Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зұлымдық пен өзімшілдік мақсаттарда қолданылатын сиқыр
Magic used for evil and selfish purposes
Қара сиқыр дәстүрлі түрде зұлымдық пен өзімшілдік мақсаттарда табиғаттан тыс күштерді немесе сиқырды пайдалануды білдіреді. Қара сиқыр мен дін арасындағы байланыстар мен өзара әрекеттесулер көп және әртүрлі. Христиан дінінің және оның инквизициясының қара сиқырды тарихи қудалауынан басқа, діни және қара сиқыр рәсімдері арасында байланыстар бар. Мысалы, 17 ғасырдағы дін қызметкері Этьен Гибур, де Монтеспан ханым үшін, сиқыршы саналатын Кэтрин Монвоазинмен бірге, қара жын рәсімдерін өткізген делінеді. Оқу кезеңінде А. Э. Уэйт "Сермониялық сиқыр кітабында" (1911) қара сиқыр практикалары, рәсімдері және дәстүрлері туралы толық мәлімет берді. Көпшілік мәдениеттің ықпалымен қара сиқырдың кең ауқымына басқа да әдет-ғұрыптар, соның ішінде сатанизм ұғымы да кірді. Демондарды немесе рухтарды шақыру қара сиқырдың қабылданған бөлігі болғанымен, бұл практика осындай рухани жандарға табынудан немесе құдайландырудан ерекшеленеді. Плейс ақ сиқырдың рухани жандармен жақындыққа жетуге бағытталған шамандық ертедегі әрекеттермен салыстырылатынын айтады, ал қазіргі заманғы қара сиқырға айналған рәсімдер сол рухтарды шақырып, орындаушы үшін пайдалы нәтижелер алуға арналған. Плейс сонымен қатар қара және ақ сиқырдың кең заманауи анықтамасын береді, оларды "жоғары сиқыр" (ақ) және "төмен сиқыр" (қара) деп атауға бейім, бұл оларды қолданушының ниеттеріне негізделген. Дегенмен, ол бұл кең анықтаманың ("жоғары" және "төмен") әділдікке қатысты кемшіліктері бар екенін мойындайды, себебі жақсы ниетпен жасалған қарапайым сиқыр "төмен" деп есептелуі мүмкін, ал қымбат немесе эксклюзивті компоненттерді қамтитын салтанатты сиқыр кейбір адамдар үшін "жоғары сиқыр" деп қарастырылуы мүмкін, ниетке қарамастан. Ренессанс кезеңінде көптеген сиқырлық тәжірибелер мен рәсімдер зұлым немесе дінсіз деп есептелді, демек, қара сиқырдың кең мағынасында қарастырылды. Сиқыр және эзотерикалық зерттеулерге тыйым салынды және Инквизиция тарапынан қудаланды. Нәтижесінде, табиғи сиқыр Марсилио Фичино, аббат Иоганн Тритемиус және Генрих Корнелий Агриппа сияқты ойшылдар мен зиялыларға эзотерикалық және ритуалдық зерттеулерді (әлі де көбінесе жасырын түрде) қудаланбастан жүргізуге мүмкіндік берді. Алайда, бұл термин ең көптеген жағдайларда демон мен басқа да зұлым рухтарды шақыруға, көршілерін сиқырлауға немесе қарғысқа ұшыратуға, егінді жою үшін сиқырды қолдануға және денелерін тастап, рухпен ұзақ қашықтыққа саяхаттауға қабілетті адамдарға (Malleus Maleficarum осы мәселеге "ұзақ және маңызды тарауды" арнайды) қатысты, көбінесе шайтанға табынуға қатысатын. Саммерс сонымен қатар 1200 жылдан 1500 жылға дейін кеңінен қолданылған нигромант терминінің этимологиялық дамуын атап өтеді (нигер, қара; , болжам жасау), бұл "қара өнерде шебер адам" дегенді білдіреді.
Black magic has traditionally referred to the use of supernatural powers or magic for evil and selfish purposes. The links and interaction between black magic and religion are many and varied. Beyond black magic's historical persecution by Christianity and its inquisitions, there are links between religious and black magic rituals. For example, 17th century priest Étienne Guibourg is said to have performed a series of Black Mass rituals with alleged witch Catherine Monvoisin for Madame de Montespan. During his period of scholarship, A. E. Waite provided a comprehensive account of black magic practices, rituals and traditions in The Book of Ceremonial Magic (1911). The influence of popular culture has allowed other practices to be drawn in under the broad banner of black magic, including the concept of Satanism. While the invocation of demons or spirits is an accepted part of black magic, this practice is distinct from the worship or deification of such spiritual beings. Unlike white magic, in which Place sees parallels with primitive shamanistic efforts to achieve closeness with spiritual beings, the rituals that developed into modern black magic were designed to evoke those same spirits to produce beneficial outcomes for the practitioner. Place also provides a broad modern definition of both black and white magic, preferring instead to refer to them as "high magic" (white) and "low magic" (black) based primarily on intentions of the practitioner employing them. He acknowledges, though, that this broader definition (of "high" and "low") suffers from prejudices because good intentioned folk magic may be considered "low" while ceremonial magic involving expensive or exclusive components may be considered by some as "high magic", regardless of intent. During the Renaissance, many magical practices and rituals were considered evil or irreligious and by extension, black magic in the broad sense. Witchcraft and non mainstream esoteric study were prohibited and targeted by the Inquisition. As a result, natural magic developed as a way for thinkers and intellectuals, like Marsilio Ficino, abbot Johannes Trithemius and Heinrich Cornelius Agrippa, to advance esoteric and ritualistic study (though still often in secret) without significant persecution. In particular, though, the term was most commonly reserved for those accused of invoking demons and other evil spirits, those hexing or cursing their neighbours, those using magic to destroy crops, and those capable of leaving their earthly bodies and travelling great distances in spirit (to which the Malleus Maleficarum "devotes one long and important chapter"), usually to engage in devil worship. Summers also highlights the etymological development of the term nigromancer, in common use from 1200 to approximately 1500, (niger, black; , divination), broadly "one skilled in the black arts".
тыйым салынған және сиқырлы өнер
Жеті artes prohibitae немесе artes magicae – 1456 жылы Иоганнес Хартлиб түсіндіргендей, канондық құқықпен тыйым салынған өнерлер. Олардың жетіге бөлінуі artes liberales және artes mechanicae-дегі бөлінумен сабақтас. "Негромантия" термині кең мағынада алты түрлі болжау практикасын қамтиды, бірақ ол ең алдымен Кейінгі Орта ғасырдың жындық сиқырына қатысты. Демондық сиқырлық әдетте гримуарға ие болған жетекшінің басшылығымен топтарда орындалған. Практикамен айналысушылар көбінесе білімді элитаның өкілдері болды, себебі көптеген гримуарлар латын тілінде жазылған. Мысалы, 1444 жылы инквизитор Гаспар Сигичелли Болоньядағы белсенді топқа қарсы шара қолданды. Гессолық Марко Маттей және Витерболық монах Жакопо сиқырлы амалдарға қатысқандарын мойындады. Негромантия – "өлім сиқыры" некромантияның синонимі емес, бірақ оны қамтуы мүмкін.
Seven artes prohibitae or artes magicae were arts prohibited by canon law as expounded by Johannes Hartlieb in 1456. Their sevenfold partition reflecting that of the artes liberales and artes mechanicae. While the term nigromancy broadly construed includes the six associated divinatory practices, it more specifically refers to the demonic magic of the Late Middle Ages. Demonic magic was performed in groups surrounding a leader in possession of a grimoire. Practitioners were typically members of the educated elite, as most grimoires were written in Latin. One such case in 1444, Inquisitor Gaspare Sighicelli took action against a group active in Bologna. Marco Mattei of Gesso and friar Jacopo of Viterbo confessed to taking part in magical practices. Nigromancy may include, but is not a synonym for, necromancy ("death magic").
Вуду
Вуду қазіргі заманғы қара сиқырмен байланыстырылып келген, бұл байланыс халық мәдениеті мен көркем әдебиетте жиі кездеседі. Дегенмен, қарғыс айту немесе зәбір ету қара сиқырдың қабылданған практикалары болғанымен, Вудудың өзіндік тарихы мен дәстүрлері бар. Вуду дәстүрі ақ және қара сиқырды ажыратады, ал Бокор сияқты баяндар екі түрлі сиқырдың да ритуалдарын қолданумен белгілі. Бірақ, олардың қарғыстар, улар және зомбилермен байланысты сиқырға бейімділігі Вудуді және оның жақтастарын қара сиқырмен байланыстыруға себеп болады.
Voodoo has been associated with modern black magic; drawn together in popular culture and fiction. However, while hexing or cursing may be accepted black magic practices, Voodoo has its own distinct history and traditions. Voodoo tradition makes its own distinction between black and white magic, with sorcerers like the Bokor known for using magic and rituals of both. But practitioners' penchant for magic associated with curses, poisons and zombies means they, and Voodoo in general, are regularly associated with black magic.
Танымал мәдениетте
Қара сиқырмен байланысты немесе қара сиқыр деп сипатталған ұғымдар кітаптарда, фильмдерде және басқа да танымал мәдениетте жиі кездеседі. Мысалы:
Concepts related to black magic or described as black magic are a regular feature of books, films and other popular culture. Examples include:
"The Devil Rides Out" (1934) – Деннис Уитлидің романы – 1968 жылы "Hammer Studios" студиясымен танымал фильмге айналдырылды. "Rosemary's Baby" (1968) – қара сиқыр орталық тақырып болып табылатын қорқынышты роман. "The Craft" (1996) – ақ сиқырға араласып, жеке пайдасы үшін қара сиқыр рәсімдеріне көшкен төрт дос туралы қорқынышты фильм. "Harry Potter" кітаптар сериясы (1997–2007) – қара сиқырдың сиқыры мен қарғыстары "қара өнер" деп аталады, оларға қарсы студенттер өздерін қорғауға үйретіледі. Фильмдер сериясына айналды (2001–2011). "Sherlock Holmes" (2009) – Гай Ричи режиссерлік еткен үш "Sherlock Holmes" фильмінің біріншісінде қара сиқыр элементтері бар, бірақ кейіннен олардың жалған екені анықталды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде Ресейдің мемлекеттік БАҚ Украинаны ресейлік әскерге қарсы тұру үшін қара сиқырды қолданды деп айыптады, әсіресе Алексей Арестовичті әйбары мен әйбарыларды, ал украиндық әскерлерді "қан сиқырымен қару" дайындады деп айыптады.
The Devil Rides Out (1934) – a novel by Dennis Wheatley – made into a famous film by Hammer Studios in 1968. Rosemary's Baby (1968) – a horror novel in which black magic is a central theme. The Craft (1996) – a horror film featuring four friends who become involved in white witchcraft but turn to black magic rituals for personal gain. Harry Potter book series (1997–2007) – black magic spells and curses are referred to as "the dark arts" against which students are taught to defend themselves. Made into a film series (2001–2011). Sherlock Holmes (2009) – the first of the three Sherlock Holmes films directed by Guy Ritchie includes elements of black magic although they are later discovered to be false. In the 2022 Russian invasion of Ukraine, Russian state media accused Ukraine of using black magic to fend off the Russian military, specifically accusing Oleksiy Arestovych of enlisting sorcerers and witches as well as Ukrainian soldiers of consecrating "weapons with blood magick".