Кіріспе

Британдық радиолық сериалдық драма

"Мэри Дейлдің күнделігі" BBC радиосының алғашқы маңызды сериалдық драмасы болды. Ол алғаш рет 1948 жылдың 5 қаңтарында BBC Light Programme, кейін BBC Radio 2 арнасында эфирге шықты; ол 1969 жылдың 25 сәуіріне дейін жалғасты. Әр апта күні түстен кейін жаңа эпизодтар беріліп, ертесіне таңертең қайталанып тұратын. Соңғы эпизодтан кейін бірнеше күн өткен соң, "Waggoners' Walk" жаңа сериалдық драмасы оның орнына келді. Көп жыл бойы басты сценарийші Джонкил Антони болды, ал оның алғашқы әріптесі (лақап атымен) Тед Уиллис болды, кейіннен ол "Диксон оф Док Грин" сериалын жасады. Басты кейіпкер, миссис Дейл рөлін 1963 жылы даулы жағдайларда Эллис Пауэлл ойнауын тоқтатып, оның орнына Джесси Мэтьюс келді.

Формат

Бағдарламаның ерекше жаңалығы – әрбір эпизодтың қысқаша кіріспесін Дэйл ханым күнделігін жазып отырғандай айтуы болды. Сериал дәрігердің әйелі Мэри Дейл мен оның күйеуі Джимнің, сондай-ақ орта тап қоғамының өміріне арналған. Дейлдер Лондон метро стиліндегі ойдан шығарылған Парквуд Хилл қалашығындағы Вирджиния Лоджасында тұрды. Олар Лондонның Брент және Харроу аудандарының шекарасында орналасқан Кентонның нақты аймағынан осы жерге көшіп келді. Кейін, бағдарламаны және оның ортасын жаңарту үшін продюсерлер отбасын ойдан шығарылған Экстон жаңа қаласына көшірді. Миссис Дейлдің анасы – Розмари Фримен, Джим оны әрқашан, бірқалыпты түрде, "қайын ене" деп атады. Доктор және миссис Дейлдің Гвен есімді қызы мен Боб есімді ұлы болды. Боб Женниге үйленді, олардың егіздері бар. Гвен күйеуі Дэвид Багама аралдарында су шаңғысымен апатқа ұшырап қаза болғаннан кейін жесір қалды, ол онда бай әйелімен демалып жүрген еді. Мэри Дейлдің әпкесі Салли (ол оны әрқашан "Селли" деп айтқан) Челсиде тұрды және ерекше адамдармен араласты. Дейлдер мен олардың достары (Миссис Фрименнің мысығы Капитан да бірге, оның аты бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан күйеуінің шенімен байланысты болған) өте жақсы арақатынаста болды. Бәрі де сыйлы, жайлы және орта тапқа тән болды.

Гомосексуализмді емдеу

Бұл бағдарлама британдық драмалардың арасында алғашқы болып, басты рөлде гомосексуалдығы белгілі кейіпкерді – Ричард Фултонды (Дэвид Марч сомдаған), Саллидің күйеуін, жақсы жағынан көрсеткен туынды деп есептеледі. Ұлыбританияда гомосексуализм әлі де заңсыз болған кезде, гей ер адамды көрсету – өте батыл қадам болды. Бағдарлама жасаушылары осы тақырыпты көтеруге қажетті уақыт келді деп санағандықтары анық. Дегенмен, Ричард Фултон кейіпкері бірнеше жағынан ерекшелік танытты. Соның ішінде, ол (көрінерінде, гомосексуал жазушы Патрик Уайттың прототипі болғанымен) сериалда гетеросексуалды өмір сүрген. Шындығында, ол ертеде өте жағымсыз, ыңғайсыз адам ретінде бейнеленген, кейіннен көп өзгерген кейіпкер еді.

Далалар

Соңғы жылдары "Дейлз" көбірек сенсациялық болды. Миссис Дейл кеңесші болып сайланды, бірақ абайсыздық салдарынан адам өліміне себеп болғаннан кейін ол осы лауазымнан бас тартуға мәжбүр болды. Доктор Дейл жүрек талмасынан медициналық практикадан зейнетке шықты. Ең әйгілі сюжеттік желілердің бірі – Дженнидің қызылшаға шалдығуы болды; тыңдаушылар мыңдаған хаттар жолдап, ол 1949 жылы бұрын қызылшаға шалдыққандығына наразылық білдірді. "Дейлз" деп аталғаннан кейін, бағдарлама бастапқыда ауыл шаруашылығы қауымдастығына ақпарат тарату және жұртшылыққа ауылдық өмір туралы түсінік беру мақсатымен құрылған "Архерлер" сериалын үлгі етіп алуға тырысты. "Дейлсте" сюжеттер медициналық жағдайлар мен мәселелер төңірегінде өріле бастады. Сериалда әйелдердің жүйке мойнынан сынама беру және өздерінің көкіректерін дөңгелектерге тексерудің маңыздылығы туралы хабар тарағанда, денсаулық сақтау министрі бағдарламаны жоғары бағалап, мыңдаған әйелді дәрігерге қаралуға ынталандырды. Сериал 5531 бөлімнен тұрады, соңында 1969 жылдың 25 сәуірінде Миссис Дейлдің қызы Гвеннің әйгілі телепрофессормен құдаласуы суреттелді. Бағдарлама тоқтатылатын болған соң, либералды депутат Питер Бесселл парламентте оны сақтап қалуға тырысты. BBC дыбыс архивінде "Миссис Дейлдің күнделігінен" бес толық бөлім және "Дейлзден" жеті толық бөлім сақталған.

Бөлек кәсіпорындар

Жылдар бойы кейіпкерлер туралы көптеген кітаптар жазылды, олардың бірнешеуін толық немесе жартылай Jonquil Antony, бағдарламаның басындағы және көп жылдар бойығы маңызды сценарийші жазды. 1970 жылы, бағдарлама аяқталғаннан кейін бір жыл өткен соң, ол бұрынғы кейіпкерлерін біршама қайтарып алып, сериал аяқталғаннан кейін оқиғасы өтетін «Құрметті доктор Дейл» романын жариялады. Сол жылы Джесси Мэтьюспен жұмыс істеген жылдары доктор Дейл рөлін ойнаған Чарльз Саймон «Дейлдермен үйінде» атты гастрольдік қойылыммен оқиғаны жалғастырды. Бұл қойылым театр тарихында кейіннен ірі мюзиклдермен танымал болған Камерон Маккинтоштің алғашқы кәсіби жобасы ретінде танылды. «Дейлдер» пьесасын Чарльз Генри жазды, ол көп ұзамай көп дағдылы және тәжірибелі Чарльз Саймон екені анықталды. Гастрольдің кейінгі көрсетілімдері көрерменнің жетіспеуіне байланысты тоқтатылды. Бірнеше айдан кейін Чарльз Саймон (эфирде бірге болған актер Роджер Сансомқа) «Егер Джесси гастрольге қатысқан болса, бәрі басқаша болар еді» деді. Дегенмен, радиодағы актерлердің арасында осы өнерге көшкен жалғыз адам ол болды. Пьеса жарық көрді, бірақ сирек қайта қойылды. 1972 жылы ол Регби театрында әуесқойлар қойған қойылымда ойналды, онда Бриджит Уотсон миссис Дейл, ал Гарри Робертс оның дәрігер күйеуі рөлінде болды. Кәсіби қайта қойылым тек 1997 жылы Ильфордтағы Кеннет Мор студиялық театрында болды, онда Анджела Эллис пен Роджер Брабан аға Дейлдердің рөлін ойнады.

Басты сөз тіркесі

Карикатурашылар мисс Дейлдің баяндамасының ең типік мысалы ретінде "Мен Джим үшін қатты уайымдап жатырмын" деген сөз тіркесін пайдаланды. Шындығында, бұл сөз тіркесі 1960 жылдардың басындағы радио мен теледидардағы көптеген комедиялық бағдарламалардың тұрақты бөлігі болды, олардың мақсаты – қауіпсіз, тұрақсыз және көп талап қоймайтын орта таптың өмір салтын әжуалау еді. Соңғы бөлім мисс Дейлдің "Бір нәрсе өзгермейді – мен Джим үшін әрқашан уайымдайтын боламын" деген сөзімен аяқталды.

Г-жа Уилсонның күнделігі

"Дейл ханымның күнделігі" екі апта сайын шығатын "Приват Эй" журналында "Уилсон ханымның күнделігі" басылымының негізі болды. Жазушылар (негізінен Джон Уэллс) Уилсонды өзін жайлы орта таптың өкілі ретінде көрсетті, ал күйеуінің жұмысшы класын қалауға тырысуымен (бірақ шындығында орта тапқа жататынымен) қарама-қарсы қойды. Мысалы, ол "Винкарнис" (тонды шарап маркасы) ішіп, екі жұп шалбары бар жүннен тоқылған костюм киеді (Уилсон жүннен тоқылған мата өндірісімен танымал Хаддерсфилд қаласынан шыққан).

Хорнның айналасында

Бағдарлама көбінесе BBC Radio комедиясы Round the Horne-де "мақсат" (бірақ әлдеқандай жақсы көрумен) болды, оны "Миссис Дирдің Көңілсіздігі" деп атады, ал Миссис Дирдің рөлін Кеннет Уильямс сомдады.