Кіріспе
Шынтақтың сыртқы бөлігі ауырып, сезімтал болатын жағдай.
Теннис шынтағы, сонымен қатар латеральді эпикондилит немесе қолды кеңейткіш бұлшықеттерінің басталуының энтезопатиясы ретінде белгілі, ол қолды кеңейткіш бұлшықеттерінің латеральді эпикондильдегі басталуының энтезопатиясы (бұлшықет тінінің ауруы) болып табылады. Шынтақтың сыртқы бөлігі ауырып, сезімтал болады. Ауырсыну қолдың артқы жағына да таралуы мүмкін. Гольфшінің шынтағы – шынтақтың ішкі жағына әсер ететін ұқсас жағдай. Энтезопатиялар көбінесе орта жастағы адамдарда (35-тен 60 жасқа дейін) кездеседі. Көбінесе бұл жағдай қолдың артқы жағындағы бұлшықеттердің шамадан тыс жұмысынан туындайды делінеді, бірақ бұл тәжірибелік деректермен расталмаған және симптомдар туралы жиі кездесетін қате түсінік немесе пайдасыз ой. Бұл жұмыспен немесе спортпен, әсіресе ракеткамен ойналатын спорт түрлерімен (құрама спорт түрлері де бар) байланысты болуы мүмкін, бірақ бұл жағдайға шалдыққан көптеген адамдар мұндай іс-әрекеттерге қатыспайды. Диагноз симптомдар мен қарап тексеру нәтижелеріне негізделеді. Медициналық зерттеулер көбінесе аса пайдалы емес. Диагнозды растайтын белгілерге қарсылық көрсетілгенде білектің артқа иілуіне тырысқанда сезілетін ауырсыну жатады. Симптомдарды жеңілдететін емдеуге қабынуға қарсы дәрілер (NSAID) немесе ацетаминофен (парацетамол), білекке арналған бандаж немесе қолдың үстіне тағылатын белдік кіруі мүмкін. Соңғы зерттеулер кортикостероид инъекциялары симптомдардың басылуын кешіктіруі мүмкін екенін көрсетеді.
Терминология
"Теннистік шынтақ" термині кеңінен қолданылады (бірақ бұл ресми емес атау), алайда бұл жағдай тек теннисшілерге ғана тән емес. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл жағдайды белгілеу үшін "латеральді эпикондилит" медициналық термині жиі қолданылып келді, бірақ "ит" деген қосымша қабынуды білдіреді, ал бұл жағдай қабыну сипатында емес. Гистологиялық зерттеулер қабыну процесінің жоқтығын көрсеткендіктен, "латеральді шынтақ терісі" және "тендиноз" терминдері ұсынылуда. 2019 жылы халықаралық сарапшылар тобы "латеральді шынтақ терісі" терминінің ең дұрыс екенін мәлімдеді. Дегенмен, жабысу нүктесінің (немесе энтезияның) ауруын ең дәл "энтезопатия" деп атау қабылданған.
Себептер
Extensor carpi radialis brevis origin энтезопатиясы идиопатиялық, яғни оның белгілі бір себебі жоқ. Дәстүрлі түрде адамдар теннисші терінің шектен тыс жүктелуінен және сіңірдің жазылуының толық болмауынан туындаған қайталанатын жарақаттардың бір түрі деп есептеген, бірақ гистопатологиялық зерттеулерде жарақаттану немесе жазылу белгілері табылмаған. Ауырсыну тудыратын іс-әрекеттерді зақымданудың себебі деп қате түсіну жиі кездеседі. Латеральды эпикондилитке қатысты басқа да болжамды қауіп факторлары: өмірдің кейінгі жылдарында тенниспен айналысу, әдеттегідей қарқынды физикалық белсенділік, ақыл-ой жылдамдығының төмендеуі және бұлшық еттердің қайталанатын эксцентрикалық жиырылуы (бақыланатын түрде бұлшық ет тобының созылуы).
Патофизиология
Гистологиялық зерттеулер шырышты дегенерацияны көрсетіп тұр: дезорганизацияланған коллаген, клеткадан тыс матрицаның жоғарылауы және хондроид метаплазиясы. Қабыну немесе жаңару белгілері байқалмайды.
Дене шынықтыру тексеруі
Диагноз ерекше және сипаттамалық симптомдар мен клиникалық белгілерге негізделеді. Мысалы, шынтақтың кеңейтілуі және білезіктің бүгілуі сыртқы жағынан шынтақ ауыруына себеп болады. Сырты эпикондильден (экстенсор карпи радиалис бревис бұлшығының басталуы) экстенсор карпи радиалис бревис бұлшығының басталуында нүктелік сезімталдық байқалады. Егер білезіктің кеңейтілуіне қарсылық көрсетілсе, сынақ оң нәтиже береді, себебі экстенсор карпи радиалис бревис бұлшығының шекесіне түсетін күш салдарынан шынтақтың сыртқы жағында ауыру пайда болады. Сынақ кеңейтілген шынтақпен орындалады. ЕСКЕРТУ: Шынтақ бүгілгенде, радиалдық карпильді ұзын бұлшығы қысқарған күйде болады, өйткені оның басталуы - иық сүйегінің бүйірлік супракондилярлық тізі. Экстенсор карпи радиалис бревис (ECRB) еместігін анықтау үшін, сынақты шынтақ толық кеңейтілген күйде қайталаңыз.
Медициналық бейнелеу
Медициналық бейнелеу қажет емес немесе тиімді емес. Рентгенография (рентген сәулелері) бүйірлік эпикондильге кеңейткіш бұлшықеттердің бекітілу жерінде кальцификацияны көрсетуі мүмкін. Бүйірлік шынтақтың бойлық ультрадыбыстық зерттеуі кеңейткіш tendon-ның қалыңдауын және әртүрлілігін көрсетеді, бұл тендинозбен сәйкес келеді, себебі ультрадыбыс кальцификацияларды, tendon ішіндегі жарықтарды және бүйірлік эпикондильдің айқын бұзылуын анықтайды. Бұл жағдайды сипаттау үшін "эпикондилит" термині жиі қолданылса да, зерттеулердің гистопатологиялық нәтижелерінде жедел немесе созылмалы қабыну процесінің белгілері табылмады. Гистологиялық зерттеулер бұл жағдайдың tendon дегенерациясының салдары екенін көрсетті, ол қалыпты тінді коллагеннің ұйымсыз орналасуымен алмастырады. Түсті Доплерлік ультрадыбыс кеңейткіш tendon-ның құрылымдық өзгерістерін, қан тамырларын және гипоэхогенді аймақтарды көрсетеді, олар кеңейткіш бұлшықеттерінің басталу жеріндегі ауырсыну сезіміне сәйкес келеді.
Емдеу
Емделмеген энтезопатияның табиғи ағысы 1–2 жыл ішінде өздігінен жазылумен аяқталады. Симптомдарды жеңілдететін паллиативтік емдеуге NSAID немесе ацетаминофен (парацетамол) сияқты ауырсынды басатын дәрілер, білезік сақтағыш немесе қолдың жоғарғы бөлігіне арналған таспа кіруі мүмкін.
Жаттығулар
Ең көп ұсынылатын жаттығулар – созу және изометриялық күшейту. Бұлшықетті шынтақ түзу, ал білегі пассивті түрде бүгілген күйде созу керек. Изометриялық күшейтуді қолдың үстіңгі жағын үстелдің төменгі бетіне басып, білегін түзу ұстап тұру арқылы жасауға болады.
Ортопедиялық құрылғылар
Ортоз – бұл мүшелердің қызметін жақсарту немесе ауырсынуды азайту үшін сырттан қолданылатын құрылғы. Теннисшінің шынтағының ауруына ортоздық құралдар көмектесуі мүмкін, бірақ ұзақ мерзімді әсері әлі белгісіз. Осы мәселеге қатысты екі негізгі ортоз түрі бар: қарсы күшті шынтақ ортозы және білезік кеңейткіш ортозы. Қарсы күшті ортоздың құрылымы қолға айнала орналасқан. Бұл ортоздың әдетте білезік кеңейткіштердің басталу жеріне қысым түсіретін белдігі болады. Ортозбен қолданылатын күш бұлшық-сіңір талшықтарындағы созылуды азайтады. Білезік кеңейткіш ортозы білезіктің сәл кеңейтілген күйде ұстайды.
Спекулятивтік емдеу
Эксперименттік түрде сынақтан өтпеген басқа тәсілдерге резеңке таяқшаны пайдаланып эксцентрикалық жаттығулар, шынтақ және білезікке бағытталған буын манипуляциясы, мойын және кеуде омыртқа аймақтарына бағытталған омыртқа манипуляциясы, төмен деңгейлі лазерлік терапия және денеден тыс соққы толқыны терапиясы кіреді.
Дәрі-дәрмектер
Теннисші шынтағына қабынуға қарсы дәрілер жиі тағайындалса да, олардың тиімділігін дәлелдейтін мәліметтер көбінесе жеке тәжірибелерге негіделген, тек шектеулі зерттеулер ғана олардың пайдалы екенін көрсетеді. Жүйелі шолу көрсеткендей, жергілікті стероид емес қабынуға қарсы препараттар (НСҚҚ) қысқа мерзімде (4 аптаға дейін) ауырсынуды азайтуы мүмкін, бірақ әдістемелік кемшіліктерге байланысты нақты қорытынды жасау қиын. Кез келген түрдегі инъекциялар – кортикостероидтар, ботулинистік токсин, пролотерапия немесе басқа да заттар – ұзақ мерзімді жақсартуға жеткіліксіз дәлелдер бар. Кортикостероид инъекциясы қысқа мерзімде тиімді болуы мүмкін, бірақ күтіп қарау тактикасымен салыстырғанда, бір жылдан кейін оның пайдасы шамалы. Кортикостероид инъекциясы, физиотерапия немесе олардың комбинациясының тиімділігін салыстырған рандомизацияланған бақылаулы зерттеуде кортикостероид инъекциясы алған пациенттерде бір жылдан кейін толық жазылу немесе жақсару деңгейі плацебо алғандарға қарағанда төмен болды (қатысты тәуекел 0,86). Кортикостероид инъекциясы алған пациенттерде плацебо алғандарға қарағанда бір жыл ішінде симптомдар қайта оралу ықтималдығы жоғары болды (54%-ға қарсы 12%, салыстырмалы тәуекел 0,23). Стериодтарды қайта-қайта инъекциялаудан туындайтын салдарлардың ішінде терідегі гипопигментация және май тінінің атрофиясы сияқты проблемалар бар, бұл инъекция жасалған жерде терінің шұңқырына әкелуі мүмкін. Консервативті ем шаралары нәтиже бермеген созылмалы теннисші шынтағы бар пациенттерде алдыңғы қолдың созылушы бұлшықтарын парализге түсіру үшін ботулиністік токсин А тиімді болуы мүмкін.
ЭКЖК-дан шыққан энтезопатия
Бейнелеу зерттеулерінің нәтижелері бойынша, өмір бойында 5 адамның біреуінде Extensor carpi radialis brevis тісшесінің энтезопатиясы анықталады. Симптомдар әртүрлі болуы мүмкін және өздігінен жоғалады. МРТ-дағы сигнал өзгерістері тұрақты сипатта болады. Энтезопатияны нақты кәсіптермен немесе іс-әрекеттермен байланыстыратын ешқандай дәлел жоқ.
Бүйірлік эпикондилит белгілері
Жақсылап эпикондилитке ұқсас белгілер ересектердің шамамен 1% - нде кездеседі және 40-тан 60 жасқа дейінгі аралықта ең көп таралған. 1873 жылы алғаш рет осы жағдайды сипаттаған және оны "қаламгердің құрышы" (Schreibekrampf) деп атаған. Кейіннен оны "кір жуушы әйелдердің шынтағы" деп атады. Британдық хирург Генри Моррис 1883 жылы "The Lancet" журналында "теннисшінің қолы" деп сипаттаған мақала жариялады.