Кіріспе

Американдық журналист (1904–1977)

МакКинлей Кантор (4 ақпан 1904 – 11 қазан 1977), шын аты Бенджамин МакКинлей Кантор. Оның анасы ағылшын, ирланд, шотланд және Пенсильвания голландтарының ұрпағынан шыққан. (Кейіннен МакКинлей Кантор «Жартылай еврей» атты жарық көрмеген роман жазды.) Кантордың әкесі жұмыс істеуде қиындыққа тап болып, Кантор туғанға дейін отбасын тастап кеткен. Оның анасы балаларымен бірге Вебстер-Ситидегі ата-анасы, Адам МакКинлей және оның әйелінің үйіне қайтып келді. Бала кезінде ол өзінің екінші есімін – МакКинлейді өзінің аты ретінде қолдана бастады. Ол оның жазылуын өзгертіп, «а» әрпін қосты, себебі оған шотланд тіліне тән дыбыс естіледі деп ойлады, және «Мак» немесе МакКинлей деп аталуды қалады. Ол жергілікті мектептерде оқыды және Кендалл Янг қоғамдық кітапханасын өзінің «университеті» деп сипаттады. Кантор өзінің «Көк түс» атты алғашқы әңгімесімен жазу байқауында жеңіске жетті. Оның немересі Том Шродер атасы туралы «Кездеспеген ең танымал жазушы: Менің отбасымның шын тарихы» атты өмірбаян жазды. (Blue Rider Press, 2016)

Хикаялар, журналистика және роман

1928 жылдан 1934 жылға дейін Кантор өмір сүру үшін және отбасын қамтамасыз ету үшін, арзан басылым журналдарына көптеген әңгімелер жазды; бұл шығармаларға қылмыс оқиғалары мен құпиялар кірді. Ол өзінің алғашқы "Тапсырыс алынбады" және "Бенни үшін жаман түн" атты мақалаларын "Нағыз детективтер және құпия әңгімелер" басылымының редакторы Эдвин Бэрдке сатты. Ол сондай-ақ Детективтік әдебиет апталығына да жазған. Екі жыл ішінде ол 16 әңгіме мен сериялы романды "Детективтік әдебиет апталығының" редакторы Говард Блумфилдке сатты. Ол сондай-ақ кәсіби агент Сидни Сандерспен де жұмыс істеді. 1934 жылы белгілі бір табысқа қол жеткізген Кантор "жарқыраған журналдарға" (glossies) қысқа әңгімелер жібере бастады. 1935 жылы 24 тамызда Collier журналында жарияланған "Rogue's Gallery" оның ең жиі қайта басылатын әңгімесі болды. Осы онжылдықта Кантор алғаш рет Америка Азамат соғысы туралы жазды, оның романынан басталды – "Ұзақ есте сақтау" (1934), Геттисбург шайқасында өтеді. Айова штатында өскен Кантор бала кезінен бастап Азамат соғысы ардагерлерінің әңгімелерін тыңдап, көп уақыт өткізген. Оның шығармалары 1936 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының өнер жарысындағы әдебиет сайысында да болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кантор Лос-Анджелестегі газеттің соғыс тілшісі ретінде Лондоннан хабарлаған. Бірнеше бомбалаушы ұшуларын жүргізгеннен кейін, ол бомбалаушының мұнаралық пулеметтерін пайдалану үшін оқуды сұрады және алды, бірақ ол қызметте болмағандықтан, бұл ережелерді бұзды. Кантор көптеген жарақат алған сарбаздармен сұхбат жасады, олардың ойлары мен идеялары кейінірек оның романына әсер етті. Кантор АҚШ әскерлерімен сұхбатқа қатысқанда, олардың көбі оған жалғыз мақсаты үйге аман-есен оралу екенін айтты. Ол протестанттық әншілердің: "Егер мен барлық сынақтар мен қиындықтарды жеңіп, осы әдемі жағалауда (жұмақта) аман қалсам, онда мен үшін даңқ болады!" – деген әнін еске түсірді. Кантор Еуропадағы әскери әуе көлігі (МАТ) соғыс театрынан оралды. Соғыстан кейін продюсер Сэмюэл Голдвин оған үйге оралған ардагерлер туралы сценарий жазуды тапсырды. Кантор "Мен үшін даңқ" (1945) деген атпен жарық көрген бос өлеңде роман жазды. Романның киноқұқығын сатылғаннан кейін Кантор фильмнің "Біздің өміріміздің ең жақсы жылдары" (1946) деген атпен шығарылғанына және сценарий авторы Роберт Шервудтың оқиғаның егжей-тегжейін өзгерткеніне көңілі қалды. Кантор Голдуинге ашуланып, Голливудтан кетіп қалды. Фильмнің алғашқы 15 секундында "МакКинлей Кантордың романы негізінде жазылған" деп жазылған, бірақ романдардың аты көрсетілмеген. Фильм жеті академиялық сыйлықты жеңіп алып, коммерциялық және сыншыл табысқа ие болды. 1948 жылдан бастап Кантор Нью-Йорк полициясымен (NYCPD) зерттеулер жүргізуді ұйымдастырды. Ол журналистерден басқа, полициямен бірге жүруге рұқсат етілген жалғыз азамат еді. Ол түнгі ауысымда жиі жүретін, 23-ші округте жұмыс істеген, оның аумағы жоғары Парк-авенюден Шығыс Гарлемге дейін созылып, тұрғындар мен табыстардың кең ауқымын қамтиды. Бұл тәжірибелер оның қысқа қылмыс романдарының көпшілігін, сондай-ақ 1950 жылы жарық көрген "Сигнал тридцать два" атты басты еңбегін, оның әйелі Айрин Лэйн Кантордың суретімен жариялады. Кантор Маккартидің өзіндік стилін қабылдауына әсер еткен үш негізгі әсердің бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ әскерімен болған кезінде Кантор 1945 жылы 14 сәуірде Бухенвальд концентрациялық лагерін азат еткен кезде оған кірді. Келесі онжылдықта бұл тәжірибе оның Андерсонвилл туралы зерттеулері мен жазуы туралы ақпарат берді (1955), оның Конфедерацияның әскери тұтқын лагері туралы романы. Германияда және одан кейін ол күрескен проблемалардың бірі Бухенвальдтың маңында тұратын бейбіт тұрғындар туралы қалай ойлау керектігі болды. Түсіну үшін күрескен кезде ол романға өз идеяларын енгізді, онда ол лагерьдегі офицерлерге қарағанда кейбір оңтүстік азаматтарын жанашырлықпен суреттеді. Ол 1956 жылы "Андерсонвилл" романы үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Кантор 30-дан астам романын жазып, Америка Азамат соғысы тақырыбына жиі оралған. Ол Азамат соғысы жылдарында жас оқырмандарға арналған екі шығарма жазды: "Ли мен Грант Аппоматтокста" (1950) және "Геттисбург" (1952). 1960 жылы 22 қарашада шыққан Look журналында Кантор "Егер оңтүстік Азамат соғысында жеңіске жетсе" атты тарихи мәтін ретінде көркем әңгіме жариялады. Бұл кітаптың көпшілік назарына ұнағаны соншалық, ол 1961 жылы кітап болып басылып шықты. Бұл соғыс туралы көптеген басқа да тарихтардың бірі. Кантордың соңғы романы "Вэлли Фордж" (1975) болды.

Фильмдер

Журналистика мен романдардан басқа, оның бірнеше романы басқа жазушылармен фильмдерге бейімделді. Кантор "Gun Crazy" (сондай-ақ "Deadly Is the Female") (1950) фильм-нуарының сценарийін жазған деп есептелді. Бұл фильм 1940 жылғы 3 ақпанда "The Saturday Evening Post" журналында жарияланған осы аттас қысқа әңгімесіне негізделген. Алайда, 1992 жылы Дальтон Трамбо "Gun Crazy" сценарийін жазғаны анықталды, себебі Голливудтың ондығына кіретін Трамбо "Америкаға қарсы қызметтер комитеті" (HUAC) алдында куәлік беруден бас тартқандықтан қара тізімге алынған болатын. Кантор Трамбоға төлемақысын жіберіп, оның өмір сүруіне көмектесті. Кантор "Еверглейдс арқылы жел" (1958) фильмінде түсті. "Менің соңымнан еріңдер, балалар!" (1966) фильмі оның "Құдай және Отаным" романының негізінде түсірілді.

Баспа ісі

Ол жеке баспа үйін құрып, 1930-жылдары мен 1940-жылдары бірнеше еңбегін шығарды.

Өлім

Кантор 1977 жылы 73 жасында Флорида штатының Сарасота қаласындағы үйінде жүрек талмасынан қайтыс болды.