Кіріспе

Ай бетіндегі шұңқыр

Клавиус – Айдың ең ірі кратерлік құрылымдарының бірі және Айдың көрінетін жақ бөлігіндегі екінші ең ірі кратер (Deslandres кратерімен шамалас). Ол Айдың қирақты оңтүстік жоталық аймағында, айқын сәулелі кратер Тиходан оңтүстікке қарай орналасқан. Бұл кратер иезуит дін қызметкері Кристофер Клавиус есімімен аталады. Клавиус – Нектарий кезеңінің ең үлкен кратерлерінің бірі.

Сипаттама

Клавиус Айдың оңтүстік шешіміне жақын орналасқандықтан, перспективалық қысқару салдарынан сопақша тәрізді көрінеді. Оның үлкен өлшемі Ай бірінші тоқсанына жеткеннен кейін бір-екі күн өткенде терминатордағы айқын ойыс ретінде қанаумен көруге мүмкіндік береді. Оның сыртқы қабырғасы өлшеміне қарағанда төмен және көптеген кішкентай кратерлермен тозығы жеткен. Қабырғасы айналасындағы жер бетіне айтарлықтай биіктеп тұрмайды, сондықтан оны "қабырғалы ойыс" деп атайды. Қабырғаның ішкі беті төбелі, тілімделген және ені оңтүстікке қарай ең тік бөлігімен өзгереді. Қабырғаның жалпы контуры көпбұрышты болып көрінеді.

Кратердің едені

Клавиус кратерінің түбі дөңес жазықтан тұрады, оған бірнеше қызықты кратерлердің соққысы тиген. Олардың ең айқындысы – оңтүстіктегі Раттерфурд кратерінен басталып, еденді сағат тіліне қарсы бағытта иіліп, диаметрі азая беретін кратерлер тізбегі. Үлкенінен кішісіне қарай бұл кратерлер Клавиус D, C, N, J және JA деп белгіленген. Осы диаметрі азаятын кратерлер тізбегі, кішкентай телескоптарының ажыратымдылығын тексеруге ниеттенген әуесқой астрономдар үшін пайдалы құрал болып табылады. Кратердің түбі Clavius C және N кратерлері арасында орналасқан орталық массивтің қалдықтарын сақтайды. Түбінің салыстырмалы тегіс болуы және орталық төбелердің кішігірім болуы кратер беті бастапқы соққыдан кейін біраз уақыттан соң пайда болғанын көрсетеді.

Судың болуы

2020 жылдың қазан айында НАСА Клавиус аймағында молекулалық судың бар екенін растады, оның концентрациясы миллионға 412 бөлікке дейін жетеді. Бұл су микрометеориттердің соққысынан туындаған қатты қызған топырақтағы кішкентай, мұқтар тәрізді құрылымдардың ішінде қамаулы болуы мүмкін. Су ай топырағының арасында да қорғалған болуы мүмкін. Тағы бір мүмкіндік – өте кішкентай астероидтардың шабуылы, мысалы, әлдеқайда ірі "аналық" астероидтың соқтығысынан пайда болған қиыршықтардың нәтижесі. Бұл астероид Ай бетіне түскен кезде, Шоумейкер-Леви 9 кометасы сияқты, бөлініп, кішкентай аумақта, төмен бұрышпен және секіріп соғылып, литосфералық матрицада судың қалдыруына мүмкіндік беруі мүмкін. Көміртекті хондриттер класы көбінесе суға толы, ал CI тобының құрамында 22%-ға дейін су бар.

Жақындағы кратерлер

Жақын маңдағы көрнекті кратерлерге батыста Шейнер, оңтүстік-батыста Бланкан, солтүстік-шығыста Магин, солтүстік-батыста Лонгомонтан жатады. Ратерфурд кратері толығымен оңтүстік-шығыс шетінің ішінде орналасқан, ал Портер кратері солтүстік-шығыс қабырғасын жауып жатыр. Кішірек Клав L кратері батыс шетінен өтеді, ал Клав K батыс-оңтүстік-батыс шетін бұзып өтеді.

Спутник кратерлері

Әдет бойынша, бұл ерекшеліктер ай карталарында Клавиус кратерінің ортасына ең жақын жатқан бөлігіне әріп қою арқылы белгіленеді. ClaviusLatitudeLongitudeDiameterC57.7° S14.2° W21 кмD58.8° S12.4° W28 кмE51.5° S12.6° W16 кмF55.4° S21.9° W7 кмG52.0° S13.9° W17 кмH51.9° S15.8° W34 кмJ58.1° S18.1° W12 кмK60.4° S19.8° W20 кмL58.7° S21.2° W24 кмM54.8° S11.9° W44 кмN57.5° S16.5° W13 кмO56.8° S16.4° W4 кмP57.0° S7.7° W10 кмR53.1° S15.4° W7 кмT60.4° S14.9° W9 кмW55.8° S16.0° W6 кмX60.0° S17.6° W7 кмY57.8° S16.0° W7 км