Кіріспе

Корольдік биржа – Англияның Манчестер қаласындағы II санаттағы тізімделген ғимарат. Ол қала орталығында Сент-Анн алаңы, Биржа көшесі, Базар көшесі, Кросс-стрит және Ескі банк көшесімен шектелген аумақта орналасқан. Кешенге Корольдік биржа театры және Корольдік биржа сауда орталығы кіреді. Корольдік биржа Манчестердегі бомбалау кезінде және 1996 жылғы Манчестердегі жарылыста ауыр зақымдар алды. Қазіргі ғимарат – бұл жерде тауарлармен сауда жасау үшін пайдаланылған бірнеше ғимараттардың соңғысы, негізінен мақта және тоқыма, бірақ оған шектеу қойылмайды.

Тарих, 1729 жылдан 1973 жылға дейін

Ланкаширдегі мақта өнеркәсібін Ливерпульдегі мақта импорттаушылар мен брокерлер қамтамасыз етті, олар Манчестер және айналасындағы қалаларды жіп иру және дайын тоқыма өнімдерін шығару үшін қажетті шикізатпен жабдықтады. Ливерпуль мақта биржасы импортталған шикі мақтамен сауда жасады. 18 ғасырда бұл сауда құл саудасының бір бөлігі болды, онда африкалық құлдар Америкаға тасымалданды, онда мақта өсірілді, содан кейін шикі мақта сатылатын Ливерпульге экспортталды. Шикі мақта Манчестерде және мақта өсіретін айналасындағы қалаларда өңделді, ал Манчестер Корольдік биржасы бүкіл әлемде, соның ішінде Африкада жіп және дайын өнімдермен сауда жасады. Манчестердегі алғашқы биржа 1729 жылы ашылды, бірақ ғасыр соңына дейін жабылды. Мақта өнеркәсібінің өркендеуімен жаңа биржаның қажеттілігі туды. Томас Харрисон 1809 жылы Маркет және Экчендж көшелерінің қиылысында жаңа биржаны жобалады. Мақта саудасының кеңеюіне байланысты үлкен ғимараттар қажет болды және оның кеңейтілуі 1849 жылы аяқталды. Биржаны Манчестердегі көрнекті өнеркәсіпшілерден құралған комитет басқарды. 1855 жылдан 1860 жылға дейін комитетке Эдмунд Бакли төрағалық етті. Екінші биржа 1867 және 1874 жылдар аралығында салынған Mills & Murgatroyd жобалаған үшінші биржамен ауыстырылды. Ол 1914 және 1931 жылдар аралығында Брэдшоу Гасс & Хоуп компаниясымен кеңейтіліп, жаңартылды, нәтижесінде Англиядағы ең ірі сауда залы құрылды. Сауда залы үш күмбезден тұрды және қазіргі залдағыдан екі есе үлкен болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1940 жылы Рождествода Манчестердегі бомбалау кезінде неміс авиашабуылынан тікелей соққы алғандықтан биржаға ауыр зақым келді. Оның ішкі жағы кішірек сауда алаңымен қайта салынды. Бұрын қираған сағат мұнарасының жоғарғы қабаттары қарапайым нұсқада жаңартылды. 1968 жылы сауда тоқтатылды және ғимаратты бұзу қаупі туды.

Сәулет

Биржаның төрт қабаты және екі мансардалық қабаты Портленд тасынан тікбұрышты жоспар бойынша салынған. Ол классикалық стильде жасалған. Оның шифер шатырында үш әйнекті күмбез бар, ал жер қабатында шығыстан батысқа бағытталған аркада орналасқан. Бірінші қабатында орталық атриум бар. Жер қабатының фасады рустикалық тіреулермен жасалған, ал бірінші, екінші және үшінші қабаттарында коринфтік бағаналар бар. Бірінші мансарда қабатында балюстрадалы парапет, ал екінші мансарда қабатында мансардты шатыр бар. Солтүстік-батыс бұрышында барокко стиліндегі мұнара орналасқан, ал басқа бұрыштарда күмбездер бар. Батыс жағында үлкен дөңгелек кіреберіс аркасы және кең сатылар бар, ал бірінші және екінші қабаттардың терезелері дөңгелек аркалы. Үшінші қабат пен бірінші мансарда қабатында терезелер орналасқан. Royal Exchange Theatre 1976 жылы бес көркемдік директор – Майкл Эллиотт, Каспар Вреде, Ричард Негри, Джеймс Максвелл және Брэхам Мюррей тарапынан құрылды. Театрды Лоренс Оливье 1976 жылдың 15 қыркүйегінде ашты. 1979 жылы Грегори Херсовтың тағайындалуымен көркемдік директорлық кеңейтілді. Ғимарат 1996 жылдың 15 маусымында Корпорация көшесінде IRA бомбасы жарылғанда зақымдалды, жарылыс орны 50 метрден аз қашықтықта болды. Жарылыс күмбездің қозғалуына себеп болды, бірақ негізгі құрылым зақымдалмады. Жақын жердегі Сент-Анн шіркеуінің дерлік зақымсыз сақталуы, тастан салынған биржаның қорғау әсерінен болуы мүмкін. Бірсе тобы жүргізген жөндеу жұмыстары екі жылдан астам уақыт алды және 32 миллион фунт стерлингке бағаланды, бұл қаражат Ұлттық лотереядан бөлінді. Биржа қайта құрылған кезде театр труппасы Каслфилдте өнер көрсетті. Театр жөндеуден өтіп, екінші орын – студия, кітап дүкені, қолөнер дүкені, мейрамхана, барлар және корпоративтік іс-шараларға арналған бөлмелермен жабдықталды. Театрдың шеберханалары, костюмдер бөлімі және репетиция бөлмелері Лебедь көшесіне көшірілді. Жаңартылған театрды 1998 жылдың 30 қарашасында Принц Эдуард қайта ашты. Алғашқы қойылым – Стэнли Хоутонның «Хиндл оянады» пьесасы, бомба жарылған күні қойылуы тиіс еді. 1999 жылы Корольдік биржа Barclays Theatre Awards жүлдесінде «Жыл театры» атағын алды, бұл жаңғырту және амбициялық қайта ашылу маусымы үшін танылды. 2014 жылы Сара Франкком жалғыз көркемдік директор болып тағайындалды. 2016 жылдың қаңтарында Корольдік биржа The Stage журналынан «Жылдың өңірлік театры» сыйлығын алды. Сыйлықты жариялаған кезде The Stage былай деді: «Осы жылы көркемдік директор Сара Франкком Корольдік биржасында үлкен жетістіктерге жетті. Манчестер театрының 2015 жылғы қойылымдары соңғы уақыттардағы ең жақсы жыл болды». 2018 жылдың қаңтарында Royal Exchange Young Company The Stage Awards 2018 сыйлығында «Жыл мектебі» атағын жеңіп алды. 2019 жылдың 28 наурызында Корольдік биржа Сара Франккомның театрдың көркемдік директоры қызметінен кетіп, беделді ЛАМДА драма мектебінің директоры болып жаңа лауазымға тағайындалғанын хабарлады. 2019 жылдың 8 шілдесінде театр Брайони Шанахан мен Рой Александр Вайзды бірлескен көркемдік директорлар болып тағайындады. Театр үш деңгейде 800-ге дейін көрерменді қабылдай алады, бұл оны әлемдегі ең үлкен дөңгелек сахналы театр етеді. Жер қабатында 400 орын бар, олардың үстінде екі галерея орналасқан, әрқайсысында екі қатарда 150 орыннан бар. Студия – 90 орындық студиялық театр, тұрақты сахнасы жоқ және орындықтарды жылжытуға болады, бұл әртүрлі өндіріс стильдерін (дөңгелек, итермелеу және т.б.) ұйымдастыруға мүмкіндік береді. 2020 жылға дейін студия гастрольдік театр компаниялары, комедиялық артистер және жас көрермендерге арналған қойылымдарды қабылдады.

Театр бағдарламасы

Корольдік биржа жылына орташа есеппен 350 қойылым өткізеді, оның ішінде тоғыз кәсіби театрлық қойылым бар. Театр труппасының қойылымдары кейде Лондонда немесе 400 орындық жылжымалы театр сахнасында қойылады. Компания классикалық театр мен қайта қоюлар, заманауи драма және жаңа пьесаларды қамтитын алуан түрлі репертуар ұсынады. Шекспир, Ибсен және Чехов оның репертуарының негізгі бөлігін құрады, бірақ театр канонның басқа салаларынан да классикалық туындыларды қойды, соның ішінде «Ла Ронде» және «Гомбург князі» британдық премьералары, сондай-ақ «Төменгі тереңдіктер», «Дон Карлос» және «Диббук» қайта қоюлары. Америкалық драматургия да маңызды рөл атқарды – Теннесси Уильямс, О’Нилл, Миллер, Август Уилсон, жаңа пьесалармен қатар, «Киімхана», «Варварлар арасында», «Толығымен салауатты Глазго» және «Порт» пьесаларының әлемдік премьералары осы театр сахнасында өтті. Корольдік биржа студияда келуші театрлық труппалардың қойылымдарын, халық, джаз және рок концерттерін, сондай-ақ пікірсайыстар, оқулар мен әдеби шараларды ұйымдастырады. Театр түрлі жастағы балаларды драмалық үйірмелерге және топтарға тартады, олардың қатысуымен қойылымдар қойылады. Мысалы, «Тыңшылық құсы» және «Теңізден қашып кеткен бала» қойылымдары бар.