Кіріспе

Шахмат ашылысы

Рети ашылысы – гипермодернистік шахмат ашылысы, оның "дәстүрлі" немесе "классикалық әдісі" мына қимылдармен басталады:

1. Nf3 d5
2. c4

Ақ қараның пішініне шабуыл жасайды, бұл 2...dxc4 мүмкіндігін тудырады. Ақ бұл жоспарды патшалық жағындағы фианкеттомен (g3 және Bg2) біріктіре алады, осылайша жеңіл түстерде қысым жасауға болады. Ашылыс чехословакиялық шахматшы Ричард Ретидің (1889–1929) құрметіне аталған. Ашылыс Рети жақтаған гипермодернизм қозғалысының рухында, орталық тікелей басып алуға емес, қанаттардан басымдыққа ие болады. Егер Ақ екі пілді де фианкеттоға қойып, патшалық жағына қамал құрып, ортаны піштермен басып алудан бас тартса, онда бұл Рети жүйесі деп аталады.

Тарих

Ретінің айтуынша, бұл ашылу 1923 жылдың басында шеберлік деңгейде қолданыла бастады. Реті осы ашылуды ең танымал түрде 1924 жылы Нью-Йорк турнирінде әлем чемпионы Хосе Рауль Капабланканы жеңу үшін пайдаланды. Александр Алекхин 1920 жылдары Реті ашылуын ойнаған, бірақ сол кезде ақтардың Nf3 және c4 қадамдарымен бастаған кез келген ойыны Реті деп есептелген. Реті гипермодернизм рухында барлық қорғанысқа қарсы осы қадамдарды кеңінен таныстырды, ал ашылу дамыған сайын нақты құрылымға ие болып, басқа ашылулардан айқын ажыратыла бастады. Ханс Кмох Ретінің 1923 жылғы Карлсбад турниріндегі Реті-Рубинштейн ойынында қолданған шабуыл жүйесін "Реті ашылуы" немесе "Реті жүйесі" деп атады. Савиелли Тартаковер бұл ашылуды "Реті-Зукерторт ашылуы" деп атап, 1. Nf3 туралы: "Бұл өткеннің ашылуы, бірақ 1923 жылға қарай болашақтың ашылуына айналды" деді.

Классикалық әдіс: 2.c4

Қазіргі заманда Рети жүйесі тек ақтардың Nf3 және c4 конфигурациясын, ал қараның d5 жауабын білдіреді, мұнда ақтар кем дегенде бір пілді диагональға шығарып (фианшетто) және ерте d4 жүрмейді. 2. c4 (ECO коды A09) соңында қараның таңдаулары:
2…e6 немесе 2…c6 (d5 нүктесін бақылауда ұстау)
2…dxc4 (d5 нүктесінен бас тарту)
2…d4 (қозғалыс жасау)

Егер қара пионды алса, сапалы патшайымдық гамбит сияқты, 3. e3 немесе 3. e4 аққа аз ғана артықшылықпен пионды қайтарып алады, себебі қараның дамуы толыққанды болмайды. 3. Na3 және 3. Qa4+ де жақсы және жиі қолданылады. Ақтардың осы әртүрлі мүмкіндіктері 2…dxc4 таңдауының танымалдылығын төмендетеді. 3…b5 арқылы пионды қорғауға тырысу 4. a4 мүмкіндігін береді, нәтижесінде ақтардың қолайлы позициясы қалыптасады. 2…d4, 2…c6 және 2…e6 баламалары жиі кездеседі, соңғы екеуі көбінесе патшайымдық гамбит сияқты позицияға алып келеді, ал 2…d4 әдетте 3. e3 немесе қызықты 3. b4 жауабын күтеді.

Көшірулер

2. c4 e6 (сызба) кейін:
3. d4 ханшайымның қабылданбаған гамбитіне (Queen's Gambit Declined) ауысады. 3. g3 Nf6 – Нео-каталон ашылуы; 4. Bg2 кейін, қаралар Be7 немесе dxc4 ойнауы мүмкін. 4. Be7 кейін, 5. d4 жабық каталонға (Closed Catalan) көшіріледі. 4. dxc4 кейін, ақтардың ең көп таралған жауабы 5. Qa4+, бұл 1. d4 бастамасымен жүргізілмейді. 2. c4 c6 кейін:
3. d4 славян қорғанысына (Slav Defense) ауысады. 3. e3 Nf6:
4. d4 кейін баяу славянға (Slow Slav) ауысады. 4. Nc3 e6 кейін, 5. d4 жартылай славянға (Semi Slav) ауысады. Ақтар үшін тағы бір мүмкіндік – 5. b3.