шабыттанған Тавада, тұтқындағы ақ аюлардың үш буынының көзқарасынан адам мен жануар арасындағы қарым-қатынасты зерттейтін үш байланысты қысқа әңгіме жазды. Бұрынғы жұмыстарында болғандай, ол жапон және неміс тілдерінде жеке қолжазбалар жасады. 2011 жылы Жапонияда «Юки но реншусеи» атты жапон нұсқасы жарық көрді. Ол 2011 жылғы Нома әдеби сыйлығын жеңіп алды және сондай-ақ Аудармадағы әйелдер үшін алғашқы Уорвик сыйлығына ие болды. Тавада 2013 жылы жапон және неміс поэзиясын аударғаны үшін Эрлангер сыйлығын жеңіп алды. Маргарет Мицутани аударған ағылшыл тіліндегі нұсқасы АҚШ-та 2018 жылы New Directions Publishing баспасында «The Emissary» деген атпен, ал Ұлыбританияда Portobello Books/Granta Books басылымы «Токионың соңғы балалары» деген атпен жарық көрді. 2016 жылы ол Клейст сыйлығын алды, ал 2018 жылы неміс тіліне сіңірген қызметі үшін Карл Цукмайер медалімен марапатталды. Мансабының басында Тавада жапон қолжазбаларының неміс тіліндегі басылымдарын дайындау үшін аудармашының көмегіне жүгінді, бірақ кейіннен ол әр тілде «үздіксіз аударма» деп аталатын процесте жеке қолжазбаларды бір уақытта жасады. Уақыт өте келе оның шығармалары жанр және тіл бойынша дамыды. Тавада жапон тілінде пьесалар мен романдар сияқты ұзын туындыларды, ал неміс тілінде қысқа әңгімелер мен эсселер сияқты қысқа туындыларды жазуға бейім. Сондай-ақ, неміс тілінде жазғанда жапон тілінде жазғаннан гөрі көбірек жаңа сөздерді қолданады. Таваданың шығармалары бір тілдің немесе бір тілдегі нақты сөздердің басқа тілдің көзқарасынан қарағанда қаншалықты ерекше екенін көрсетеді. Оның жазуында күтпеген сөздер, әліпбилер және идеограммалар қолданылады, бұл күнделікті өмірде аударманың қажеттілігіне назар аударады. Ол тілдің табиғи емес, «жасанды және керемет» екенін айтты және өз туындыларын аударған аудармашыларды өз қолжазбаларындағы сөз ойындарын өз тілдеріндегі жаңа сөз ойындарымен алмастыруға шақырды. Таваданың шығармаларындағы ортақ тақырып – сөздер мен шындық арасындағы қарым-қатынас, әсіресе тілдердегі айырмашылықтар басқа мәдениетке сіңуді мүмкін емес ететіні туралы ойлар. Мысалы, Тавада жапон тілінде сөйлейтін адам неміс және жапон тілдеріндегі «қарындаш» сөзін екі түрлі нысанды білдіретінін түсінеді деп санайды. Жапон сөзі таныс қарындашты, ал неміс сөзі шетелдік және «өзгеше» қарындашты білдіреді. Алайда, оның туындылары ұлттық тіл мен ұлтшылдық арасындағы байланысты, әсіресе жапон мәдениетіндегі кокуго/кокутай қарым-қатынасын да сынап көрсетеді. Таваданың әңгімелері көбінесе шекарадан өту туралы болады. Оның жазуы Таваданың елдер мен мәдениеттер арасында саяхаттаған тәжірибесіне негізделген, сонымен қатар ояну мен армандар, ой мен эмоциялар, апат алдындағы және одан кейінгі кезеңдер сияқты абстрактілі шекараларды зерттейді. Тавада Поль Селан мен Франц Кафканы маңызды әдеби ықпал деп атады.