Кіріспе

Бихар штатындағы қала, Үндістан. Бұл қала джайнизм және буддизмде де маңызды орынға ие. Ол 20-шы джайни Тиртханкары Мунисувратаның туған жері, сонымен қатар Махавира мен Гаутама Буддамен тығыз байланысты. Махавира мен Будда б.з.д. 6-шы және 5-ші ғасырларда Раджгирде өз нанымдарын уағыздаған, ал Буддаға король Бимбисара осы жерде орман монастырын сыйға берген. Осылайша, Раджгир қаласы Будданың ең маңызды уағыз орталықтарының біріне айналды. Көне Наланда университеті Раджгирдің жанында орналасқан, ал оның атымен аталған қазіргі Наланда университеті 2010 жылы сол жерге жақын құрылды. Қала сонымен қатар табиғи бұлақтарымен және айналасын биіктеп тұрған төбелерімен де әйгілі.

Этимология

Раджгир (санскрит Rājagṛha, пали: Rajagaha) атауы сөзбе-сөз "патшалық тау" дегенді білдіреді, ол тарихи Rājagṛiha-дан шыққан, яғни "патшаның үйі" немесе "патшалық резиденциясы". Махабхаратада Бхима (Пандавалардың бірі) мен Магаданың сол кездегі патшасы Джарасандха арасындағы күрес туралы айтылады. Джарасандханың денесі бөлінген мүшелерін қайта біріктіре алатындықтан, оны жеңу мүмкін емес еді. Аңыз бойынша, Бхима Джарасандханы екіге бөліп, екі жартысын бір-біріне қарама-қарсы тастады, осылайша олардың қосылуына жол бермеді. Мұнда Джарасандханың ахарасы (жауынгерлік өнер оқу орны) сақталған. Раджгир Харянка әулетінің патшалары Бимбисара (б.з.д. 558–491 жж.) мен Аджаташатру (б.з.д. 492–460 жж.) үшін астана болды. Аджаташатру әкесі Бимбисараны осы жерде тұтқынға алды. Көзінде Будданың замандастары – Бимбисара мен Аджаташатрудың қайсысы қаланың құрылысына жауапты болғаны туралы мәліметтер келіспейді. Бұл Магада патшаларының ежелгі астанасы болды, б.з.д. 5 ғасырына дейін, Аджаташатрудың ұлы Удаин (б.з.д. 460–440 жж.) астананы Паталипутраға (қазіргі Патна) көшіргенге дейін. Шишунага (б.з.д. 413–395 жж.) 413 жылы Шишунага әулетін құрды, Раджгир оның алғашқы астанасы болды, бірақ кейін Паталипутраға көшірілді. Раджгир джайнизм мен буддизмнің негізін қалаушылармен байланысты: тарихи Арихант Шраман Бхагаван Махавира және Будда. Гаутама Будда осы жерде бірнеше ай медитация жасап, Гридхракутада ('Қарға төбесі') уағыз айтқан. Ол сондай-ақ Венубанда демалып, ол қазіргі уақытта мемлекеттік меншіктегі туристік орын. Ол өзінің атақты уағыздарын оқыды және Магада патшасы Бимбисараны және басқаларын буддизмге баулыды. Будда осы жерде өзінің танымал Атанатия сутрасын жеткізді. Бір таудың ішінде Маха Кассапа басшылығымен өткен Бірінші буддалық кеңес өткен Саптапарни үңгірі орналасқан. Махавира, 24-ші Тиртханкара, өмірінің он төрт жылын Раджгир мен Наландада өткізді, Чатурмасты (яғни жаңбырлы маусымның 4 айы) Раджгирде (Раджгрухи) өткізіп, қалған уақытын айналасындағы жерлерде өткізді. Бұл қала оның ізбасары Шравак патшасы Шреник патшаның астанасы болды. Осылайша Раджгир джайнистер үшін де діни маңызы бар. Джайнистік Тиртханкара Мунисуврата осы жерде дүниеге келген деп есептеледі. Мұнда Мунисуврат Бхагаванға арналған ежелгі ғибадатхана (шамамен 1200 жылдық) және көптеген басқа джайна ғибадатханалары бар. Бұл ғибадатхана Бхагаван Мунисувратанттың төрт Қалианакасының орны болып табылады. Джайни және буддалық жазбаларда осы жер туралы бірнеше жер аттары айтылады, бірақ географиялық контекст жоқ. Бұл жерлерді анықтау әрекеттері негізінен қытайлық буддалық саяхатшылардың, әсіресе Фасянь мен Сюаньцзянның еңбектеріндегі сілтемелерге негізделген. Раджгирдің Ескі және Жаңа Раджгирге бөлінуіне Сюаньцзянның еңбектері негіз болды. Ескі Раджгир аңғарда орналасқан және төменгі төбелермен, Раджгир төбелерімен қоршалған. Ол топырақтан жасалған бөгетпен (ішкі бекініс) белгіленеді, оған сыртқы бекініс – төбелердің бойымен созылатын (үлкен үзілістермен) циклоптық қабырғалардың кешені байланысты. Жаңа Раджгир аңғардың солтүстік кіреберісінің сыртында және қазіргі қаланың жанында орналасқан тағы бір үлкен бөгетпен белгіленеді.

Раджгир жануарлар қорығы

Раджгирдің немесе Пант қорығының ландшафты бес төбемен – Ратнагири, Випульгири, Вайбагири, Сонгири және Удайгиримен қоршалған бетегелес жерді құрайды. Ол Наланда орман бөлімінде, Наланда аудандық әкімшілігінің басқаруындағы 35,84 км² аумақта орналасқан. 1978 жылы құрылған бұл қорық Оңтүстік Ганг жазығындағы Раджгир төбелері арасындағы орманның сақталған бір бөлігін білдіреді. Онда көптеген жабайы жануарлар мекендейді, оның ішінде: сүтқоректілер – көк бұқа (Boselaphus tragocamelus), киік немесе дақты бұлан (Axis axis), үнділік крестті шошқа (Hystrix indica), кішкентай үнділік цивет (Viverricula indica), орман мысығы (Felis chaus); құстар – боялған шұңқыр (Galloperdix lunulata), еуразиялық қалың тізе (Burhinus oedicnemus), боялған құмқұйрық (Pterocles indicus); жорғалаушылар мен қосмекенділер – Бенгал мониторы (Varanus bengalensis), үнділік бұқа бақасы (Hoplobatrachus tigerinus), Джердон бақасы (Hoplobatrachus crassus), сәнді тар ауыз бақа (Microhyla ornata) және үнділік ағаш бақасы (Polypedates maculatus).

Демография

2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Раджгирдің жалпы халқы 41 587 адамды құрады, оның ішінде 21 869 ер адам және 19 718 әйел болды. 0-ден 6 жасқа дейінгі жас тобындағы халық саны 6 922 адамды құрады. Раджгирдегі сауатты адамдардың жалпы саны 24 121 адамды құрады, бұл халықтың 58,0%-ын білдіреді, ал ер адамдардың сауаттылығы 65,4%, әйелдердің сауаттылығы 49,8% болды. Раджгирдің 7 және одан жоғары жастағы халқының сауаттылық деңгейі 69,6% құрады, оның ішінде ер адамдардың сауаттылық деңгейі 78,1%, әйелдердің сауаттылық деңгейі 60,1% болды. Раджгирдегі арнайы санаттағы азаматтар мен тайпалардың саны сәйкесінше 11 724 және 42 адамды құрады. 2011 жылы Раджгирде 7030 үй шаруашылығы тіркелді.

Туризм

Негізгі туристік орындарға Ажатасхатру дәуіріндегі ежелгі қала қабырғалары, Бимбисар түрмесі, Джарсандхтың Ахарасы, Гридра кута, ("Қарғалар төбесі"), Сон Бхандар үңгірлері және бес шыңдағы джайн ғибадатханалары жатады. Раджгирде жергілікті тұрғындар Брахмакунд деп атаған ыстық су бұлақтары бар, бұл индустар үшін қасиетті орын. Бұл жерде жеті түрлі бұлақтан (Саптарши) су жиналады және емдік қасиеттерімен белгілі. Вену Вананың жанында жапон ғибадатханасы орналасқан, ол Будда және аймақтың патшаларымен тарихи байланысы бар жасанды орман. Басқа да қызықты орындарға Раджгир мұражайы, Сарипутта ступасы, Гора Катора көлі және Раджгир шыны көпірі кіреді. Сон Бхандар үңгірлері Раджгирде орналасқан. Үңгірлер джайнизммен байланысты және біздің заманымыздың 3-4 ғасырына жатқандығы есептеледі. Каннингхемнің тексеруінен кейін бірнеше ғалым бұл жерге келді, ал кейбіреулері буддизммен байланысты екенін айтты. Бірақ, кейіннен бір үңгірдің оңтүстік қабырғасында табылған жазудың арқасында буддизммен байланыс жоққа шығарылды. Аталған жазуға сәйкес, бұл үңгірлер джайни аскеті Муни Вайрдың ықпалымен салынған. Үңгірлерде тертханқаралардың мүсіндері де ойылып жасалған. Сәулеттік тұрғыдан алғанда, бұл үңгірлер Мауриан дәуіріндегі Нагарджуни және Барабар үңгірлеріне ұқсас. Сондықтан, құрылыс уақыты жоғарыда аталған үңгірлерден көп айырмашылық жасамауы мүмкін деген қорытынды жасауға болады. Бұл үңгірлер джайнизмнің Дигамбар бағытына қатысты болуы керек, өйткені Сюаньцзань өзінің кітабында Раджгирдегі Вайбар төбесін Дигамбар джайни монахтарының медитация жасау үшін пайдаланған жері деп жазған. Бірнеше ғасырдан кейін бұл үңгірлер индустармен өзгертілген, өйткені үңгірдің ішінде Вишну мүсіні табылды. Махдум Кунд, сондай-ақ Дарга-и Махдумия деп танылатын қасиетті орын Раджгирде орналасқан. Ол термалды бұлағымен, Махдум Сәйед Ғұлам Әлидің қабірімен және Шарфуддин Яхья Манеридің дұға оқитын жерімен белгілі, бұл қажылар мен келушілер үшін маңызды. Шамамен 800 жыл бұрын пайда болған бұл бұлақ көптеген келушілерді тартады, олар оны дәрет (вуду) жасау және шомылу үшін пайдаланады. Бихардың бас министрі Нитиш Кумар да бала кезінде осы жерде шомылған.

Көлік

Бихар мемлекеттік туризмді дамыту корпорациясы Бихардағы Бодх айналымын (Бодхгая, Раджгир, Наланда, Вайшали, Кесария, Лумбини, Кушинагар, Сарнат), джайн айналымын (Раджгир, Павапури) және сикх айналымын аралау үшін штаттың астанасы Патнадан саяхаттау мүмкіндігін ұсынады.
Әуе арқылы: Ең жақын Гая халықаралық әуежайы 78 км қашықтықта орналасқан, ол Бангкок, Коломбо сияқты халықаралық бағыттармен байланысты. Тағы бір әуежай Патнада, 101 км қашықтықта орналасқан. Air India, Indigo, Jet Airways және Go Air әуе компаниялары Патнаны Калькутта, Бенгалуру, Мумбай, Дели, Ранчи және Лакхнау қалаларымен байланыстырады.
Темір жол: Раджгир теміржол станциясы қаланың басқа аймақтармен байланысын қамтамасыз етеді, бірақ ең жақын ыңғайлы теміржол станциясы Гая қаласындағы теміржол станциясы, 78 км қашықтықта орналасқан. Бахтиярпур-Гая жолы көптеген жерлерге теміржол байланысын жақсартады. Бұл Үндістан теміржолының беделді «Махапаринирван» пойзының маңызды бағыттарының бірі.
Жол: Раджгир Патнамен – 110 км, Наландамен – 12 км, Гайямен – 78 км, Павапуримен – 19 км, Бихар-Шарифпен – 25 км және т.б. жолдармен байланысты. 120-шы тас жол Раджгир қаласынан өтіп, оны Бодхгая, Гая, Наланда, Бихар-Шариф және одан әрі Патнамен байланыстырады. 71-ші мемлекеттік тас жол да Раджгирден өтеді, осы арқылы Гирияк, Ислампур және Джаханабад қалаларымен байланыс жасалады.
Автобус: Раджгирге жоғарыда аталған барлық нүктелерден тұрақты автобус қатынасы бар.
Жергілікті көлік: Таксилер, автобустар және тонгалар қолжетімді.

Экономика

Патна бөлімінде орналасқан бұл қалалық кеңес негізінен туризмге тәуелді, ал ауыл шаруашылығы оны толықтырады. Раджгирде туристерге қызмет көрсету үшін көптеген курорттар мен қонақүйлер орналасқан. Сонымен қатар, Раджгир Наланда, Павапури және Кундалпур сияқты туристік орындарға жақын жерде орналасқан. Туризмнен түскен кірістер бойынша Раджгир Бихар штатында бірінші орында тұр. Қалада қорғаныс күштеріне арналған қару-жарақ фабрикасы бар. Раджгирде Бихар полиция академиясы да орналасқан. Раджгирде Бихар, Джаркханд және Батыс Бенгалия штаттары үшін Орталық резервтік полиция күштерінің жалдама оқу орталығы да орналасқан. Бихар үкіметі Наланда университетінің жанында IT-қаласын салу үшін 100 акр жер сатып алды, сонымен қатар IT салаларының әртүрлі бағыттарында озық курстар ұсынатын Үндістанның алғашқы мультимедиалық орталығын дамытуды жоспарлап отыр. Раджгир киноқаласы – біріктірілген киностудия кешені. 20 гектарға жуық аумақты қамтитын бұл қала Бихардағы екінші ірі біріктірілген киноқала болып табылады. Бихар үкіметі оны 2017 жылдан бері салуда.

Спорт

Наланда халықаралық крикет стадионы – қалада салыну жоспарланған крикет стадионы. 2013 жылы Бихар штатының бас министрі Нитиш Кумар Бихардың Наланда ауданындағы Раджгир қаласында халықаралық крикет стадионы салынатынын мәлімдеді.

Наланда университеті

Наланда университеті – ежелгі Үндістанның танымал университеті мен буддалық монастырының үлгісінде құрылған, кампусы Раджгирде орналасқан заманауи университет. Ол 2014 жылдың 1 қыркүйегінде алғашқы оқу жылын бастады.