Йоханнес де Сакробоско: Өмірі мен ғылыми еңбектері

Кіріспе

Иоганн де Сакробоско, сондай-ақ Иоанн де Сакро Боско деп жазылатын, кейін Холивудтың Иоанны немесе Холибуштың Иоанны деп аталған (1195 – 1256) – Париж университетінде оқытқан ғалым, монах және астроном. Ол индус-араб сандық жүйесіне арналған қысқаша кіріспе жазды. Бүгінде сақталған қолжазбалардың санына қарағанда, келесі 400 жыл бойы бұл тақырыптағы ең көп оқылған кітап болды. Ол сонымен қатар астрономияға кіріспе ретінде орта ғасырлардағы Еуропада кеңінен оқылған және ықпалды болған қысқаша оқулық жазды. Өзінің ең ұзақ кітабында, Пасха күнін есептеу туралы, Сакробоско сол кезде қолданылған Юлиан күнтізбесінің кемшіліктерін дұрыс сипаттап, оны енгізуден үш ғасыр бұрын қазіргі Григориан күнтізбесіне ұқсас шешім ұсынды. Бұл рас болуы мүмкін, бірақ оны қолдайтын немесе жоққа шығаратын нақты дәлелдер жоқ. Сакробосконың өлімінен кейін көп ұзамай жазылған Англикустың жазбаларына сүйенсек, Англиядағы туған жері кейінгі ұсыныстарға қарағанда сенімдірек болуы мүмкін. Басқа мүмкіндіктердің ішінде, оның туған жерін оның аты де Сакробоскодан анықтауға бірнеше әлсіз әрекеттер жасалды. Өлгеннен кейін ұзақ уақыт өткен соң Иоганн де Сакробоско Холивудтың немесе Холибуштың Иоанны деп аталды, бұл атау ортағасырлық латынның sacer boscus, «қасиетті (киелі) орманы» деген сөзінің кері аудармасы арқылы жасалған. Sacer Boscus немесе Романтикалық Sacro Bosco – бұл белгісіз қала немесе аймақ. Оның Батыс Йоркширдегі Галифакста туғаны туралы дәстүрлі хабар 16 ғасырдың антиквары Джон Лиландтың болжамы, оны Уильям Камден жоққа шығарды: Галифакс «қасиетті шаш», емес «қасиетті орманы» дегенді білдіреді. Тарихшы Джон Вейч оның Галлоуэйде туғанын және Уиторн мен Драйбург монахтарының арасында классикалық шығармаларды оқығанын мәлімдеді. Станихерсттің ұсынысы бойынша, Холивуд, Даун округі де Сакробосконы өз туған жері деп санайды. Алайда Педерсон бұл мәлімдемені Холивудтың Станихерстке таныс болуымен байланыстырады. Осыған ұқсас мәлімдеме оның Уиклоу округіне қарасты Холивудта туғаны туралы айтылады, бірақ оны растайтын тарихи құжат жоқ. Педерсон 1639 жылы жазған Джеймс Уэрдің Сакробосконың туған жері Дублиннің жанында деп сенгенін айтты. Ирландияның жергілікті тарихи жазбалары Иоганн де Сакробоско Голливуд отбасының мүшесі екенін көрсетеді, ол Артан қамалында дүниеге келген. Сакробоско айтқан «сфера» – бұл аспан сферасы, яғни аспандағы жұлдыздардың көзге көрінетін фоны, сол кезде «мунди» (дүние) сөзінің мағынасы осы еді, Жер планетасы емес. Көбінесе астрономия туралы болғанымен, кітаптың бірінші тарауында Жердің шар тәрізді екендігі туралы да нақты сипаттама бар. De Sphaera Mundi келесі төрт жүз жыл бойы барлық батыс Еуропа университеттерінің студенттері үшін міндетті оқу материалдарының бірі болды.

Johannes de Sacrobosco, also written Ioannes de Sacro Bosco, later called John of Holywood or John of Holybush ( 1195 – 1256), was a scholar, monk, and astronomer who taught at the University of Paris. He wrote a short introduction to the Hindu Arabic numeral system. Judging from the number of manuscript copies that survive today, for the next 400 years it became the most widely read book on that subject. He also wrote a short textbook which was widely read and influential in Europe during the later medieval centuries as an introduction to astronomy. In his longest book, on the computation of the date of Easter, Sacrobosco correctly described the defects of the then used Julian calendar, and recommended a solution similar to the modern Gregorian calendar three centuries before its implementation. That could be true, yet there is neither good supporting nor good contradicting evidence for it. Based on Anglicus writing so soon after Sacrobosco's death, a birthplace in England may deserve greater credence than later suggestions. Among those other possibilities, several different tenuous efforts have been made to figure out his birthplace from his appellative name de Sacrobosco. Long after his death, Johannes de Sacrobosco was called and sometimes is still called by the name John of Holywood or John of Holybush, a name which was constructed by post hoc reverse translation of the Medieval Latin sacer boscus, "holy (sacred) wood". Sacer Boscus or Romance Sacro Bosco as such is an unknown town or region. One traditional report, that he was born in Halifax, West Yorkshire, is the speculation of a 16th century antiquary, John Leland, which was discredited by William Camden: Halifax means "holy hair", not "holy wood". The historian John Veitch claimed that he was born in Galloway and studied the classics among the monks of Whithorn and Dryburgh. Based on a suggestion by Stanihurst, Holywood, County Down also claims Sacrobosco. However, Pederson attributes this assertion to Holywood being familiar to Stanihurst. A similar claim is made that he was born in Holywood, County Wicklow, but there is no known supporting historical document. Pederson mentioned that James Ware, writing in 1639, believed that the birthplace of Sacrobosco was near Dublin. Local historical records in Ireland seem to indicate that Johannes de Sacrobosco was a member of the Hollywood family, born in Artane Castle. The "sphere" Sacrobosco was referring to is the celestial sphere – an imaginary backdrop of the stars in the sky – which was the meaning of the word mundi ("world") at that time, not the planet Earth. Though principally about astronomy, in its first chapter the book also contains a clear description of the Earth as a sphere. De Sphaera Mundi was required reading by students in all western European universities for the next four hundred years.

Алгоризм

Сакробосконың «Алгоритмі», немесе «Де Арте Нумеранди» оның шамамен 1225 жылы жазылған алғашқы еңбегі саналады. Сандық есептеудің индус-араб әдістері соңғы елу жылда Латын Еуропасына келгенімен, кеңінен таралмаған. Сакробосконың «Алгоритмі» индус-араб сандары мен арифметикалық амалдарды еуропалық университеттердің оқу жоспарына енгізген алғашқы еңбек болды.