Тауа: Веллингтон қаласының маңындағы аймақ

Кіріспе

Веллингтон қаласының шеткі аймағы, Жаңа Зеландия.

Тава ішінде бірнеше атаулы аудандар бар: батыста – Lindenvale, Westhaven, Redwood және Southgate, ал шығыста – Linden, Greenacres және Sundale, орталық Тава аймағынан тыс орналасқан.

География және көлік

Тауа солтүстік-оңтүстік бағытта созылған, Порриуа алқабына ашылатын кең аңғардың ішінде орналасқан. Аңғардың ұзындығы шамамен 4,5 км (солтүстік-оңтүстік), ені – 2,5 км (шығыс-батыс). Шығысындағы Белмонт таулары Тауа алқабын Хатт алқабынан бөліп тұрады, ал батысында Охариу алқабы жатыр. Тауаға солтүстік жақтан кіре беріс Кенэпуру драйвінің Негізгі жолға (Main Road) ұласатын жерде, ал оңтүстік жақтан – Джонсонвилл-Порируа автожолының (Мемлекеттік тасжол 1) Тауа шығысында орналасқан. Порриуа өзені аңғар бойымен солтүстікке қарай ағып, Такапу өзені сияқты көптеген салалармен толығады. Өзеннің бағытын ұстанған Солтүстік аралдың негізгі теміржол магистралі және Веллингтон қала маңы теміржолының Капити желісі (Transdev Wellington компаниясының Metlink саудалық атауымен басқарылады) сол арқылы өтеді. Автожолдың бойында, шамамен шығысқа қарай Джонсонвилл-Порируа автожолы (Мемлекеттік тасжол 1-нің екі бағытты бөлігі) да сол сияқты бағытты ұстанады. Екеуі де қала маңындағы елді мекеннің дамуына және оған қолжетімділікті қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Тауаның ортасынан өтетін Негізгі жол (Main Road) қала маңындағы кішірек көшелерге жол ашады. 1950 жылдары автожол салынар алдында Негізгі жол (Main Road) және Кенэпуру драйві Мемлекеттік тасжол 1-нің бөлігі болған. Тауада бес қала маңы жолаушылар теміржол станциясы бар: Кенэпуру, Линден, Тауа, Редвуд және Такапу жолы. Көптеген тұрғындар күн сайын жұмыс істеу үшін Веллингтон қаласының орталық бөлігіне пойызбен барады. Сондықтан пойыздар Тауаның қоғамдық көлігінің маңызды бөлігін құрайды, бірақ қала маңындағы Порируа мен Джонсонвиллді байланыстыратын автобус маршруты да бар. Автобус және пойыз қызметтеріне қарамастан, Тауаның шетіндегі үлкен аумақтар қоғамдық көліктерден 400 метрден астам қашықтықта орналасқан, әсіресе Редвуд, Гринэкрес және Линден аудандарында. Осылай есептегенде, теміржол мен Негізгі жолға жақын Тауаның бөліктері Веллингтондағы қоғамдық көлік жағынан жақсы қамтамасыз етілген қала маңы аудандарының бірі болса, ал шеткі аудандар нашар қамтамасыз етілгендердің қатарында. Сондықтан Такапу жолы, Редвуд және Тауа теміржол станцияларындағы тұрақ орындары апта ішінде әдетте толы болады, ал Линден станциясының жанында тұрақ табу қиын, станцияға жақын көшедегі барлық тұрақ орындары толған. 2009 жылы Веллингтон қалалық кеңесі Тауа арқылы Порриуа қаласының орталығына дейін жаяу және велосипед жолын салу жұмыстарын бастады. Жол Порриуа өзені мен теміржол бойындағы жаңа жолдардан және кеңейтілген ескі жолдардан тұрады. Жолдың Веллингтон қалалық бөлігі, оңтүстіктегі Такапу жолы теміржол станциясы мен солтүстіктегі Кенэпуру теміржол станциясы арасында 2013 жылы аяқталды. Порриуа қаласының бөлігі бұрыннан бар тұрақсыз жолдың үстіне салынды және 2014 жылдың наурызында аяқталды.

Tawa lies in a wide section of a roughly north/south valley which opens up on the north into the Porirua Basin. The valley is about 4.5 km in length (north south) and 2.5 km wide (east west). The Belmont range, to the east, separates the Tawa valley from the Hutt Valley, while the Ohariu Valley is located to the west of Tawa. The northern entrance to Tawa is where Kenepuru Drive becomes Main Road, and its southern entrance is the Tawa exit of the Johnsonville Porirua Motorway (State Highway 1). The Porirua Stream flows northwards along the valley, fed by a number of tributaries, including the Takapu Stream. Loosely following the path of the Porirua Stream through the valley is the North Island Main Trunk line; the Kapiti Line of the Wellington suburban railway, operated by Transdev Wellington (under the trading name Metlink). Slightly to the east, the Johnsonville Porirua Motorway, a dual carriageway section of State Highway 1, follows a similar path. Both have played an important role in the suburb's development and in providing access. The literally named Main Road runs down the centre of the suburb and provides access to the smaller suburban streets. Main Road and Kenepuru Drive were part of State Highway 1 before the building of the motorway in the 1950s. Tawa has five suburban passenger railway stations: Kenepuru, Linden, Tawa, Redwood and Takapu Road. A significant number of commuters travel daily by train into the Wellington CBD to work. As a result, trains are a significant component of Tawa's public transport, but the suburb is also served by a bus route linking Porirua and Johnsonville. Despite these bus and train services, a substantial area on Tawa's fringes remains over 400 metres from public transport, particularly in Redwood, Greenacres and Linden. Measured this way, while the parts of Tawa near the railway and Main Road are among the best served suburbs in Wellington in terms of public transport, these areas on the fringes are among the worst served. As a result, park and ride facilities provided at Takapu Road, Redwood, and Tawa railway stations are normally full on weekdays and parking near Linden station is at a premium, with all on street parks close to the station occupied. In 2009 the Wellington City Council commenced work on a shared pedestrian/cycle trail through Tawa to Porirua City Centre. The trail comprises a combination of new paths following the Porirua Stream and rail corridor, and some widened existing footpaths. The Wellington City section of the trail, between Takapu Road railway station in the south and Kenepuru railway station in the north, was completed in 2013. The Porirua City section of the trail was built on an existing unsealed trail and completed about March 2014.

Ерте тарих

Тауада мана құқығына ие иви – Нгати Тоа Рангатира және Таранаки Ухануи. Нгати Тоа Рангатираға Тава мен Линдендегі жер учаскелері Корольдікпен тұрғын үй серіктестігі аясында қайтарылды. Маори халқы бұрын Тава аңғарында қоныстанбаса да, Порриуа мен Те Ухангуи а Тарадағы ғасырлар бойы қалыптасқан елді мекендер арасында саяхат жасағанда осы аңғардан өтіп кеткен болуы мүмкін. Кейіннен 1840 жылдары Ескі Порриуа жолы үшін салынған маори жолы екі теңіз портының арасында өтті, ал тағы бір жол Уиллоубанктан Хорокиви қырқасына және Петонеге дейін созылды. Веллингтонның қалған бөлігі сияқты, Тава да 19 ғасырдың ортасында Эдвард Гиббон Уэйкфилд басшылығымен Жаңа Зеландия компаниясы тарапынан отарланды. Компания жерді жергілікті маорилерден сатып алғанын мәлімдеді, бірақ бұл талап «маорилердің жерді пайдалану ерекшеліктерін ескермеді және Жаңа Зеландия компаниясы, содан кейін үкімет тарапынан жоққа шығарылды». Жер 100 акрлық учаскелерге бөлінді, бұл басқа компаниялардың қоныстарына ұқсас, Веллингтон орталығындағы (яғни «қаладағы») бір акрлық учаскелермен бірге берілген 100 акрлық «елдегі» учаскелерді қамтамасыз етті. Тава аңғарының шығыс бөлігінің көп бөлігі бір отбасының меншігінде болды, бірақ тұрғын үй жеріне деген сұраныс егіншілікпен айналысудан гөрі артық болған соң, жағдай өзгерді. 1951 жылы Тава мен Линденді қамтитын қалалық округ құрылды. Екі жыл өткен соң ол Тава Флат Бороу болып қайта құрылды.

Даму

Тауаның дамуы, көптеген елді мекендер сияқты, көлік желілерінің дамуымен тығыз байланысты. Ол бастапқыда Ескі Порируа жолы бойында орналасқан ауылдық елді мекен болды. 1846-47 жылдары жол салынып жатқанда, жол салушы сарбаздар бір-бірінен шамамен бір километр қашықтықта салынған екі бекініс пайдаланды, олардың ішінде түнеп, ықтимал шабуылдардан қорғалды. Алғашқы қоныс аударушылар жерді салу және шаруашылық жүргізу үшін айналасындағы тығыз орманды тазартты. 1851 жылы алғашқы шіркеу, ал 1855 жылы бірінші мектеп ашылды, бірақ Тауа 20-ғасырдың басына дейін көбінесе ауылдық сипатын сақтап келді. 1896 және 1906 жылдары Тауа жер компаниясы құрылып, тұрғын үйлерді бөлуге алғашқы әрекеттер жасалса да, олар көп қызығушылық тудырмады. Тауа екінші дүниежүзілік соғысқа дейін айтарлықтай өспеді, сонда ғана жартылай ауылдық ерекшелігін жоғалта бастады. Веллингтон мен Манавату теміржол компаниясы 1885 жылдың қыркүйегінен бастап Тауаны Веллингтонмен, ал 1886 жылдың қарашасынан Палмерстон-Нортпен байланыстырды. Бұл теміржол Веллингтоннан Нгайо шатқалы және Джонсонвилл арқылы қияқты жолмен жүрді. 1908 жылдың желтоқсанында бұл желі Жаңа Зеландия теміржол департаментінің желісіне енгізілді. Тауаның алғашқы теміржол станциясы – Тауа Флэт станциясы 1885 жылдың 24 қыркүйегінде ашылды. Станция қазіргі Дункан көшесіндегі аңғардың жотасында, Дункан көшесі мен Тава терассасының қиылысынан солтүстікке қарай 180 метрдей жерде орналасқан.

1930 және 1940 жылдар: Тава жазықтығының ауытқуы

1937 жылдың маусым айынан бастап екі рельсті Тава Флат бұрылысы Солтүстік аралдың негізгі магистральдық темір жолын Торндоннан Каиваравара арқылы және Тава аңғарына екі маңызды жаңа туннель арқылы бұрып, көлбеуі жеңілдетілген және жоғары жылдамдықта қисықтармен қысқа, жылдам темір жол маршрутын қамтамасыз етті. Жаңа бұрылыс Веллингтон мен Тава арасындағы сапар уақытын 15 минутқа қысқартты. Ескі және жаңа маршруттар Торндонда айырылып, қазіргі Тава темір жол стансасының солтүстігінде, Тава колледжінің кіреберісіне жақын қайтадан бірікті. Тава көшесінен Тава колледжіне дейінгі ескі темір жолдың бөлігі Дункан көшесінің оңтүстік бөлігіне айналды, ал Тава көшесінен Такапу жолына дейінгі ескі темір жол трассасы жағымды серуендеу жолы ретінде сақталды. Жаңа бұрылыс 1937 жылдың 20 маусымында ашылған екі жаңа темір жол станциясын қамтамасыз етті: біреуі Такапу жолында, екіншісі – ескі темір жол стансасының төмен және 400 метр солтүстігінде, аңғар төңірегінде салынған арал платформасындағы жаңа Тава Флат темір жол станциясы. Тава Флат станциясында станцияның солтүстігі мен оңтүстігіндегі өткізу жолдары орнатылды, бұл пойыздардың Тава Флатта тоқтауына және Веллингтонға немесе Порируаға қайтуына мүмкіндік берді. Жергілікті кәсіпкерлерді қолдау үшін қосымша жолдар салынды. Жаңа Тава Флат станциясы жабық күту залы, ерлер мен әйелдерге арналған дәретханалар және күту залына шығатын билет сату терезесі бар станция бастығының кеңсесімен жабдықталды. Кішкентай рычагтар жинағы сигналдарды жергілікті түрде басқаруға мүмкіндік берді. Каиваравара мен Тава арасындағы пойыздар қос рельсті автоматты сигнализациямен жүрді. Тавадан Порируаға дейінгі бір рельсті учаскеде планшеттік жүйе қолданылды. Бұрылыс аяқталғаннан кейін 1937 жылдың 19 маусымында Джонсонвилл мен Тава арасындағы темір жол байланысы үзілді. Веллингтоннан Джонсонвиллге дейінгі бастапқы желі электрлендіріліп, Джонсонвилл тармағы ретінде қайта ашылды. Тавадан Порируаға дейінгі темір жол желісі 1940 жылдың 28 шілдесінде жаңа Линден станциясы ашылғанға дейін Тава мен Порируа арасында станцияларсыз бір рельсті болып қалды. Солтүстік аралдың негізгі магистралінің электрлендірілуі 1940 жылы Веллингтоннан Пейкакарикиге дейін аяқталды және пойыздардың жиі интервалмен жүруін қамтамасыз ететін заманауи автоматты сигнализация жүйесі орнатылды. 1940 жылдан бастап Веллингтонға электр локомотивтерімен тасымалданатын жолаушылар вагондарымен қысқа және жылдам пойыз қатынасы Таваны тұруға ыңғайлы орынға айналдырды. Таваның оңтүстік жағында орналасқан Арохата әйелдер түрмесі 1944 жылы салынды және бастапқыда әйелдерге арналған түзету мекемесі болды. 1981 жылы ол жасөспірімдер түрмесіне, ал 1987 жылы әйелдер түрмесіне айналды.

From June 1937, the double tracked Tawa Flat deviation diverted the North Island Main Trunk railway from Thorndon through Kaiwharawhara and two significant new tunnels to the Tawa valley to provide a shorter faster rail route with easier grades and higher speed curves. The new deviation reduced the travel time between Wellington and Tawa by 15 minutes. The old and new routes diverged in Thorndon and merged again north of the present day Tawa Railway Station near the front entrance to Tawa College. Part of the old rail route through Tawa, from Tawa Street to Tawa College, became the southern part of Duncan Street while the old railway alignment from Tawa Street to Takapu Road remained as a pleasant walking track. The new deviation provided two new railway stations that opened on 20 June 1937, one at Takapu Road and a new Tawa Flat Railway Station on an island platform built on the valley floor, below and 400 metres north of the old railway station. A crossing loop was provided at Tawa Flat with crossovers north and south of the station to allow trains to terminate at Tawa Flat and return to Wellington or Porirua. A siding was provided to support local businesses. The new Tawa Flat station was equipped with an enclosed waiting room, toilets for men and women, and a stationmaster's office with a ticket sale window opening to the waiting room. A miniature lever frame allowed signals to be locally controlled. Trains between Kaiwharawhara and Tawa ran on double line automatic signalling. The tablet system remained in use on the single line section from Tawa to Porirua. With the completion of the deviation, the railway connection between Johnsonville and Tawa was severed on 19 June 1937. The original line from Wellington to Johnsonville was electrified and reopened as the Johnsonville Branch. The railway line from Tawa to Porirua remained single track with no stations between Tawa and Porirua until the new Linden station opened on 28 July 1940. Electrification of the North Island Main Trunk was completed from Wellington to Paekakariki in 1940 and a modern automatic signalling system was installed to enable trains to operate at frequent intervals. From 1940, the shorter and faster train service to Wellington using passenger cars hauled by electric locomotives made Tawa a more desirable place to live. Arohata Women's Prison, located at the southern end of Tawa, was built in 1944 and was originally a women's borstal. It became a youth prison in 1981 and a women's prison in 1987.

1950 және 1960 жылдар: теміржол қызметін жақсарту, автожолдар ашылуы, халық санының жылдам өсуі

1930 жылдардың аяғында Тава Флаттан жаңа бағыт ашу, 1940 жылы темір жол желісін автоматты сигнализация жүйесімен электрлендіру, сондай-ақ 1940 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басында қосымша электрлі пойыз құрамаларының келуі нәтижесінде темір жол қызметі едәуір жақсарды, жылдамдығы артты және қатынайтын пойыздардың саны көбейді. Алғашқы пойыз құрамалары 1949 жылдың 5 қыркүйегінен бастап қадам жасады, бірақ қысқа уақытта электр локомотивтерімен жүретін пойыздар да сақталып қалды, себебі 1982 жылы алғашқы Ganz Mavag EM/ET құрамалары келгенге дейін жеткілікті пойыз құрамалары болған жоқ. Бұл Тава тұрғындары үшін Веллингтонның орталық аймағында жұмыс істеу үшін Веллингтонға жылдам және ыңғайлы түрде қатынай алуға мүмкіндік берді.

Бастауыш мектептер

Тава мектебі – 1-8 сыныптарда оқитын оқушыларға арналған, мемлекеттік бастауыш мектеп. Хэмптон Хилл мектебі – 1-8 сыныптарда оқитын оқушыларға арналған, мемлекеттік бастауыш мектеп. Ол 1965 жылы құрылған. Гринкрес мектебі – 1-6 сыныптарда оқитын оқушыларға арналған, мемлекеттік бастауыш мектеп. Редвуд мектебі – 2017 жылдың 18 сәуіріне қарай 372 оқушысы бар, 1-6 сыныптарға дейінгі орта білім беретін мемлекеттік бастауыш мектеп. Ол 1966 жылдың 2 ақпанында құрылған. Сент-Франциск-Ксавьер мектебі – 2019 жылдың 28 мамырына қарай 163 оқушыны қамтитын, 1-6 сыныптарға арналған, бірлесіп білім беретін, мемлекеттік интеграцияланған католик бастауыш мектебі. Ол 1960 жылы құрылған.

Орта және орта мектептер

Тау орта мектебі 7-ден 8-ге дейінгі сыныптарда оқитын оқушыларға арналған, 1975 жылы құрылған мемлекеттік аралас білім беретін орта мектеп. Тау колледжі 9-дан 13-ке дейінгі сыныптарда оқитын оқушыларға арналған, 1961 жылы құрылған мемлекеттік аралас білім беретін жоғары мектеп.

Қоғамдық құралдар

Тауда бірнеше қоғамдық нысан бар. 2002 жылы 1,6 миллион жаңазеландиялық доллар жұмсалып жаңартылған Мервин Кемп кітапханасы Main Rd және Cambridge St көшелерінің қиылысында орналасқан. Сондай-ақ, Кембридж көшесінде Тава қауымдық орталығы да бар, ол қазір ANZ банк Тава бөлімшесін жапқаннан кейін бос қалған ғимаратты пайдаланады. 2004 жылдың 13 қарашасында 2,4 миллион долларлық Тава демалыс орталығы ашылды. Орталық Тава колледжі аумағында орналасқан және колледж мен Веллингтон қалалық кеңесі арасындағы серіктестік болып табылады. Дэвис көшесінде орналасқан Тава бассейнінде 25 метрлік жылытылатын жабық бассейн, үйренуге арналған бассейн, шалғы бассейні, спа және сауна бар.

Бөлшек сауда нысандары

Outlet Cityмен қатар, Тауаның көптеген қазіргі бөлшек сауда және өндіріс кәсіпорындары Бас жол бойында орналасқан. Линдхерст жолы мен Линкольн даңғылы арасындағы Бас жолдың бөлігі Тауа ауылының орталығын құрайды және күнделікті сауда қызметтерін, оның ішінде супермаркет, пошта және дәріхана қызметтерін ұсынады. Бас жол бойында Мервин Кемп кітапханасы, медициналық орталық, тіс дәрігерлері, банктер, көптеген мейрамханалар мен тамақтандыру орындары да бар. Лиден станциясының қасында қосымша сауда орталығы орналасқан.

Спорттық нысандар

Тауда басқа да көптеген қоғамдық спорттық нысандар бар. Тава бассейнімен қатар Тава боулинг клубы орналасқан. Тава көшесінде 6 алаңдық турнирлік деңгейдегі стадионы бар Солтүстік Веллингтон бадминтон қауымдастығы орналасқан. Сондай-ақ Тава көшесінде 8 плексипав теннис корты бар Тава Линдхерст теннис клубы орналасқан. Тава Линдхерст теннис клубында сонымен қатар Tennis Inc жаттықтыру академиясы да орналасқан. Тауда бірнеше регби алаңдары бар, Тава регби клубы Линдхерст паркінде орналасқан. Тауда бірнеше крикет алаңдары бар, оның ішінде Линден паркі де бар. Тава сквош клубы Мейн-роудта орналасқан. Тауда әртүрлі деңгейдегі футбол алаңдары бар, соның ішінде колледж алаңдарын пайдалануға болады, ал клуб үйі Тава софтбол клубымен бірлесіп пайдаланылады. Тауда сонымен қатар Тава Мах Джонг клубы орналасқан, ол маусым айында Веллингтон Мах Джонг турнирін қабылдайды, сондай-ақ Капи Мана бридж клубы да бар.

Саябақтар

Тауада құрылған нысандармен қатар, көптеген көгалдандырылған және табиғи парктері де бар, олардың көпшілігінде ойын алаңдары мен ашық кеңістіктер орналасқан. Порриуа ағыны осы парктерінің бірнешеуінен өтеді. Тауадағы қоғамдық ұйымдар, оның ішінде Тау бұталы қорықтарының достары, жергілікті кеңеспен тығыз байланыс жасап, Тауаның бұталы ортасын, су жолдарын және қоғамдық парктерін қорғауға белсенді түрде қатысып, жауапкершілікті өз мойнына алды.

Көркем шығармаларда

Комедияшы Джиннет Макдональд Таваның Линн кейіпкерін жасады, ол 1970 жылдары Жаңа Зеландияда "әр үйге таныс" болды. Макдональдтың кейіпкері Жаңа Зеландияның орта таптың қала маңындағы өмір салтын сатиралық тұрғыдан бейнеледі.