Кіріспе
Блэр Атолл, Перт және Кинрос, Шотландия, Ұлыбританиядағы Блэр қамалы (шотланд гаэлінде: Caisteil Bhlàir) Шотландиядағы Пертширдегі Блэр Атолл ауылының жанында орналасқан. Бұл Мюррей тайпасының атамекені және тарихи тұрғыдан олардың басшысы, Атолл герцогының резиденциясы болды, бірақ қазіргі (12-ші) герцог Брюс Мюррей Оңтүстік Африкада тұрады. Қамал Глен Гарриде орналасқан және Шотландияның орталық таулы аймағы арқылы өтетін басты жолдың (қазіргі A9 тас жолы) стратегиялық тұсында тұр. Қамал А санатындағы ескерткіш болып табылады, ал оның жері Шотландиядағы маңызды бақтар мен ландшафттардың ұлттық тізіміне енгізілген.
Blair Castle (in Scottish Gaelic: Caisteil Bhlàir) stands in its grounds near the village of Blair Atholl in Perthshire in Scotland. It is the ancestral home of the Clan Murray, and was historically the seat of their chief, the Duke of Atholl, though the current (12th) Duke, Bruce Murray, lives in South Africa. The castle stands in Glen Garry, and commands a strategic position on the main route (now the A9 road) through the central Scottish Highlands. The castle is a category A listed building, and the grounds are included in the Inventory of Gardens and Designed Landscapes in Scotland, the national listing of significant gardens.
Тарих
Блэр қамалы 1269 жылы Баденох лорды Джон I Комин (шамамен 1275 жылы қайтыс болған), Атолл графы Дэвид I Стратбогидің (1270 жылы қайтыс болған) солтүстік көршісі салған деп айтылады. Ол графтың жерінде құрылыс жұмыстарын бастады. Граф қайтып келген соң, ол патша Александр III-ке бұл адамның іс-әрекетінен шағымданып, жерін қайтарып алып, салынған мұнараны өз қамалына қосты. Дэвид II Стратбоги, Атолл графы (1326 жылы қайтыс болған), 1308 жылы король Роберт Брюске қарсы көтеріліс жасағаннан кейін титулдары мен иеліктерінен айырылды, ал король оларды Ниалл мак Кайлинге берді. 1457 жылға дейін ол бірнеше адамға тиесілі болды, содан кейін Джеймс II оны өзінің жартылай бауыры Джон Стюартқа (1440–1512) сыйлады. Джон Мюррей, Таллибардиннің екінші графының ұлы, 1629 жылы Атолл графы атанды, және титул содан бері Мюррей отбасында сақталып келеді. 17 ғасырдағы Үш патшалық соғысы кезінде Мюррейлер роялистерді қолдады, нәтижесінде 1650 жылы Оливер Кромвельдің әскері Блэр қамалын басып алды. Қайта орналасқан Чарльз II Джон Мюррейге, 2-ші Атолл графына (1631–1703) Атолл маркизі атағын берді. Атолл герцогы атағы 1703 жылы 2-ші маркизге берілді. 1689 жылдың сәуір айында виконт Данди бірінші якобит көтерілісін бастағанда, Атолл үкіметке адал болуға шешім қабылдады (дегенмен оның екі ұлы якобиттерге қосылды). Атоллдың факторы, Балечиннің Патрик Стюарты, патша Джеймс үшін Блэр қамалын ұстады, ал Данди мамыр айында осы жерге келді. Шілдеде Балечин Атоллдың Уиггер ұлы және мұрагері лорд Джон Мюррейге кіруге рұқсат бермеді. Мюррей қамалға қоршау салды, ал генерал Маккей оған қосылып, Вильямдар үшін оны басып алуға жақындады. Виконт Данди қамалға көмек көрсетті, және Килликранки шайқасы Дандидің шегінуге және қаланы Маккейге тапсыруға ниеті болмауы себепті болды. Данди және оның офицерлері мен клан басшылары 26 шілдеде шайқас алдында Соғыс кеңесін өткізді. Келесі күні якобиттер шайқаста жеңіске жетті, бірақ Данди қаза тапты. Шайқастан кейін Блэр қамалы біраз уақыт бойы якобиттердің қолында болды. Ол маңызды рөл аттастыра берді: мысалы, якобит жоғарғы жерлер басшылары тамыз айында көтерілісті жалғастыру үшін бірлесіп ант берді. «Қырық бес» кезеңінде Блэр қамалын екі рет принц Чарльз Эдвард Стюарт және оның якобит әскері басып алды: 1745 жылдың қыркүйек айының басында бірнеше күнге, содан кейін 1746 жылдың ақпан айының басында тағы бірнеше күнге. Алайда, якобиттер оны ақылсыздықпен тастап кетті, ал үкіметтік күштер, соның ішінде Лоуленд кланы Агню оны басып алды. Олар 1746 жылдың наурыз айында якобиттердің қамалға жасаған қоршауы кезінде, британдық үкімет күштерімен шайқасу үшін кері шегінгенге дейін Блэр қамалын қорғады, олар ашаршылыққа ұшырады. 1844 жылы Виктория патшайымы және оның жұбайы, Альберт ханзадасы Блэр қамалына келіп, онда қонақ болды. Осыдан кейін ол Атолл таушыларын құруға рұқсат берді. Бірінші дүниежүзілік соғыста қамалдың бір бөлігі ауруханаға айналдырылды; ақын Хамиш Хендерсонның анасы Франциядан оралғаннан кейін мұнда медбике болып жұмыс істеген. 1996 жылы қайтыс болғанға дейін, Атоллдың 10-шы герцогы Иен Мюррей Блэр қамалын және оның көптеген иеліктерін қайырымдылық қорға берді, оларды мұралық салықтан қорғап, шотландтық басқаруға қалдырды, өйткені оның мұрагері Джон Мюррей, 11-ші герцог, өзінің туған Оңтүстік Африкадан кетуге ниеті жоқ екенін көрсетті. 2011 жылдың 10 наурызында түнде қамалдың сағат мұнарасында (орта ғасырлық құрылымның бөлігі емес) өрт шықты, нәтижесінде мұнараның шатыры мен екінші қабаты бірінші қабатқа құлап түсті. Сағат мұнарасы 2012 жылы қайта жаңартылды, сағат механизмдерін қалпына келтіру жұмыстарын Дерби тобының Смит компаниясы жүргізді.
Қалдық пен бау-бақша
Қаланың ең көне бөлігі – алты қабатты Каммингс немесе Комин мұнарасы, ол негізінен 15 ғасырда салынған болса да, 13 ғасырға тән құрылымдық элементтерін сақтап қалуы мүмкін. Қазіргі уақытта қамалдың орталық бөлігін құрайтын кеңейтімдер алғаш рет 16 ғасырда салынды. Оңтүстік жаққа орналасқан пәтерлер 18-ші ғасырдың ортасында Джон Дуглас және Джеймс Винтер архитекторларының жобалары бойынша қосылды. Сағат мұнарасын қамтитын оңтүстік-шығыс жақ бөлігі 1814 жылы болған өрттен кейін Арчибальд Эллиотпен қайта жаңартылды. Ақырында, қала 1870 жылдары қазіргі түріне келді, осы кезде Дэвид Брайс бүкіл ғимаратты шотланд барондық стилінде қайта жаңғыртты және би залын қосты. Ұлы соғыс кезінде қала қосымша аурухана ретінде пайдаланылды, ал 1922 жылдан кейін отбасы жеке пәтерлерде тұруды ыңғайлырақ деп тапты. Қала 1936 жылдан бері жалпы жұртшылыққа ашық. Оның көптеген бөлмелерінде Мюррей отбасының көптеген буын бойы жинаған қару-жарақ, аң аулау трофейлері, Мюррей руының естеліктері, этнографиялық заттар, картиналар, жиһаз және тігін бұйымдары қойылған. Қала сонымен қатар Атолл герцогының жеке армиясы – Атолл таушылдарының гарнизонына да қызмет етеді, ол Еуропадағы жалғыз заңды жеке армия ретінде танымал. Қала және Атолл иеліктері 2008 жылғы «Қаланы бағындыр» реалити-шоуына түсірілім алаңы болды. Көптеген Атолл герцогтары Блэр қаласының аумағындағы Сент-Брайд шіркеуінің қираған қалдықтарының жанындағы отбасылық зиратта (фотосуретте) жерленген. Сент-Брайд бұрынғы Блэрдің ауылдық шіркеуі болған, бірақ 1823 жылы иелікке қарасты ауыл қазіргі орнына көшірілгеннен кейін пайдаланылмады. 2009 жылы қаланың аумағындағы Диана бағындағы Гранд-Фир (Abies grandis) ағашы өлшеніп, Ұлыбританиядағы екінші ең биік ағаш деп жарияланды.