Килі атолдары: Бикини аралдарынан көшірілген халықтың тарихы
Kili Island
Kili аралы: Тынық мұхитындағы Маршалл аралдарындағы шағын арал. Бикини атоллының бұрынғы тұрғындары қоныстанған, атомдық сынақтар салдарынан көшірілген елді мекен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кили аралы немесе Кили атолы (маршалл тілінде: Kōle) – Тынық мұхитындағы Маршалл аралдарында орналасқан шағын арал. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, аралда 415 адам тұрды, олардың көпшілігі бастапқыда Бикини атолында тұрған арал тұрғындарының ұрпақтары. 1945 жылы АҚШ үкіметі олардың туған жерін ядролық сынақтар үшін уақытша пайдалануға келісім берген кезде олар көшірілді. Кили аралы бұрынғы екі көшіруден кейін олардың үйіне айналды. Аралда табиғи лагуна жоқ және арал тұрғындарының өзін-өзі қамтамасыз етуі үшін жеткілікті тамақ өндіруге мүмкіндігі жоқ. Бұл Маршалл аралдарының Ралик тізбегінің заңнамалық округінің құрамына кіреді. Арал Жалуиттен оңтүстік-батысқа қарай шамамен орналасқан. Бұл Маршалл аралдарындағы ең кішкентай аралдардың бірі.
Kili Island or Kili Atoll (Marshallese: Kōle, ) is a small, island located in the Marshall Islands in the Pacific Ocean. As of 2021, 415 people lived on the island, many of whom were descended from islanders who originally lived on Bikini Atoll. They were relocated when they agreed to let the U. S. government temporarily use their home for nuclear testing in 1945. Kili Island became their home after two prior relocations failed. The island does not have a natural lagoon and cannot produce enough food to enable the islanders to be self sufficient. It is part of the legislative district of the Ralik Chain of the Marshall Islands. The island is approximately southwest of Jaluit. It is one of the smallest islands in the Marshall Islands.
Тарих
Британдық "Британия" кемесінің капитаны Томас Деннет 1797 жылы Австралиядан Қытайға жол тартқанда атолды көріп, оған Хантер аралы деген ат берді. 1885 жылы Кили атолы Маршалл аралдарының қалған бөлігімен бірге Германия империясының иелігіне өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін арал Жапон империясының Оңтүстік теңіздер мандатына қарасты болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған соң, ол Тынық мұхитының сенімдік аймағының бір бөлігі ретінде АҚШ-тың басқаруына көшті.
Captain Thomas Dennet of the British vessel Britannia sighted the atoll in 1797 on route from Australia to China and named it Hunter Island. Kili Atoll was claimed by the German Empire along with the rest of the Marshall Islands in 1885. After World War I, the island came under the South Seas Mandate of the Empire of Japan. Following the end of World War II, it came under the control of the United States as part of the Trust Territory of the Pacific Islands.
Бикини атолл тұрғындары келіп жетті
Килиде 1948 жылғы 2 қарашаға дейін адам тұрмаған. Сол күні АҚШ үкіметі Бикини атоллының туған жеріндегі халқын Ронгерик атолынан көшірді, олар бұрын Кваджалейн атолына көшірілген еді, бірақ ол көшіру сәтсіз аяқталған. Арал тұрғындары өз аралын ядролық сынақтар үшін уақытша пайдалануға келісім берді, сондай-ақ бірнеше жыл ішінде туған жерлеріне оралатындарын ойлады. Кваджалейн атолында арал тұрғындары әуежай ұшу-қону жолағының жанындағы шөп алаңында шатырларда тұрды. 1948 жылғы маусымда Бикини халқы Кили аралын ұзақ мерзімді мекен етуге лайық деп таңдады. Кішкентай аралда адам болған жоқ және оны ең жоғары билеуші патша, яғни ирож басқарған жоқ. Маусым айында Бикини қауымы Кілиге ауыл салу үшін сегіз теңізшімен бірге жиырмадан астам ер адамды таңдады. 1948 жылғы қарашада 184 адамнан тұратын тұрғындар Кили аралына көшіп келді, бірақ жаңа орналасқан жердің олардың дәстүрлі тамақтануы мен лагуналық балық аулауға негізделген өмір салтына сай еместігін көп ұзамай білді.
Kili was uninhabited until November 2, 1948 when the United States government relocated the Bikini Atoll's indigenous population from Rongerik Atoll, where they had previously been relocated after their first relocation to Kwajalein Atoll failed. The islanders had consented to what they believed was temporary use of their island for nuclear tests, thinking they would be able to return to their island home within a few years. On Kwajalein Atoll, the islanders were living in tents on a strip of grass alongside the airport runway. In June 1948 the Bikini residents chose Kili Island as a long term home. The small island was uninhabited and wasn't ruled by a paramount king, or iroij. In June the Bikini community chose two dozen men to accompany eight Seabees to Kili to begin constructing a village. In November 1948, the residents, now totaling 184 individuals, moved to Kili Island, but soon learned that the new location was incompatible with their traditional diet and lifestyle based on lagoon fishing.
Білім
Маршалл аралдары мемлекеттік мектеп жүйесі Кили бастауыш мектебін басқарады. Оқушылар Жалуит атоллындағы Жалуит жоғары мектебіне біріктірілген.
Marshall Islands Public School System operates Kili Elementary School. Students are zoned to Jaluit High School in Jaluit Atoll.
Тамақ өндірісі
Кили трансплантацияланған тұрғындарға жеткілікті тамақ бермейді. 1949 жылы Траст территориясының әкімшілігі Кили мен Жалуит атолы арасында копра тасымалдау үшін 12 метрлік (40 фут) кеме сыйлады. Бірақ 1951 жылы күшті толқындар кемені Кили рифіне тіреп, оны жоғалтып алды.
Kili does not provide enough food for the transplanted residents. In 1949 the Trust Territory administration donated a 40 feet (12 m) ship for transporting copra between Kili and Jaluit Atoll. But the ship was washed by heavy surf onto the Kili reef in 1951 and was lost.
Діндарлар мен білім беру
Килиде екі христиан шіркеуі бар: Құдайлар жиналысы және протестант шіркеуі. Килиде балабақшадан сегізінші сыныпқа дейінгі оқушыларға арналған бастауыш мектеп бар. Әр жас тобы үшін жеке сыныптар бар, сондай-ақ ерекше қажеттіліктері бар оқушыларға арналған сынып та бар. Сыныптарда әдетте 6-дан 18 оқушыға дейін болады. Кейбір мұғалімдер Килиде туған, ал кейбіреулері көрші аралдардан келеді. Дартмут ерікті мұғалімдер бағдарламасы 2000 жылдан бері жыл сайын мектепке 2-4 американдық ерікті мұғалімдерді жіберіп тұрады. Мұғалімдер маршалл тілінде аз материалдар мен кітаптар болғандықтан, басқа оқу пәндерімен қатар ағылшын тілін де оқытады. Американдық еріктілер бір немесе бірнеше жыл бойы сабақ береді. Сегізінші сыныпты аяқтағанда, оқушылар Джалуит немесе Маджуродағы мемлекеттік жоғары мектепке қабылдану үшін бірыңғай емтихан тапсыруы керек.
Kili has two Christian churches: the Assembly of God and Protestant church. There is an elementary school on Kili for students from Kindergarten to eighth grade. There is a class for each age group, in addition to one class for students with special needs. Classes typically range in size from 6 to 18 students. Some of the teachers are native to Kili, some come from neighboring islands. The Dartmouth Volunteer Teaching Program has placed 2–4 American volunteer teachers at the school every year since 2000. The teachers provide English language instruction in addition to other curricula because there are few instructional materials or books written in Marshallese. The American volunteers stay and teach for one or more years. Toward the end of their eighth grade year, students must pass a standardized test to gain admission to public high school in Jaluit or Majuro.