Кіріспе
Lepomis немесе нағыз күнбалық – Perciformes (балық тәрізділер) отрядының Centrarchidae тұқымдасына жататын Солтүстік Американың тұщы су балықтарының туысы. Lepomis атауы грек тіліндегі λεπίς ("қабық") және πῶμα ("қақпақ", "жабын", "жегілгіш қабықша") сөздерінен шыққан. Бұл туыстың ең танымал түрі – көкқұйрық. Көптеген Lepomis түрлері балықшылардың іздеп табуға құштарлығын тудыратын танымал балықтар болып табылады, сондай-ақ олар көлдерде, өзендерде, тоғандарда және батпақтарда кеңінен өсіріледі. Олар АҚШ пен Канаданың тұщы сулы көлдері мен өзендерінің салаларында кеңінен таралған, ал бірнеше түрі әлемнің әртүрлі аймақтарына көшіріліп, жақсы дамыған, тіпті зиянкестерге айналған. Осы себепті Германияда Lepomis түрлерінің кейбір түрлерін аквариум саудасына алып кіруге тыйым салынған. Lepomis түрлері, басқалармен қатар, кейде көкбалық деп аталады, бірақ бұл термин туыстық байланысы жоқ еуропалық циприниформ балықтарының Abramis туысына да қатысты қолданылады.
Lepomis or true sunfish is a genus of North American freshwater fish from the family Centrarchidae in the order Perciformes (perch like fish). The generic name Lepomis derives from the Greek λεπίς ("scale") and πῶμα ("cover", "plug", "operculum"). The genus' most recognizable type species is perhaps the bluegill. Some Lepomis species can grow to a maximum overall length of , though most average around Many species are sought by anglers as popular panfishes, and large numbers are bred and stocked in lakes, rivers, ponds and wetlands. They are widely distributed throughout the freshwater lakes and river tributaries of the United States and Canada, and several species have been translocated and flourished around the world, even becoming pests. Aquarium trade in some Lepomis species is prohibited in Germany for this reason. Lepomis species, among others, are sometimes referred to as bream, but the term is also used to refer explicitly to the unrelated European cypriniform fish of genus Abramis.
Филогения
Lepomis түрлерінің барлығының филогенезиясы, Near және басқалардың (2005) жеті гендік митохондриялық және ядролық гендік ДНҚ тізбектерінің бөлінген аралас модельдік Бейес талдауына негізделген, қазба түрлерімен толықтырылған. Бейлидің (1938) жіктемесіне сәйкес, субгенералар қалың әріппен көрсетілген:
*) L. peltastes Near және басқалардың (2005) талдауына бастапқыда кірген жоқ және L. megalotis-ке қатысты кеңінен қабылданған туыстық байланысы негізінде осы жерде қосылған. **) Түсіндірме үшін төмендегі "Эволюциялық тарих" бөліміне қараңыз. ***) II клададағы филогенетикалық орны нақты емес. Нақтылау үшін "Қазбалар туралы мәліметтер" бөлімін қараңыз.
Эволюциялық тарих
Филогенетикалық реконструкциялар ядролық және митохондриялық ДНҚ тізбектерінің комбинациясын қолданып, дивергенциялардың жасын анықтау үшін қазбалармен калибрленген. Бұл, Лепомис туысының өзінің бауырлас таксоны – Микроптер тұқымдасының қара басынан шамамен 25 миллион жыл бұрын бөлінгенін көрсетеді. Қазіргі Лепомис түрлері арасындағы ең ерте бөлініс шамамен 15 миллион жыл бұрын болған, және Лепомис туысын екі кладқа бөледі: I клад – қазіргі көкқұйрық, қызғылт дақты, жасыл және қызыл ауызды күнбалықтарға, ал II клад – қазіргі ұзын құлақты, қызыл кеуделі, қабақ тұқымды, қызыл құйрықты және қызыл дақты күнбалықтарды қамтиды (жоғарыдағы "Филогенезия" бөлімін қараңыз). Бұл түр түзілу оқиғасының уақыты шамамен Солтүстік Америка жазықтарындағы құрғақшылықтың күшеюіне және саваннадан шалғынды далаларға өтуге себеп болған Орта Миоцендік өзгерістермен сәйкес келеді, бірақ бұл экологиялық өзгерістердің Лепомис эволюциясына қатысы әлі анық емес.