Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дехьюбарт патшасы (1093 жылы қайтыс болған)
King of Deheubarth (died 1093)
Рис ап Тевдвр (шамамен 1040 – 1093) – Уэльстегі Дехьюбарт патшасы және Родри Ұлыдан тараған Динефур әулетінің мүшесі. Нормандтар басып алғаннан кейін, ол патшалығын сақтау үшін Жеңімпаз Уильямға сыйақы төлеуге мәжбүр болды, бұл Уильям билік құрғанға дейін жалғасты.
Rhys ap Tewdwr (c. 1040 – 1093) was a king of Deheubarth in Wales and member of the Dinefwr dynasty, a branch descended from Rhodri the Great. Following the Norman Conquest, he had to pay William the Conqueror to keep his kingdom, which lasted until the end of William's reign.
Отбасы
Рис ап Тьюдвор қазіргі Кармартеншир аймағында дүниеге келген. Динефур әулетінің мүшесі ретінде, ол 1078 жылы Гвиг (қазіргі Гудвик) шайқасында Карадгог ап Груффидке қарсы шайқаста қаза тапқан екінші туысы Рис аб Оуэйннің өлімінен кейін Дехьюбарт тағына талапкер болды. Ол Каделл аб Эйньон аб Оуэйн аб Хайвел Дданың немересі және Эйньон аб Оуэйннің шөбересі, демек, британиялықтардың патшасы Хайвел Дданың ұрпағы. Ол бірнеше рет үйленген. Оның бірінші әйелі Катрин (немесе Гвлад) верч Истин (1041 жылы Поуисте туған). Оның соңғы әйелі Гвадис ферх Риваллон, Поуис Матрафал әулетінің Риваллон ап Синфьиннің қызы. Ертедегі одақтар арқылы: Рис өзінің патшалығы үшін Уильямға жылына 40 фунт төледі, бұл Уильяммен өмірінің соңына дейін сақталған жақсы қарым-қатынастарды қамтамасыз етті. Рис осы келісімге разы болды, себебі ол тек Уэльс ханзадаларының қызғанышымен күресуге тиіс болды. 1088 жылы Поуистен Кадуган ап Бледдин Дехьюбартқа шабуыл жасап, Ристі Ирландияға қашуға мәжбүр етті. Алайда, Рис сол жылы Ирландиядан флотпен қайтып келді және Поуис ерлерін жеңді, осы шайқаста Кадуганның екі бауыры Мадог пен Ририд қаза тапты. Принстер хроникасы Дифедтің түпкі патшаларына (өткен ғасырдың басынан бастап Дехьюбарттың әдеттегі билеушілері басқыншы Каделл ап Родриден тараған) шежіресін зерттеген Седифор ап Голлуин Дифедте маңызды билікке ие болғанын мәлімдейді. 1091 жылы Кедифор қайтыс болғанда, оның ұлдары Ристің тақты Дехьюбарттың бұрынғы патшасының ұлы Грюффуд ап Маредудқа (Ристің ізашарының немере інісі) беруін талап етті. Бұл көтеріліске әкелді, бірақ Рис көтерілісшілерді Сент-Догмельс шайқасында жеңіп, Грюффудты өлтірді.
Rhys ap Tewdwr was born in the area which is now Carmarthenshire. As a member of the House of Dinefwr, he claimed the throne of Deheubarth following the death of his second cousin Rhys ab Owain, who was beheaded after the battle of Gwdig (modern day Goodwick) against Caradog ap Gruffydd in 1078. He was a grandson of Cadell ab Einion ab Owain ab Hywel Dda and a great grandson of Einion ab Owain, thus a descendant of Hywel Dda, king of the Britons. He married more than once. His first wife was Catrin (or Gwladus) verch Iestyn (b. 1041 in Powys). The name of his last wife was Gwladys ferch Rhiwallon, daughter of Rhiwallon ap Cynfyn of the Mathrafal Dynasty of Powys. Issue by early alliances: Rhys paid William £40 a year for his kingdom, ensuring good future relations with William that lasted until the end of William's lifetime. Rhys was content with the arrangement as it meant that he had to deal only with the jealousy of his fellow Welsh princes. In 1088 Cadwgan ap Bleddyn of Powys attacked Deheubarth and forced Rhys to flee to Ireland. However, Rhys returned later the same year with a fleet from Ireland and defeated the men of Powys, in a battle in which two of Cadwgan's brothers, Madog and Rhiryd, were killed. The Chronicle of the Princes claims that Cedifor ap Gollwyn, a man who traced his ancestry to the original kings of Dyfed (since the start of the previous century, the usual rulers of Deheubarth had descended from an invader, Cadell ap Rhodri)), commanded substantial authority in Dyfed. When Cedifor died in 1091, his sons demanded that Rhys surrender the throne to Gruffudd ap Maredudd, the son of a former king of Deheubarth (and the nephew of Rhys' predecessor). This triggered a revolt, but Rhys was able to defeat the rebels in a battle at St. Dogmaels, killing Gruffudd.
Өлім және мұрагерлік
Рис нормандардың күшейіп келе жатқан қысымына төтеп бере алмады. Уэльстің «Брут» (хроника) деп аталатын жазбаларында «Дейубарт патшасы Рис ап Тевдврді Брайхениогты мекендеген француздықтар өлтірді» делінген. «Брут и Тивисигион» оған «онымен бірге британиялықтардың патшалығы құлады» дегенді қосты. Бұл үзінді Бернард де Нойфмарк бастаған Брайхениог (Брекон) жаулауы 1093 жылғы Пасхаға дейін аяқталды деген сенімге дәлел келтіреді. Брекон шайқасы Дейубартты жаулап алуға жол ашты. Ронда-Кинон Таффтағы Пенрис монастыры мен ауылы Рис есімімен аталады, өйткені оны сол жерде нормандар бас жарып өлтірген. Алғашқыда ауыл Pen Rhys ap Tewdwr (ағылш. Rhys ap Tewdwr’s Head) деп аталған. Рис қайтыс болғаннан кейін нормандар Оңтүстік Уэльстің көп бөлігін басып алды, ал олжа үшін Поуистің және Гвинедтің басшыларымен шайқас болды. Ақырында, Ристің үлкен ұлы Гриффид әкесінің патшалығының шағын бөлігін мұраға алды. Рис қызы Нест Генрих I-нің көптеген қарындастарының бірі болды, одан оған ұл туды, кейін Пемброктың Джеральд Фицвальтерінің әйелі болды; олардың ұлдары мен немерелері, Ирландияны жаулаған Фицджеральдтар «Нест ұлдары» деп аталды. Ұлы Гриффид арқылы Рис Тюдор әулетінің атасы болды.
Rhys was unable to withstand the increasing Norman pressure. The Welsh Bruts (chronicles) state that "Rhys ap Tewdwr, king of Deheubarth, was slain by the Frenchmen who were inhabiting Brycheiniog." The Brut y Tywysogion adds "and with him fell the kingdom of the Britons." This passage lends evidence to the belief that the conquest of Brycheiniog (Brecon), led by Bernard de Neufmarche, was mostly finished by Eastertide 1093. The battle of Brecon opened the way to the conquest of Deheubarth. The monastery and village of Penrhys in Rhondda Cynon Taff is said to be named for Rhys, as he was beheaded at the site by Norman forces. The village was originally named, Pen Rhys ap Tewdwr (English: Rhys ap Tewdwr's Head). Upon Rhys's death, the Normans seized much of south Wales, and there was fighting over the spoils with the chieftains of Powys and Gwynedd. Eventually, Rhys's eldest son, Gruffydd, was allowed to inherit a small portion of his father's kingdom. Rhys's daughter Nest was briefly one of the numerous concubines of Henry I, to whom she bore a son, and thereafter the wife of Gerald FitzWalter of Pembroke; their sons and grandsons, the FitzGerald conquerors of Ireland, were known collectively as the "sons of Nest". Through his son Gruffydd, Rhys was an ancestor of the Tudor dynasty.